Przypadkowe spotkanie
Puchowa kurtka Marii grzeje ją tylko od dołu. Piórka się zbiły, a z wierzchu to już bardziej cienki płaszczyk, przez który hula wiatr. Na dole ratują ją wełniane spodnie i filcowe buty, a na ramiona naciąga wełnianą chustę przez rękawy, żeby nie zamarznąć.
Samochód, który obiecała Janina, dobra znajoma z bazaru, zawiódł. Teraz więc obie, otoczone torbami, łapią okazję. Ich siaty choćby do jednej osobówki by się raczej nie zmieściły, dlatego rozeszły się w różne strony każda liczy na siebie.
Gdy Maria pracowała jeszcze „na panią”, nie było tych problemów. Ale pieniędzy nigdy za wiele samotnie utrzymuje dwójkę dzieci i całkiem niedawno ruszyła na wojaże z towarem do Warszawy razem z Janiną.
Więcej pieniędzy z tego nie ma, przywieziony towar ciągle jeszcze leży niewypakowany, a kłopotów przybyło.
Teraz codziennie trzeba dowozić rzeczy na Stadion Dziesięciolecia, wieczorem pakować, taczać na czwarte piętro po schodach i to kilka razy, bo przecież syn często nie ma jej jak pomóc.
Jeszcze nie tak dawno podśpiewywała sobie „Chcemy być sobą”, a teraz zmiany, których chciała, przyszły, ale zupełnie nie takie zakład pracy zlikwidowano, ją wyrzucono. Mąż dawno „zniknął”, Marii nie zostało nic innego, jak rzucić się w handel, choć zawsze wierzyła, iż do tego się nie nadaje.
I tak stoi teraz na poboczu, wokół resztki śniegu, młoda przecież jeszcze kobieta, ale usta ma popękane z zimna, twarz czerwona od bazarowego wiatru, oczy łzawią.
Samochody smarują ją błotem, pędząc przez kałuże. Maria stara się nie patrzeć pod nogi woli patrzeć na dachy domów, na drzewa, gdzie śnieg jest czysty. Szarego w życiu aż za dużo, nie ma sensu się na nim skupiać.
Znowu macha ręką łapie stopa. W końcu przy niej zatrzymuje się brudny, jak wszystko wokół, opel.
Podwiezie pan na Modlińską za rozsądną cenę? rzuca przez uchylone drzwi i nagle zamiera.
Poznała go od razu. Tyle lat minęło, a jakby się nie zmienił może tylko przystojniejszy. Ten sam poważny, zagadkowy wzrok, lekko uniesione brwi, subtelny uśmiech.
Zanim dojdzie do siebie, on już wysiada z auta, ładuje jej torby do bagażnika.
Siada na przednim siedzeniu, poprawia chustę, szykuje się już do tłumaczeń będzie wyjaśniać, dlaczego dziś wygląda tak kiepsko. Bo on też ją pewnie poznał.
Albo…
Ile lat minęło? Ile?
***
Wtedy miała dwadzieścia dwa lata. Przysłali ją na praktyki inżynierskie do starego leśnictwa. W Warszawie czekał narzeczony Paweł. Plan był idealny: praktykadyplomślub.
Co mogą zmienić trzy miesiące praktyki? Nic, wydawało się…
Zakwaterowali Marię w wiosce Załęże u pani Róży, która też pracowała w leśnictwie i mieszkała z niedosłyszącym teściem. Maria była otwarta, łatwo nawiązywała kontakt, więc gwałtownie się z Różą zaprzyjaźniły, razem doglądały staruszka.
Pewnego razu przy niej staruszek dostał ataku upadł. Maria popędziła po pomoc, ale u sąsiadów pusto. A wtedy, akurat traktor na drodze. Macha ręką. Z traktora wyskakuje chłopak wysoki, przystojny, spojrzenie poważne, może i trochę tajemnicze.
Biegną razem do domu, chłopak chwyta staruszka na ręce, ładuje go na przednie siedzenie traktora. Za nimi Maria. Trzęsie się czy dowiozą do felczera?
Dowieźli, a tam już karetka. Chłopak też wsiada do karetki, razem z Marią jadą dalej.
Dopiero gdy staruszek już był pod opieką medyków, normalnie zaczynają rozmawiać.
Okazało się, iż pracują razem i mieszkają po sąsiedzku. Chłopak miał na imię Andrzej.
Dziewczyny wioska już była późna. Staruszka położyli do szpitala dobrze, iż zdążyli. A jak wrócić? Karetka z powrotem przez las nie pojedzie.
Chodź, matka kolegi ma tu dom niedaleko. Prześpimy noc, rano razem wrócimy.
Maria ufała już chłopakowi, wiedziała, iż nie będzie zaczepiał, ale i tak się wahała.
Nie, głupio mi. Ja w szpitalu zostanę na noc, rano mnie podwieziecie.
Na tych twardych krzesłach? Daj spokój. Ciocia Zosia jest super. Dom duży, ja z Krzyśkiem pójdę do stodoły.
Maria się zgodziła. Andrzej miał rację spała jak zabita na miękkich puchowych pierzynach, dopóki nie obudziła ją ciocia Zosia. Przy śniadaniu gospodyni opowiadała, iż Andrzej miał już żonę, ale zostawiła mu synka, a on, dzielny, pracuje, trzodę hoduje, buduje dom. Czuła, iż gospodyni ma nadzieję na mariaż Marii i Andrzeja.
Maria się tylko uśmiechała. Nie, miała przecież narzeczonego inżyniera z przyszłością. Ona sama młoda, ambitna, po rozwiedzionym z dzieckiem choćby nie spojrzałaby drugim okiem.
Ale po tym wypadku coraz częściej spotykała Andrzeja tu w lesie, tu przy stołówce, tu na drodze. Róża znała go dobrze, choćby razem odstawili staruszka do domu.
Podobasz się Andrzejowi mówiła Róża. Jak o ciebie zapytałam, to się zarumienił jak licealista. A jesteście dla siebie stworzeni.
Co pani opowiada! Przecież mam Pawła.
Ale to jeszcze nie mąż. A Andrzej to solidny chłop. Całą ferma świń na swoim, sprzęt kupuje. Synka ma fajnego. Matki mu potrzeba…
A Marii serce mocniej bije. Bo sama już na Andrzeja patrzy, wszędzie go wypatruje. Pewny siebie, spokojny, ciepły, przy którym wszyscy czują respekt.
A ty skonsultuj się z Nowakiem mówili kompani z leśnictwa.
Maria uchodziła tam za prawdziwą damę przypadkową mieszkankę wioski. Wysoka, szczupła, w lekkim płaszczu w kolorze kawy z mlekiem, niebywale jasnym wobec błota. Nie szła niemal unosiła się nad grząskim gruntem. Chłopy kaszlali niepewnie, przerywali przekleństwa, od razu stawali się poważniejsi.
Pani Mario, poczekaj, podrzucę cię mówił Andrzej, gdy padało, a do wsi raptem dwa kilometry. Ruszali wtedy jego traktorem.
Z kim jest twoja syn? dla Marii facet z dzieckiem wydawał się już „stary”, choć Andrzej miał zaledwie dwa lata więcej.
Czemu na „pan”? Przechodźmy już na „ty”. Syn z matką, sąsiadka też pomaga. Do przedszkola go dajemy.
Jak ma na imię?
Jurek w oczach ojcowska duma, ruchliwy jak diabełek. Tylko pilnować go. Babka [czyli teściowa] cały czas „wojuje”. Spogląda na Marię. Nie podoba ci się tu u nas?
Nie, dlaczego? Fajnie…
Poczekaj trochę. Zaraz wszystko wyschnie, zielenieć zacznie. Piękne tereny mamy. Rzeka blisko… Latarnie nie świecą, ale to tylko tymczasowo, załatwimy.
Jadą ciemną już ulicą. Wójt wyłączył iluminację, bo brak na rachunki. Tym swoim: „załatwimy” Andrzej brał odpowiedzialność za całą wioskę.
Och, kto by wtedy pomyślał, iż ta odpowiedzialność to najważniejsza cecha mężczyzny…
Jego zaloty stawały się coraz bardziej wyraźne odwiedzał dom Róży, nawiózł jej drewna, jeździł po leki dla dziadka. Maria walczyła sama ze sobą.
Nie widziała siebie żyjącej na wsi. W mieście trzymał ją tylko Paweł i przygotowania do ślubu. Wyobrażała sobie rozczarowanie Pawła, płacz matki.
Będziesz mieszkać w wiosce? zapytałby ze zdziwieniem.
A co, jakby Paweł się dowiedział, iż przyszły mąż rozwodnik z dzieckiem i hodowlą świń? Jego córka po politechnice, nadzieja rodziny…
Wieczorami, gdy na zewnątrz słychać było tylko wiatr i szczekanie psów, Maria próbowała wyobrazić sobie przyszłość z Andrzejem. Będzie ją kochał, szanował, wdzięczny, jeżeli zostanie matką dla Jerzyka. Potem pojawią się ich dzieci, podobne do niego.
Ale wiedziała, iż to tylko marzenia nie odważy się. Jest przecież Paweł, zaręczyny, obrączki już kupione, mamusia składa na wesele, są rodzice… Wstyd tak ich zawieść.
A jednak w jej sercu wyrosło słodko-gorzkie przeczucie zbliżającej się wielkiej miłości. Wiosna sprawiała, iż traciła głowę.
Teraz Maria czuje, iż Pawła adekwatnie nigdy nie kochała, za to Andrzeja tak, prawdziwie. To, iż narzeczony czekał w domu, dodawało dramaturgii a ono jeszcze bardziej podsycało uczucie.
I pewnego dnia, w chwili wyjątkowo dramatycznej, z łzami w oczach, niemal sama sprowokowała zbliżenie. Nie rozumiała wtedy, co ją podkusiło żegnanie przeszłości czy nowej miłości? On się wahał, zerkał jej w oczy, ale uwierzył: może tylko tak zakończy ich relację.
Dla niej to był pierwszy raz a wszystko było tak piękne, iż nie żałowała.
Ale ostatecznej decyzji nie podjęła. Głupota, naiwność, brak doświadczenia?
Niedługo potem, przy studni, doszło do przełomowego spotkania. Szła po wodę i zobaczyła białowłosego chłopca.
Wspinał się na cembrowinę, próbował wejść. Groźnie. Maria przyspieszyła.
Hej, nie właź! Możesz spaść! Gdzie twoja mama?
Rozejrzała się. Z naprzeciwka biegła młoda dziewczyna, taka szara, niewyróżniająca się. Chłopiec, oburzony, wyrwał się Marii i rzucił na jej spódnicę z płaczem.
On chciał wejść, a ja…
Jerzy, nie płacz, nie można! No wiesz.
Dziewczyna popatrzyła na Marię trochę smutno, nieufnie, kiwnęła głową.
Umknął mi. Dziękuję.
Złapała chłopca za rękę i odeszła.
Jerzy? Czyżby syn Andrzeja? Marię aż ścisnęło w środku. Zupełnie obce dziecko trzeba by się przyzwyczaić. Odepchnął ją jak obcą…
A potem do Marii przyszła matka Andrzeja pani Klara. Płakała. Mówiła, iż Jerzyk jest już przywiązany do sąsiadki, biednej Galiny, która go pokochała, iż Galina chce być z Andrzejem, a Maria to „rozbijaczka”.
Maria była zdumiona tego się nie spodziewała. To ona jest winna, choć przecież czuła się ofiarą. A wyszło, iż sprowadziła komuś nieszczęście.
Jak Andrzej prosił, by została! Odprowadzał ją na dworzec, przekonywał, iż cała opowieść o Galinie to fantazje. Galina naprawdę nie była dla niego przygaszona, cicha, wypadała blado przy Andrzeju.
Cicha, jakby wstydziła się świata oceniał ją Róża. Zupełnie nie zgrani. A wy…
Ale Maria była dumna i zraniona. Postanowiła zacząć swoje życie miejskie. Z wątpliwości została tylko ulga. Andrzeja już więcej nie słyszała wracała do narzeczonego.
Na peronie został koszula w kratę, szerokie ramiona opuszczone, między brwiami zmarszczka smutku. Tak go potem pamiętała.
Płakała całą drogę w pociągu.
Ogólnie to była „tylko” trzymiesięczna praktyka.
Ale młodość leczy. Poszła dalej, nie oglądając się. Wyszła za Pawła, zaczęła się gmatwanina życia rodzinnego.
**
Siada teraz Maria na przednim siedzeniu, poprawia chustę i już szuka wymówek będzie tłumaczyć się, czemu dziś tak kiepsko wygląda. Bo on przecież poznał…
A może nie? Tak bardzo się zmieniła. Przytyła, usta spierzchnięte, ta stara kurtka, chusta…
Ile minęło lat? Szesnaście.
Najpierw jadą w milczeniu.
No, pogoda dziś pod psem mówi w końcu Maria, gdy auto z przeciwka chlupnęło błotem.
Tu w mieście. A poza Warszawą czysto, drogi odśnieżone odpowiada on.
Jeździsz tam?
Tak, tu i tam. Interesy.
Dziękuję, iż podwiozłeś, bo dziś samochód nas zawiódł. zwykle jeździmy swoim, ale akurat dziś… Oczywiście zapłacę…
Odwraca się do niej i patrzy znajomym, tajemniczym wzrokiem. Maria wie poznał ją.
Cześć szepcze nieśmiało.
Cześć, Mario.
Poznałeś? A myślałam, iż już zapomniałeś.
Nie, nie zapomniałem poważny głos, wzrok na drodze.
Coś ściska się Marii pod żebrami jego głos, dłonie, wzrok z dawnych lat. Aż gorąco zdejmuje chustę z głowy.
Jak się trzymasz, Andrzeju? pyta wreszcie.
Tym razem on milczy przez chwilę, jakby też odpędzał wspomnienia.
W sumie nie najgorzej. Kręcę się. Takie czasy. Ty też widzę.
Pracujesz tam nadal? W lesie?
Nie, już nie ma tego leśnictwa. Poszło z transformacją. Ja już dawno na swoim siedzę.
Racja, teraz to najlepiej. Ja też… A gospodarstwo? przypomina sobie, jak Andrzej miał chlewnię i sprzedawał mięso.
Jest gospodarstwo, firma, handlujemy. Produkty mięsne.
Teraz wszyscy handlują…
Maria przypomniała sobie nagle znajome nazwisko na etykiecie „Zakłady Mięsne Pruś”. Uśmiechnęła się, wtedy myślała przypadek.
Czekaj, to kiełbasa „Pruś” i twoja szynka? To twoje?
W pewnym sensie uśmiechnął się lekko. A niesmaczne?
Nie, wręcz przeciwnie. Moja mama specjalnie po nie jeździ. Niesamowite, nie spodziewałam się.
On jakby się tłumaczył z sukcesu:
Zaczęło się po domowemu. Rozwinąłem oborę, mięso było, ludzie zostali bez pracy no to powoli się rozkręciło. Potem fabryka, sklepy.
Zespół macie wielki?
Mam swoją ekipę. Sam nie ogarniesz. Spora część ekipy z Załęża teraz nasza marka już na całą Mazowsze.
Maria czuje się niezręcznie przy tym zestawieniu. Ona w zbitej kurtce, filcowych butach kiedyś dama, on wiejski traktorzysta, dziś biznesmen. Jakby się zamienili miejscami.
Jak dzieci?
Andrzej się uśmiecha.
Trzech synów.
Trzech?
Tak. A ty?
Syn i córka Maria zatarła pot z czoła.
Jurek w wojsku. Przeżyliśmy swoje, był na misji. Żona osiwiała, jak wrócił wiosną, odetchnęliśmy. Średni w technikum, najmłodszy w piątej klasie.
Żona… czyli ożenił się jednak z tą szarą myszką.
Chciałaby powiedzieć, jak żałuje tamtego wyboru. Chciała już tyle razy! Teraz jeszcze bardziej, widząc go…
Paweł nie był dobrym mężem. Najpierw jeszcze się trzymało, poszedł w inżynierię, choćby wyjechali pod Radom, było służbowe mieszkanie. Dzieci małe, trudności mnóstwo, ale do przezwyciężenia.
Potem zaczęły się konflikty w pracy, zmiany etatów, alkohol. Stracili mieszkanie, zamieszkali z teściową. Potem już zupełnie rozpadło się Paweł zaczął pić i znikał. Z teściową nie układało się.
Maria miała dość wystąpiła o rozwód, przeprowadziła się do matki. Ojca już dawno nie było.
Bardzo chciała to wszystko mu opowiedzieć. Ale mówi co innego:
Mój syn w pierwszej liceum, córka w ósmej klasie. Czas goni.
Czas… zgadza się Andrzej.
Zamilkli. O najważniejszych rzeczach chcieli mówić najbardziej, ale wydawało im się, iż tylko dla nich to jest istotne.
Maria poczuła wyrzuty sumienia wobec Andrzeja. Ale przypomniała sobie płaczącą jego matkę, Galinę to im przecież ustąpiła wtedy miejsce. Choć czuła wtedy przede wszystkim urazę i dumną naiwność.
A ty jak? zapytał beztrosko.
Ja? Jak widzisz. Zredukowali mnie. Teraz na swoim. Ale sama ciężko.
A mąż? Paweł, prawda?
Pamiętasz? No proszę.
Byłem choćby na twoim ślubie. Jechałem za waszą kolumną autem aż pod salę weselną.
Naprawdę? zaskoczona.
Tak. Ciocia Róża mi powiedziała dzień przed ślubem. Pojechałem, jak byłem. Byłaś taka szczęśliwa, nie pokazałem się. Wróciłem i oświadczyłem się Galinie.
O, Boże! Gdybym wiedziała…
Zepsułbym wszystko. Wtedy byłaś najszczęśliwsza. Piękna i promienna.
Może. Ale to szczęście nie trwało za długo. Rozwiodłam się po pięciu latach.
Szkoda…
Jakoś się trzymam Maria próbuje dodać sobie sił Okazało się, iż jestem twardsza, niż myślałam. Dzieci zdrowe, dobrze się uczą. Syn chce pójść na medycynę. Jakoś idzie. Handel taki parszywy w tych filcakach, na przeciągu. Miejsce mam dobre, ludzie się schodzą. Muszę się trzymać.
Chciała mu pokazać, iż nie jest aż tak źle. Może nie sukces, ale nie jest też biedna.
Andrzej słucha milcząco, z brwiami ściągniętymi troską.
A twoja żona? Galina?
Wzrusza ramionami, jakby myślał o czymś innym.
Galina? Piekarz.
Sama?
Na początku tak. Teraz… „Piec Mazowiecki” znasz? Piekarnia i cukiernia.
Słyszałam. choćby raz byłam. To Galina…
Tak. Dla niej to wszystko. Pasja i fach.
Maria przypomina sobie, jak koleżanka z targu wciągnęła ją do tej piekarni, zachwycała się chlebem, wskazała właścicielkę drobna kobieta z krótkimi włosami, pewna siebie, w białym fartuchu, różowym szaliku. Refleksja teraz wszystko się łączy.
To tu, zaraz będzie? Andrzej wygląda przez okno. Maria wraca do rzeczywistości.
Następny blok.
Andrzej parkuje, wysiada. Zaraz wraca z bukietem chryzantem z kiosku z napisem „Kwiaty”. Otwiera drzwi i kładzie kwiaty na kolanach Marii, w tych jej wełnianych spodniach.
Patrzy na bukiet, a białe główki rozmazywały się w oczach. gwałtownie ociera łzy przecież zarzekała się, iż jest silną kobietą.
Potem Andrzej pomaga jej wnosić torby na klatkę, ściany pełne graffiti. Ona z kwiatami przy sercu.
Wejdziesz? pyta, i adekwatnie lepiej, by odmówił. Bo pewnie nieposprzątane, a w domu jak na bazarze towar po kątach, kartony, siaty. Mama też tam jest, z pytaniami już gotowymi.
A może lepiej, by wszedł, zrozumiał, zobaczył i… po prostu powiedział dobre słowo.
Nie, Mario, muszę jechać. Mnóstwo dziś spraw bierze jej dłoń, trzyma kilka sekund, jakby się żegnał.
I już biegnie po schodach.
Zawołać? Opowiedzieć wszystko?
Patrząc za nim, Maria rozumie jemu jeszcze ciężej. Żegna się, więcej się nie spotkają. I to odkrycie nagle ją uspokoiło.
Wciąga torby do mieszkania.
Od progu już matka z pytaniami, problemami, rodzinnymi nowinkami. Ale Maria słyszy tylko w sobie dotyk jego dłoni na nadgarstku. Ściąga buty, niesie je pod kaloryfer, działa automatycznie.
Mama chodzi za nią i opowiada, nie zauważając, iż córka nie słucha.
W końcu, kiedy Maria przebrana siada do stołu, pyta:
Mamo, pamiętasz, mówiłam ci przed ślubem o chłopaku z praktyk, co się do mnie zalecał na wsi… Młody gospodarz, pamiętasz?
Tak, coś tam wspominałaś. A czemu pytasz?
Powiedziałaś wtedy: „brakowało, byś świnie hodowała na wsi”.
I dobrze powiedziałam. Byłabyś dzisiaj w błocie.
Spotkałam go dziś.
Spotkałaś? Gdzie?
To nieistotne. Mamo, wędliny, które tak chwalisz, „Pruś”, to jego marka. A żona właścicielka tej piekarni. Takie coś.
Mama zamiera z kubkiem w ręku. Potem powoli odstawia kubek, w jej oczach zawisł cień. Po chwili, jakby uspokajając siebie i córkę, mówi:
Przecież losu się nie wybiera. Gdyby się dało, ludzie by się pobili o to.
A Marii jest żal mamy.
Dobra, mamo. Żyjemy, i to nie najgorzej. Dzisiaj sprzedałam dwa komplety i trzy kurtki. Damy radę. Nie martw się.
No widzisz. Gdyby człowiek wiedział, gdzie upadnie, słomę by położył… Tak to jest ale ta nowina jednak ją przygniata.
Po chwili wraca syn. Wysoki, ciemny, spojrzenie poważne i trochę zagadkowe. Teraz Maria widzi, jak bardzo jest podobny do prawdziwego ojca.
I jak reszta rodziny uwierzyła, iż trzypięciokilogramowe dziecko mogło być siedmiomiesięczne nikt nie miał wątpliwości, bo Maria była zawsze odpowiedzialna.
Syn siada do stołu.
Mamo! Tylko się nie denerwuj. Znalazłem pracę w stadninie. Będę zajmował się końmi, praca na akord. Nigdzie to szkoły nie zawali. Obiecuję, mamo…
Maria wzdycha. Wczoraj by się zdenerwowała. A dziś…
Idź, Andrzeju. Jesteś już prawie dorosły. Każda praca uczciwa, potrzebna. Pieniądze też ci się przydadzą. Nie zabraniam.
Chłopak szczęśliwy je zupę, zerkając na matkę coś się w niej zmieniło, tylko nie umie powiedzieć, co. Ale czuje euforia z zaufania mamy.
A Maria długo nie może zasnąć. Nie płacze, nie rozpacza. Jest w niej dziwny spokój.
Patrzy na białe chryzantemy, myśli o losie, o dzisiejszym spotkaniu, o tym, iż każdy z nich musi iść dalej, osobno.
Ich spotkanie podzieliło życie na „przed” i „po” i dziś czuje to samo.
A przed nimi kto wie? nowe zdziwienia, radości, szczęśliwe zmiany, choćby jeżeli już się nie spotkają. Każdy z nich zostawił w życiu drugiego cichy ślad.
Wszystko ma swój powód.
Dzisiejsze spotkanie po coś także musiało się wydarzyć żeby zrozumieć coś naprawdę istotnego.
