Tata poznał Natalię, zanim jeszcze spotkał mamę. Cztery lata jej nie zapomniał. Żenił się z mamą, a w kieszeni marynarki wiózł do nowego domu plik fotografii tamtej dziewczyny. Pokazał je mamie sam, bez namawiania, może chciał być uczciwy do końca. Mama obejrzała każde zdjęcie, potem wstała, przyniosła z kredensu starą ramkę po babce i włożyła do niej dwie fotografie. Resztę schowała do pudełka po butach.
— Będą leżeć razem z naszymi — powiedziała.
W niedzielę po sumie sąsiadka, pani Kazia, złapała mamę przy furtce.
— Grażynka, ty chyba rozum straciłaś. Po co ci w domu gęba obcej baby? Spal to.
Mama poprawiła chustkę i poszła dalej.
— Cudze wspomnienia są święte — rzuciła przez ramię.
Dorastałam z tą ramką na komodzie. Natalia w letniej sukience, z włosami upiętymi wysoko, uśmiecha się do kogoś poza kadrem. Czasem ojciec siadał wieczorem przy stole, patrzył na nią dłużej niż zwykle, a mama wtedy nastawiała czajnik. Nie była zazdrosna. Mówiła, iż gdyby nie tamta miłość, nas by nie było.
W dwa tysiące dziesiątym mama umarła. Siedziałam przy trumnie w kaplicy przy cmentarzu komunalnym w Lublinie — same kwiaty, zapach lilii, w nogach wieniec od zakładu, w którym mama pracowała dwadzieścia sześć lat. Byłam sama, ojciec wyszedł z wujkiem na papierosa.
I wtedy z kącika ust mamy pociekła cienka strużka. Zobaczyłam, iż to krew. Nie krzyknęłam, tylko zrobiłam pół kroku do tyłu i stałam jak słup soli.
— Spokojnie, pomogę ci.
Kobieta, której wcześniej nie zauważyłam, podeszła do trumny. Wyjęła z torebki białą chusteczkę, złożyła ją w trójkąt i delikatnie przytknęła do twarzy mamy. Ruch miała taki, jakby robiła to codziennie — szybki, pewny, ale delikatny.
— Jestem Natalia — powiedziała.
Zesztywniałam. Spojrzałam na komodę, na ramkę, na sukienkę w groszki. Ta sama twarz, tylko o trzydzieści lat starsza.
Natalia przysiadła na krześle obok mnie. Pachniała konwalią, podeszłym już zapachem, mama miała takie same perfumy. Przez chwilę obie patrzyłyśmy na trumnę.
— Dawno cię nie widziałam — odezwałam się głupio, bo przecież nigdy jej nie widziałam.
— Przyjechałam z Krakowa. Mieszkam tam od lat osiemdziesiątych. — Poprawiła rękaw żakietu. — O śmierci Grażyny dowiedziałam się od kuzynki. Przyjechałam, żeby się pożegnać.
Z kaplicy wyszedł wtedy ojciec. Zobaczył Natalię i przystanął w drzwiach. Nie podbiegł, nie krzyknął. Po prostu stał i patrzył, jakby się bał wejść do środka.
Natalia wstała.
— Henryk.
— Natalia.
Nawet się nie przytulili. Uścisnęli sobie dłonie, jak dalecy znajomi z dawnych lat. Ojciec powiedział coś o pogodzie, iż na Wszystkich Świętych będzie chłodno. Natalia przytaknęła głową. A potem wyszła.
Pochowaliśmy mamę w czwartek. Po wszystkim ojciec zamknął się w kuchni i pił herbatę, której nie tknął od pogrzebu. Ramka z Natalią stała na komodzie tam, gdzie zawsze.
W piątek rano znalazłam w skrzynce list. Koperta bez nadawcy. W środku jedno zdanie, napisane na maszynie: „Nie pozwól, żeby wróciła".
Pismo koślawe, jakby ktoś pisał lewą ręką. Schowałam kartkę do kieszeni płaszcza.
Kuzynka ojca, ciotka Marysia, zadzwoniła wieczorem. Mówiła szybko, iż o Natalii to we wsi różne rzeczy chodziły, iż niby pieniądze pożyczała i nie oddawała, iż się z jakimś majstrem związała, a on potem zniknął razem z jej oszczędnościami. Że podobno próbowała się odezwać do ojca już po ślubie, ale mama list przejęła i spaliła.
Słuchałam i nie wiedziałam, co z tym zrobić.
Kolejny list przyszedł w poniedziałek. Ten sam maszynowy charakter: „Zapytaj Henryka, ile mu wisiała w siedemdziesiątym pierwszym".
Zapytałam.
Ojciec siedział w fotelu pod oknem. W telewizorze leciał program rolniczy, ktoś opowiadał o uprawie buraków. Ojciec słuchał, ale nie patrzył.
— Tato, ile Natalia była ci winna w siedemdziesiątym pierwszym?
Wyłączył telewizor pilotem. Długo milczał.
— Siedem tysięcy starych złotych — powiedział w końcu. — Oddała co do złotówki. Razem z odsetkami. Do końca nie chciała choćby słyszeć, iż mogę jej te odsetki darować.
To nie pasowało do wersji ciotki Marysi.
Natalia wróciła do Lublina na Wszystkich Świętych. Spotkałam ją na cmentarzu, przy grobie mamy. Stała z małym zniczem w ręku, czerwonym, z wytłoczoną gwiazdą. Nie zapaliła go — po prostu trzymała, jakby nie wiedziała, czy wolno jej postawić.
— Wiedziała pani o listach? — zapytałam wprost.
Podniosła na mnie oczy.
— Jakich listach?
Opowiedziałam. O pierwszym: „Nie pozwól, żeby wróciła". O drugim, o długu z siedemdziesiątego pierwszego.
— To nie ja — powiedziała. — Ja bym nie pisała na maszynie. Ja bym przyszła i powiedziała.
Patrzyła na znicz, obracała go w palcach. Na knadze znicza serce, wyciśnięte w szkle.
— Twoja matka i ja — zaczęła — pisałyśmy do siebie. Po ślubie. Ona pierwsza wysłała list. Napisała, iż wie o mnie wszystko, ale nie zamierza z tym walczyć, bo Henryk to porządny człowiek. A ja odpisałam, żeby dbała o niego. I tak już zostało. Co kilka lat kartka na święta. Czasem telefon, jak już telefony weszły.
Zamilkłyśmy. Wiatr gasił znicze na sąsiednich grobach, ale jej czerwonego nie tknął.
— W siedemdziesiątym pierwszym pożyczyłam od Henryka na bilet do Krakowa. Do sanatorium. Choroba płuc. On wiedział, iż nie po co innego. Matka twoja też wiedziała.
Oddała mi znicz do ręki.
— Postaw za mnie.
Wróciłam do domu i zdjęłam ramkę z komody. Długo trzymałam ją obiema rękami, jakby była czymś żywym. Potem wyjęłam fotografie Natalii i położyłam na stole obok listów od tej, która je pisała.
Nazajutrz znalazłam trzeci list. Znowu maszyna, znowu bez nadawcy: „Ona ukradła ci ojca, zanim się urodziłaś".
Poczułam zmęczenie. Nie strach, nie złość, tylko zmęczenie w plecach, jak po znoszeniu węgla do piwnicy.
Pojechałam na pocztę na Krakowskim Przedmieściu. Pokazałam listy kierowniczce, kobiecie, która pracowała tam chyba od zawsze. Powiedziała, iż nie może podać danych nadawcy, ale iż koperty są z tego samego okresu co poprzednie, z lat osiemdziesiątych. Ktoś je pisał dawno temu i trzymał.
— A kto pisał? — zapytałam.
— Tego pani nie powiem. Ale proszę patrzeć na znaczki.
Znaczki były stare, ale nieużywane. Kupił je ktoś, kto kolekcjonował. Albo kto gromadził wszystko, co może się jeszcze przydać.
Wróciłam do domu. Otworzyłam drzwi kuchni i spojrzałam na ojca, który siedział przy stole i patrzył w okno, tam gdzie zwykle.
— Tato, mama pisała do Natalii — powiedziałam.
Odwrócił się powoli, jakby mu ciążyła głowa.
— Wiem.
— I pisała do mnie listy.
Tego już nie wiedział. Spojrzał na mnie, a potem na blat stołu, na którym leżała czysta, niepojęta kartka.
— Pokaż.
Położyłam przed nim trzy listy. Czytał je długo, jakby były pisane nie po polsku. Potem wstał i otworzył szafkę z dokumentami. Wyjął tekturową teczkę z napisem „Sprawy".
W środku leżało pismo z sąsiadki, pani Kazi. Ojciec pożegnał się z firmą, iż poszedł szukać listów mamy. Okazało się, iż zostawiły po sobie całe archiwum. Listy od mamy do Natalii i od Natalii do mamy, wiązane gumką recepturką. Było ich czterdzieści osiem. A na samym spodzie — zaczęty list, którego mama nie dokończyła. Ostatnie zdanie: „Powiedz mojej córce, iż nie musi się bać cudzych wspomnień".
Siedzieliśmy przy kuchennym stole do wieczora. Ojciec płakał, nie obcierając twarzy. Ja trzymałam na kolanach pustą ramkę po Natalii.
Następnego dnia zaniosłam wszystkie trzy anonimowe listy do notariusza na Świętoduskiej. Kazałam sporządzić akt przekazania. Do koperty dołożyłam zdjęcie Natalii z pudełka po butach — to, na którym stoi pod lipą w ogrodzie jej ciotki. Podpisałam, przybiłam pieczątkę. Teczka poszła do archiwum, do spraw nieczynnych, jak papiery po ludziach, których żałoba już minęła.
Tego samego popołudnia poszłam na pocztę i kupiłam czterdzieści osiem białych kopert. Tyle, ile listów mogło zostać między mamą a Natalią, gdyby ktoś ich nie gasił.
Do każdej włożyłam po jednej kartce. Na wszystkich napisałam to samo: „Dziękuję".
Czterdzieści osiem kopert rozesłałam po adresach z okolicy: do sąsiadów, do ciotki Marysi, do zakładu, w którym pracowała mama, do parafii, do domu kultury, do biblioteki na Bronowicach. Do każdego, kto kiedykolwiek powiedział mamie, iż powinna spalić zdjęcia Natalii.
Znaczki kosztowały sto czterdzieści cztery złote. Akurat tyle, ile zostało w portfelu po zapłaceniu notariuszowi.
Wieczorem ojciec pierwszy raz od tygodnia zjadł całą kolację. Zapytał, czy może wziąć ramkę.
— Weź.
Włożył do niej zdjęcie mamy z naszego ślubu, to, na którym śmieje się tak, iż aż zamyka oczy. Ustawił je na komodzie, w tym samym miejscu.
A tydzień później przyszła zima. Siedziałam w kuchni i piłam herbatę, kiedy usłyszałam pukanie do drzwi. Otworzyłam.
Na progu stała Natalia. W płaszczu, który pamiętałam i nie pamiętałam zarazem.
— Przyszłam po herbatę — powiedziała. — Grażyna zawsze mówiła, iż u was najlepsza w całym Lublinie.
Wpuściłam ją. Nalała sobie herbaty, z kanapką z białym serem, bo powiedziała, iż po podróży to najlepsze. Siedziałyśmy przy tym samym stole, przy którym ojciec przez trzydzieści lat patrzył na jej zdjęcie.
— Zostań na noc — powiedziałam.
Natalia zdjęła płaszcz. Powiesiła go na krześle obok drzwi, dokładnie tam, gdzie mama wieszała swój.
Tata wszedł do kuchni, zobaczył ją i znowu przystanął.
— Herbaty? — zapytał.
— Poproszę — odparła Natalia. — Z cytryną.
Zapadł wieczór. W domu pachniało konwalią.
