Od trzech lat w każdą środę to samo: w progu staje moja teściowa, Halina, w ręku siatka z pętli kiełbasy i słoik ogórków, na twarzy mina, jakby weszła do mieszkania, w którym zaraz ma kogoś pochować. I choćby nie powie „cześć”. Najpierw ogarnia wzrokiem korytarz, potem kuchnię, potem mnie. Tak od stóp do głów, powoli. I dopiero wtedy zaczyna.
— Znowu te buty na środku. Ania ci tego nie mówi, ale ją to męczy. Wiesz, ile ona pracuje?
W tym tygodniu to były moje adidasy pod wieszakiem. W zeszłym — kubek w zlewie. Jeszcze wcześniej — iż za mało zarabiam, iż za długo siedzimy na wynajmie, iż Kuba powinien mieć własny pokój, a nie kąt za szafą.
Halina ma sześćdziesiąt trzy lata, mieszka dwie ulice dalej na Woli, jeździ starym oplem i od kiedy jej mąż zmarł, jej jedyną rozrywką jest wchodzenie do naszego życia z butami. Dosłownie i w przenośni.
— Mamo, daj spokój — mówi Ania, jak zawsze. I jak zawsze bez przekonania.
Bo Ania jest jedynaczką. I przez trzydzieści dwa lata Halina wmawiała jej, iż mama wie lepiej. A jak kobieta tak słyszy przez trzy dekady, to choćby po ślubie, choćby po dziecku, choćby po kredycie na dziesięć lat, w środku zostaje jej ta jedna myśl: mama wie lepiej.
Więc Ania mówi „mamo, daj spokój”, ale potem przez resztę wieczoru zbiera moje kubki do zmywarki i patrzy na mnie tak, jakby to moja wina, iż teściowa znalazła kurz na telewizorze. Nie jej matki, która ten kurz wypatrzyła. Moja.
A ja już od dawna nie wchodzę w dyskusję z Haliną. Bo wiem, jak to się kończy. Zaczyna się od butów, kończy na tym, iż „może Ania z Kubą powinni na trochę do mnie, odpoczniesz”. Odpoczniesz. To znaczy: spadaj na weekend, bo ja tu będę rządzić.
Najgorsze było dwa miesiące temu. Wracam z roboty, a tam Halina siedzi na kanapie, przed nią laptop, obok Ania z herbatą. I słyszę:
— No i wiesz, Aniu, ten kredyt to naprawdę można przerzucić na kogoś. Tylko musisz się zdecydować.
Wchodzę, pytam, o co chodzi. Ania robi się czerwona jak burak z warzywniaka na rogu. Halina zamyka laptopa i mówi:
— O nic. Radziłam się.
Dopiero w nocy Ania mi mówi. Mama znalazła sposób, żeby kredyt za mieszkanie przepisać na mnie. Że skoro mieszkanie jest tylko na Anię, to po rozwodzie — gdyby co — ja zostaję z niczym, a ona z ratami. A tak, to ja mam „czystą sytuację”.
— Jakby co — pytałem. — To znaczy co?
Leżała tyłem do mnie. Pamiętam, iż na ścianie od latarni przesuwał się cień gałęzi. I Ania powiedziała cicho:
— Nie wiem. Mama tak powiedziała.
Nie krzyczałem. Wziąłem kurtkę i wyszedłem. Szedłem wzdłuż torów tramwajowych, minąłem Żabkę, w której zawsze biorę Kubie soczek pomarańczowy, minąłem przystanek Płocka, i myślałem jedno: iż od trzech lat jestem w tym domu gościem. Nie mężem, nie ojcem. Gościem, któremu można powiedzieć „idź odpocznij”.
Potem wróciłem, Ania spała. A ja do rana patrzyłem w sufit i liczyłem, ile razy przez te trzy lata Halina zrobiła z mojego syna swojego syna. Wyszło mi, iż nie policzę.
Tu muszę powiedzieć jasno: Ania nie jest zła. Jest zmęczona. Pracuje na kasie w Lidlu, cztery dni w tygodniu po dziesięć godzin, do tego Kuba, do tego matka, która dzwoni trzy razy dziennie. Ja pracuję w serwisie klimatyzacji, od maja do września nie mam kiedy zjeść. Żyjemy jak półtora człowieka. I w takim życiu matczyna „chcę pomóc” codziennie wygrywa z moim „nie mieszaj się”.
Aż do zeszłego wtorku.
Halina wpadła rano, bez zapowiedzi. Ja byłem po nocce, spałem, wstałem o dziesiątej, bo słyszałem, jak Kuba płacze. Schodzę do kuchni, a tam: Halina robi Kubie kanapki do przedszkola. Z mojej kiełbasy, którą kupiłem sobie w niedzielę. I mówi do przez łzy do Ani:
— Mówiłam ci, iż on się do niczego nie nadaje. Dziecko płacze, a ten śpi. Ja bym na twoim miejscu…
Nie skończyła. Bo Ania na mnie spojrzała, a ja zobaczyłem, iż ona pierwszy raz od dawna nie wie, co powiedzieć.
I wtedy zrobiłem coś, czego nie planowałem.
— Halina — powiedziałem. Nie mamo, nie pani. Halina. — Proszę na chwilę do pokoju.
Poszła. Zdjęła buty dopiero w przedpokoju, niosła je w ręku, żeby nie nabrudzić. To też pamiętam: buty w ręku, bo moja podłoga, moje zasady, ale jej gra.
Usiadła na krześle, ja zostałem przy oknie. Za szybą sąsiad na balkonie trzepał dywan. Trzepał i patrzył na mnie, jakby wiedział, iż w moim mieszkaniu zaraz coś się stanie.
— Słucham — powiedziała Halina i założyła nogę na nogę.
— Ile lat pani pracuje jako księgowa?
Zamurowało ją. Nie tego się spodziewała.
— Trzydzieści cztery — powiedziała.
— To dobrze. To znaczy, iż umie pani liczyć. Niech pani policzy, ile razy w tym tygodniu była pani u nas w domu.
I cisza. Taka, w której słychać, jak w rurze od kaloryfera puszcza woda.
— Nie wiem, co masz na myśli.
— Siedem — powiedziałem. — Od poniedziałku do dzisiaj. Siedem razy. A mój ojciec był u nas w tym roku dwa razy. I wie pani, co powiedział, jak przyjechał?
Halina patrzyła na mnie jak na wariata.
— Powiedział mi: „synu, nie siedź u nich za długo, bo to nie twoje”.
I wtedy się zaczęło.
Halina wstała, podeszła do drzwi, odwróciła się. I powiedziała zdanie, po którym wiedziałem, iż nie ma już o czym rozmawiać:
— Twoje? Tu nic nie jest twoje. Mieszkanie jest córki, kredyt córki. Ty tu tylko sypiasz.
Stojąc w progu, powiedziała to spokojnym głosem, jakim księgowa mówi, iż w bilansie jest błąd. I to był ten moment, w którym coś we mnie przestało pytać.
Ania stała w korytarzu. Kuba w sandałach, z plecakiem w ręku, patrzył to na mnie, to na babcię. A ja podszedłem do przedpokoju, zdjąłem z wieszaka kurtkę, z szafki wziąłem kluczyki i portfel.
— Jadę odebrać Kubę z przedszkola — powiedziałem do Ani. — I nie wracam. Znaczy, wracam. Za godzinę.
Wyszedłem. Trzasnęły drzwi, aż listonoszka na klatce schodowej się obejrzała.
I dopiero na dole, w samochodzie, spojrzałem na podwórko, na trzepak, na którem kiedyś Kuba uczył się wchodzić po drabince, i pomyślałem, iż jeżeli czegoś teraz nie zrobię, to za dziesięć lat mój syn będzie mówił do mnie: „wujku”. Albo w ogóle nic.
Pojechałem prosto. Nie do przedszkola. Do banku, w którym braliśmy kredyt. Zaparkowałem na parkingu przy Biedronce i wszedłem.
— Chciałem zapytać o przepisanie kredytu — powiedziałem do pani w okienku. Taka blondynka, na tabletce stał kubek z napisem „Mama dba”.
Pani popatrzyła na mnie znad okularów.
— Kredyt hipoteczny jest na pana żonę?
— Na nią. Ale ja chcę wziąć współodpowiedzialność. Dobrowolnie.
I wiecie, co odpowiedziała?
— A po co panu to? To nie pana mieszkanie.
Dokładnie tymi słowami. Nie pana.
Siedziałem tam pół godziny. Pani tłumaczyła, iż to się da zrobić, tylko trzeba zgody małżonka, iż to kosztuje, iż warto pomyśleć. A ja jej powiedziałem:
— Proszę mi policzyć, ile będzie kosztować ta zmiana. Bo ja naprawdę chcę.
I policzyła. Siedemset dwadzieścia złotych. Ania będzie musiała podpisać. Halina się o tym dowie — teraz czy za miesiąc, ale się dowie. I wtedy zrozumie, iż ten facet, który „tu tylko sypia”, ma na tym mieszkaniu podpis w każdym banku w tym kraju.
Wróciłem po Kubę do przedszkola. Czekał na mnie w szatni, pani nauczycielka powiedziała: „tata po Kubę”. A on podbiegł, złapał mnie za nogę i wrzasnął: „tata!”. Tak głośno, iż jakaś matka obok się uśmiechnęła.
Wieczorem Ania zapytała, gdzie byłem. Powiedziałem, iż w banku. I iż w piątek idziemy razem.
Milczała długo. Potem powiedziała jedno:
— Mama się wścieknie.
— To dobrze — powiedziałem. — Niech się wścieka. Ale nie tu.
I poszedłem do kuchni, zrobiłem Kubie kanapki na jutro. Z mojej kiełbasy. Z mojego chleba. W moim mieszkaniu, w którym, jak się okazuje, od piątku będę miał nie tylko łóżko. Będę miał dług. I żonę, która pierwszy raz nie sprzątnęła po mnie kubka, tylko nalała mi herbaty.
W piątek podpiszemy papier. Siedemset dwadzieścia złotych. Tyle kosztuje, żeby teściowa przestała mówić, iż to nie moje.
A w sobotę przyjdzie Halina. Z siatką. I znowu zacznie od butów w przedpokoju.
Tylko, iż teraz to będą jej buty. Bo ja swoje będę trzymał w szafce. Zamkniętej na klucz.
