Siostra Weronika miała dwadzieścia sześć lat, kiedy postawiła na biurku przełożonej otwartą teczkę i powiedziała spokojnym, ale twardym głosem:
— Proszę mi wytłumaczyć, dlaczego akt notarialny gospodarstwa w Lipnicy jest podpisany dwa dni po pogrzebie mojej matki.
Matka Ambrozja nie podniosła choćby głowy znad brewiarza.
— Bo to gospodarstwo od dawna należy do wspólnoty, siostro. Twoja matka przekazała je nam jeszcze za życia.
— Moja matka nienawidziła tego klasztoru. Nigdy by tego nie zrobiła.
Ambrozja w końcu spojrzała na nią znad okularów, a w jej oczach było coś, co przypominało znużenie kogoś, kto od dawna czekał na tę rozmowę.
***
Gospodarstwo w Lipnicy — dwa hektary sadu i stary dom z czerwonej cegły — należało do rodziny Weroniki od trzech pokoleń. Kiedy jej matka, Helena Kwiatkowska, zmarła na raka trzustki w lutym, Weronika była pewna, iż ziemia przypadnie jej jako jedynej córce. Zamiast tego dostała list od notariusza z Nowego Sącza, informujący, iż nieruchomość została przekazana Zgromadzeniu Sióstr Miłosierdzia na mocy aktu darowizny sprzed dwóch lat.
Problem polegał na tym, iż Helena od dwóch lat leżała sparaliżowana po wylewie i nie mogła choćby podpisać własnego nazwiska bez pomocy.
Weronika wstąpiła do zakonu dziesięć lat wcześniej, uciekając przed nieudanym małżeństwem i długami byłego męża. Klasztor dał jej spokój, którego szukała — do dziś. Ale nie zamierzała patrzeć bezczynnie, jak ktoś okrada jej matkę, choćby po śmierci.
— Widziałam podpis, matko. To nie jest pismo mojej matki. Po wylewie pisała inaczej, drżącą ręką, litery się rozjeżdżały. Tu wszystko jest równe, jakby ktoś pisał za nią.
— Może miała lepszy dzień.
— Notariusz, który to potwierdzał, nazywa się Ryszard Wilczek. Sprawdziłam. To brat siostry Klary, tej, która pracuje w kancelarii diecezjalnej.
W pokoju zrobiło się cicho na tyle długo, iż Weronika usłyszała tykanie starego zegara w korytarzu.
— Czego siostra ode mnie oczekuje? — spytała w końcu Ambrozja, odkładając brewiarz. — Że oddam ziemię, z której wspólnota żyje od dwóch lat? Że siostry, które doiły tam krowy i zbierały jabłka, wyjdą z niczym, bo jedna zakonnica postanowiła kwestionować wolę zmarłej matki?
— Chcę prawdy. jeżeli moja matka naprawdę chciała to oddać, przyjmę to. Ale jeżeli ktoś sfałszował jej podpis, kiedy leżała bezradna w łóżku, to jest kradzież, matko. choćby jeżeli robi to zakon.
***
Wieczorem Weronika poszła do siostry Klary, która przycinała róże przy murze ogrodu, mimo iż słońce już zachodziło i robiło się zimno.
— Twój brat sporządził akt darowizny mojej matki — powiedziała bez wstępów.
Klara nie przestała ciąć gałązek, ale jej dłonie zwolniły.
— Ryszard robi wiele aktów. Jest notariuszem od piętnastu lat.
— Moja matka nie mogła nic podpisać. Miała sparaliżowaną prawą rękę.
— Więc może podpisała lewą.
— Nigdy nie pisała lewą ręką w życiu.
Klara w końcu odłożyła sekator na murek i wytarła ręce o fartuch, zostawiając na nim smugi ziemi.
— Posłuchaj, Weroniko. Twoja matka nie miała nikogo poza tobą, a ty byłaś tutaj, za murami. Kto miał się nią opiekować? Kto płacił za pielęgniarkę, która przychodziła trzy razy w tygodniu? Wspólnota to robiła. Matka Ambrozja osobiście jeździła do niej co niedzielę.
— To nie znaczy, iż można było ukraść jej podpis.
— Nikt nic nie ukradł. — Głos Klary stwardniał. — Twoja matka chciała się odwdzięczyć. Powiedziała to Ambrozji wprost, ja tylko poprosiłam Ryszarda, żeby przygotował papiery szybko, bo lekarz mówił, iż zostały jej miesiące.
— Więc dlaczego akt jest podpisany dwa dni po jej śmierci, a nie za jej życia?
Klara zamilkła. Sekator leżał między nimi na murku, otwarty, z kroplą soku różanego na ostrzu.
— To musiała być pomyłka daty — powiedziała w końcu, ale bez przekonania.
***
Nazajutrz Weronika pojechała autobusem do Nowego Sącza, do kancelarii Ryszarda Wilczka. Powiedziała recepcjonistce, iż jest w sprawie spadku po matce, i czekała czterdzieści minut w poczekalni pachnącej świeżą farbą.
Wilczek okazał się niskim mężczyzną w okularach w grubych oprawkach, który mówił gwałtownie i unikał kontaktu wzrokowego.
— Pani Kwiatkowska sama przyszła do kancelarii — powiedział, przeglądając teczkę. — Podpisała akt w obecności dwóch świadków.
— Moja matka od dwóch lat nie wstawała z łóżka.
— To musi być pomyłka w dokumentacji medycznej.
— Mam zaświadczenie od lekarza rodzinnego, doktora Nowaka z Lipnicy. Mogę je przynieść.
Wilczek zamknął teczkę i odsunął ją na bok biurka.
— Proszę pani, ja tylko sporządzam akty na podstawie tego, co widzę. jeżeli osoba przyszła do mnie, przedstawiła dowód osobisty i złożyła podpis w obecności świadków, nie mam obowiązku badać jej stanu zdrowia.
— A jeżeli to nie była moja matka?
Zapadła cisza. Wilczek zdjął okulary i przetarł je rąbkiem marynarki, dłużej niż było to konieczne.
— Proszę pani, radzę zostawić tę sprawę. Zgromadzenie jest szanowaną instytucją. Nie chciałaby pani robić sobie z tego wroga.
To była odpowiedź, jakiej Weronika potrzebowała.
***
Wróciła do klasztoru wieczorem, z kopią aktu w torbie i planem, którego jeszcze tydzień wcześniej by się wstydziła. Poszła prosto do pokoju siostry Teodory, najstarszej zakonnicy w zgromadzeniu, tej, która pamiętała czasy, gdy Ambrozja sama była młodą nowicjuszką.
— Siostro Teodoro, czy pamięta siostra dzień, w którym moja matka miała podpisać akt darowizny gospodarstwa?
Teodora, siedemdziesięcioośmioletnia kobieta o rękach pokrytych plamami wątrobowymi, odłożyła robótkę na kolana.
— Pamiętam, iż tego dnia twoja matka już nie żyła, dziecko.
Weronika poczuła, jak coś w niej drgnęło — nie zaskoczenie, raczej ulga, iż wreszcie ktoś powiedział to na głos.
— Skąd siostra wie?
— Bo to ja siedziałam przy niej w szpitalu, kiedy umierała. Ambrozja przyjechała dopiero następnego dnia, żeby zorganizować pogrzeb. A dwa dni później Klara przyniosła mi do podpisania papier jako świadkowi, mówiąc, iż to formalność związana ze spadkiem. Podpisałam, bo ufałam jej. Dopiero teraz, kiedy pytasz, widzę datę na tym, co podpisałam.
— Więc podpisała siostra akt jako świadek zdarzenia, które nigdy nie miało miejsca.
Teodora spojrzała na swoje dłonie, jakby widziała w nich dowód winy.
— Tak, dziecko. I Bóg mi świadkiem, iż tego żałuję.
***
Konfrontacja nastąpiła w kaplicy, po wieczornej mszy, kiedy większość sióstr już wyszła. Weronika czekała na Ambrozję przy bocznym ołtarzu, z teczką pod pachą.
— Siostra Teodora przyznała, iż podpisała akt jako świadek dwa dni po śmierci mojej matki — powiedziała bez powitania. — Wiedziała siostra o tym od początku.
Ambrozja nie zaprzeczyła. Usiadła w pierwszej ławce, z twarzą zwróconą ku ołtarzowi, jakby szukała tam odpowiedzi.
— Gospodarstwo przynosi dochód, którego potrzebujemy, żeby utrzymać hospicjum dla starych sióstr. Bez tych pieniędzy będziemy musiały zamknąć skrzydło opieki, a osiem kobiet, które tam mieszkają, trafi do państwowych domów, gdzie nikt nie będzie mówił do nich po imieniu.
— To nie usprawiedliwia kradzieży.
— Twoja matka i tak zostawiłaby to tobie, a ty i tak oddałabyś to zgromadzeniu, bo nie potrafiłabyś prowadzić gospodarstwa zza klasztornych murów. Po prostu przyspieszyliśmy nieuniknione.
— To nie siostra miała decydować.
Ambrozja w końcu na nią spojrzała, a w jej oczach nie było skruchy, tylko zmęczenie kogoś, kto zbyt długo dźwigał ciężar decyzji za innych.
— Co siostra teraz zrobi?
Weronika otworzyła teczkę i wyjęła kartkę, którą przygotowała jeszcze w autobusie powrotnym z Nowego Sącza.
— Jutro rano jadę do notariusza w Krakowie, niezależnego od diecezji. Złożę wniosek o unieważnienie aktu z powodu sfałszowanego podpisu i fałszywego świadectwa. Poproszę też siostrę Teodorę, żeby złożyła zeznanie, bo już się na to zgodziła.
— A gospodarstwo?
— Kiedy odzyskam je na własność, przekażę je zgromadzeniu — ale legalnie, w mojej obecności, z moim podpisem, i z zapisem, iż dochód ma iść wyłącznie na hospicjum, nie na inne cele. Chcę, żeby to było w umowie, czarno na białym, u notariusza, którego sama wybiorę.
Ambrozja patrzyła na nią długo, a potem lekko skinęła głową — pierwszy gest, który przypominał coś w rodzaju szacunku.
— Twoja matka byłaby z ciebie dumna.
— Moja matka nienawidziła, kiedy ktoś podejmował za nią decyzje — odpowiedziała Weronika, zamykając teczkę. — Ja też tego nienawidzę.
Wyszła z kaplici, zostawiając Ambrozję samą przy ołtarzu, i poszła do swojej celi napisać list do notariusza w Krakowie, którego nazwisko znalazła tego popołudnia w książce telefonicznej biblioteki parafialnej.
