Rano po tych urodzinach siedziałem w kuchni i patrzyłem w ścianę.
Na tej ścianie wisiało zdjęcie — ja, Marta i mały Antoś, gdzieś na wycieczce w Bieszczadach.
Zwykłe zdjęcie.
Tylko iż nie mogłem na nie patrzeć bez poczucia, iż wszystko zepsułem.
Bo wczoraj wieczorem, przy mnie, pani Krystyna — moja teściowa — rzuciła tortem w twarz mojej żonie.
A ja stałem z głupim uśmiechem, bo nie wiedziałem, co robić.
Pięćdziesiąt osób wokół.
Restauracja Pod Lipami w Rzeszowie.
Wszystko udekorowane, balony, Marta szykowała to dwa miesiące.
I nagle teściowa łapie trzypiętrowy tort za 400 złotych od cukierniczki z Wilkowyi i ciska nim jak granatem.
Dokładnie po słowach: „No i co, Martusiu, pokaż wszystkim, jaka to z ciebie wzorowa żona, kiedy mąż ci wszystko płaci!”
Marta zamarła.
Krem ściekał jej po włosach, po nowej sukience.
Po twarzy.
A ja stałem.
Nic nie zrobiłem.
Dlatego teraz siedzę w kuchni i nie mogę patrzeć na to zdjęcie.
Telefon zapiszczał.
Wiadomość od Marka, kolegi z biura nieruchomości: „Słuchaj, Jakub, nie gniewaj się, ale twoja teściowa dała mi podpisane pełnomocnictwo i rezerwację na sprzedaż twojego domu. Mówiła, iż to uzgodnione. To prawda?”
Mało nie upuściłem kubka.
Dom? Mój dom w Trzebownisku? Ten, który kupiłem za zaoszczędzone pieniądze z dwóch lat pracy w Holandii?
Ten, w którym teraz mieszkamy z Martą i Antosiem?
Pani Krystyna dzwoniła do mnie trzy razy w ostatnim miesiącu, żebym dał jej pełnomocnictwo do zarządzania nieruchomością — niby przez jakąś sprawę z podatkiem, iż mi zaoszczędzi kłopotu.
Mam firmę budowlaną, zawsze coś załatwiam, więc podpisałem.
Czemu bym jej nie wierzył, to matka mojej żony.
Wstałem od stołu i pojechałem do biura Marka na ulicy Grunwaldzkiej.
Na stole leżała umowa rezerwacyjna.
Kupujący już wpłacili zaliczkę — 35 tysięcy złotych.
Na konto pani Krystyny.
„Kiedy miało się to sprzedać?” — zapytałem cicho.
„W ciągu trzech tygodni. Cena 470 tysięcy. Już ruszyło.”
Patrzyłem na tę liczbę.
Na podpis teściowej.
Na pieczątkę.
Zrobiłem kopie.
Potem napisałem do Joanny, naszej prawniczki: „Pełnomocnictwo na sprzedaż domu, podpisane przez przypadek. Proszę odwołać natychmiast. I przygotuj, żeby działało dziś, teraz.”
Odpisała po dziesięciu minutach: „Za dwie godziny masz u notariusza. Wpadnij.”
Wziąłem auto i jechałem.
Po drodze zadzwoniła Marta.
Głos miała głuchy, jakby ktoś płakał całą noc i już nie miał z czego.
„Jakubie, ona mówiła, iż zasłużyłam. Że jestem na garnuszku. Zadzwoniła teraz do siostry.”
„Co Lenka?”
„Lenka jej przytakiwała. Że Marta za dużo sobie pozwala, ciągle coś organizuje, udaje wielką panią. Że to było wychowawcze.”
Zatrzymałem się na stacji Orlen przy Lwowskiej.
Ręce mi się trzęsły.
„Marto, chcę cię przeprosić. Za wczoraj. Za to, iż stałem jak słup soli i nic nie powiedziałem. Pięć lat. Pięć lat czekałem, aż to się sama naprawi. I nigdy się nie naprawiło. Więc teraz naprawię to ja.”
„I jak?”
„Zacznę od twojego domu, który niby się sprzedaje.”
Zamilkła.
„Czekaj… co?”
„Twoja matka podpisała umowę sprzedaży naszego domu. Dałem jej pełnomocnictwo, bo zrobiła mnie w konia. Teraz je odwołuję. A potem jedę do niej.”
Marta chwilę milczała.
Potem powiedziała: „Chcę być przy tym. Kiedy jej to powiesz. Chcę być przy tym, Jakubie. Pierwszy raz od pięciu lat nie chcę się chować za drzwiami.”
Dwie godziny później stałem w salonie teściowej na Osiedlu Słocina.
Przy mnie Marta.
W ręku kopie umów z biura nieruchomości i odwołanie pełnomocnictwa, opieczętowane u notariusza.
Pani Krystyna siedziała w fotelu.
Naprzeciwko Lenka, szwagierka, która udawała, iż wpadła przypadkiem na kawę.
Na stoliku stała niedopita filiżanka, talerzyk z resztką babki i błyszczący katalog kuchni — Lenka właśnie wyposażała nowe mieszkanie na Baranówce.
„No i co znowu Martusia wymyśla?” — zaczęła pani Krystyna, nie odrywając wzroku od lusterka, malując brwi.
„Marta nic. Przyszedłem ja” — powiedziałem i położyłem papiery na stole.
Chwilę patrzyła na te dokumenty.
Potem na mnie.
Potem na Martę.
„Co to ma być?”
„Umowa sprzedaży mojego domu. Wczoraj rzuciła pani tortem w Martę. Dziś odwołuję wasz interes za niecałe pół miliona. Jesteśmy kwita. Chce pani grać dalej?”
Lenka podskoczyła: „Zwariowałeś? To nasza matka!”
„Tak” — odwróciłem się do niej. „Twoja matka. Moja teściowa. I matka Marty, którą wczoraj upokorzyła przed pięćdziesięcioma ludźmi. Jak więc mam z nią rozmawiać? Mam bić brawo?”
Pani Krystyna powoli wstała.
Już się nie opierała.
Wyprostowała się i widziałem, iż zbielała nie ze strachu, a ze złości.
„Ty bezczelny szczeniaku! To moja sprawa!”
„Nie. Dom jest na mnie. Marta ma prawo dożywotniego mieszkania, ale ja jestem jedynym właścicielem. Nie miała pani żadnego prawa tym dysponować. I to pełnomocnictwo odwołuję. Teraz. Natychmiast.”
Machnęła ręką, pierścionek stuknął o blat.
„Ja już te pieniądze wydałam!”
„Na co?”
Cisza.
Lenka zaczerwieniła się.
„No, pani Krystyna. Na co?”
„Na twoje prezenty! Na te twoje urodziny! Żeby to jakoś wyglądało! Chciałam, żeby zięć miał imprezę jak człowiek! Dałam ci zegarek! Złoty!”
Zdjąłem z ręki zegarek, który uroczyście mi wczoraj wręczyła, i położyłem go na stole przy babce.
„Tu jest. Proszę zwrócić go do jubilera na Rynku. Ma pani kwit?”
„To był prezent!”
„To prezent kupiony za cudzą zaliczkę za dom, który do mnie nie należy. Czyli darowizna jest nieważna. Oddaję.”
Lenka wykrzyknęła: „Nie wszystko poszło na ten głupi zegarek!”
Spojrzałem na nią.
I wtedy do mnie dotarło.
„Lenko… ile?”
„Nic! Mama tylko mi pomogła!”
„Ile?!”
Marta spojrzała na siostrę.
Ta zapadła się w fotelu.
„Dwadzieścia tysięcy. Potrzebowałam. Mam długi za salon fryzjerski na Pobitnie, zepsuły mi się dwa fotele, podnieśli czynsz, a ty powiedziałeś, iż nie pożyczysz, iż mam zarobić sama!”
„Czyli twoja matka sprzedaje mój dom, żeby uratować twój tonący biznes?”
„Jeszcze go nie sprzedała!”
„Bo ja to odkryłem. Gdybym odkrył to tydzień później, spalibyśmy z Martą pod mostem!”
Pani Krystyna rozpłakała się.
Głośne, teatralne szlochy.
„Ja dla was wszystko! Wszystko! Ja dla tych dzieci…”
Podszedłem bliżej.
Pierwszy raz od pięciu lat nie bałem się, iż powiem coś źle.
„Nie, pani Krystyna. Pani nie dla dzieci. Pani dla siebie. Bo musi pani wszystko kontrolować. A kto nie posłucha, dostaje tortem albo traci dach nad głową. Dzieci to tylko pretekst. Zasłona dla potrzeby władzy.”
Zamilkła.
Lenka też ucichła.
W pokoju było słychać tylko tykanie starego zegara na ścianie — jedyna normalna rzecz w tym mieszkaniu.
Zadzwonił telefon.
Marek.
„Jakub, kupujący naciskają. Chcą zaliczkę z powrotem. Twoja teściowa podpisała im papier, iż jak sprzedaż nie dojdzie, oddaje pieniądze w dwa dni. Dzwonili już trzy razy, są wściekli. Młoda para z Głogowa Małopolskiego, chcieli się przeprowadzić.”
Pani Krystyna złapała powietrze.
„Ja ich nie mam! Wszystko dałam Lence! I tobie!”
„Więc ich pani nie ma. I wie pani co? Albo pani znajdzie te pieniądze do jutra, albo idziemy do sądu. Kodeks cywilny, bezpodstawne wzbogacenie. Dłużnikiem jest pani.”
Lenka wrzasnęła: „Podasz ją do sądu? Własną teściową?”
Odwróciłem się do niej.
Spokojnie.
„Twoja matka chciała sprzedać dom, w którym mieszka moje dziecko. Więc tak. jeżeli trzeba, to tak.”
Pani Krystyna osunęła się w fotel.
Lenka płakała.
A Marta stała przy mnie, wyprostowana jak świeca, i pierwszy raz od pięciu lat nie patrzyła w podłogę.
Kiedy jechaliśmy do domu rozbitą drogą od Słociny do Trzebowniska, Marta nagle tiho zapytała: „Co teraz?”
„Teraz będzie boleć. Ale będzie czysto.”
„Naprawdę im powiedziałeś. Wszystkim. choćby Lence.”
„Bo Lenka też rzucała tortem. Tylko rękami twojej matki. I ty to wiesz.”
Nic nie powiedziała.
Patrzyła przez okno na mijane pola, na kominy starej fabryki na horyzoncie.
Potem się uśmiechnęła.
Nie szczęśliwie.
Ale z ulgą.
Wieczorem siedziałem w domu przy kuchennym stole i pisałem wiadomość.
Nie do rodzinnego czatu — tam od dawna były tylko kłótnie.
Ale do każdego osobno.
Teściowej, Lenki, szwagra, choćby wujka z Krosna, który ciągle pytał, czemu nie przyjeżdżamy.
„Od dziś wszelki kontakt z Martą wyłącznie przeze mnie. Dopóki pani Krystyna publicznie nie przeprosi Marty za wczorajsze zdarzenie, nie wchodzicie do naszego domu i nie widzicie Antosia bez mojej obecności. Sprzedaż domu odwołana. Zaliczkę oddajecie. Dyskusja niepotrzebna. Dzięki za zrozumienie. Jakub.”
Marta siadła za mną.
Przeczytała przez ramię.
Potem powiedziała: „Ona nie przeprosi. Wiesz to, prawda?”
„Może nie. Ale już nigdy nie powie, iż nie wiedziała, gdzie są granice. Już nigdy nie powie, iż milczałem. Bo teraz przemówiłem. I wiedzą to wszyscy.”
Następnego dnia sprzedałem zegarek.
Jubiler na Rynku, starszy pan w okularach na łańcuszku, przyjął go ze stratą, ale przyjął.
Lenka po dwóch godzinach histerycznego telefonu przelała na konto 15 tysięcy.
Resztę teściowa musiała wziąć ze swoich — jakichś oszczędności na starość.
W ciągu tygodnia kupujący mieli swoje pieniądze z powrotem.
Ich podziękowanie było krótkie, ale było.
Nic im nie wyjaśniałem, powiedziałem tylko: „To był błąd. Przepraszam za kłopot.”
Nie chcieli nic więcej słyszeć.
Byli zadowoleni, iż mają spokój.
Ten tydzień w domu było cicho jak w kościele.
Marta przestawała się trząść, gdy zadzwonił telefon, choć czasem trwało to dłużej.
Pewnego wieczoru Antoś zbudował z klocków coś jak tort i zapytał: „Tato, babcia Krysia już nie będzie rzucać jedzeniem?”
Przykucnąłem przy nim.
„Nie będzie, Antosiu. A jeżeli ktoś w naszym domu będzie rzucał rzeczami w ludzi, ten ktoś w naszym domu nie zostanie. Rozumiesz?”
„Tak. A mogę potem rozebrać ten klocek?”
Przyszedł wieczór, kiedy pani Krystyna napisała.
Bez emotikonów.
Krótko: „Dobrze, to przeproszę. Ale tylko przed tobą. Bez obcych ludzi. Bez poniżania.”
Odpisałem: „Przed Martą i przede mną. Nic więcej, nic mniej. Żadnych warunków.”
Spotkaliśmy się w cukierni na Trzeciego Maja.
Neutralny teren.
Lenka nie przyszła.
Był tam tylko teść, ojciec Marty, cichy mężczyzna, który latami udawał, iż niczego nie widzi.
Cały czas wzruszał ramionami, a teraz siedział przy żonie jak w poczekalni u lekarza.
Pani Krystyna siedziała sztywno, wargi zacięte, palce wokół szklanki z wodą.
Wyglądała, jakby to fizycznie bolało.
Zwróciła się do Marty, ale wzrok uciekał jej gdzieś nad jej ramię.
„Marto… no… przesadziłam trochę. No. Stało się. Ludzie bywają wściekli. Przepraszam. No.”
Marta milczała.
Ja też.
Teściowa przełknęła ślinę.
„Dobrze, jeszcze raz” — podniosła głowę, teraz prawie ze złością, ale patrzyła Marcie prosto w oczy — „Przepraszam za ten tort. I za te… słowa. To było z mojej strony podłe. Przepraszam.”
W cukierni zgasło i zapaliło się światło.
Ktoś za lodą stuknął łyżeczką.
Marta milczała tak długo, iż było to słyszalne w całym pomieszczeniu.
Potem powiedziała: „Słyszę cię, mamo. Ale wybacz… jeszcze nie mogę ci tego powiedzieć. Jest zbyt wcześnie. Po tym wszystkim. Nie gniewaj się. Jeszcze nie teraz.”
Pani Krystyna chciała coś dodać.
Ale starszy pan przy niej położył dłoń na jej ręce.
Tę swoją wielką, spracowaną, po latach na budowie.
„Zostaw ją, Krysia. Zostaw. Dostałaś, co chciałaś. A teraz bądź cicho. Chociaż raz w życiu bądź cicho, kobieto.”
I ona ucichła.
Kiedy szliśmy do domu, przez most nad Wisłokiem wiał zimny wiatr i uświadomiłem sobie, iż pierwszy raz nie żałuję, iż mi zimno.
Bo w domu czekał na nas ciepły dom.
I w tym domu nikt nie krzyczał, nikt nie rzucał jedzeniem, nikt nie kupował i nie sprzedawał cudzych żyć.
Marta zatrzymała się.
Spojrzała na mnie.
„Jak wrócimy, upiekę miodownik. Albo coś. Chcesz?”
„Chcę. choćby jeżeli wyjdzie krzywy. Najważniejsze, iż będzie nasz.”
