Okres dojrzewania to czas ogromnych zmian, nie tylko fizycznych, ale również emocjonalnych i społecznych. Nastolatki zaczynają budować własną tożsamość, potrzebują większej samodzielności i coraz częściej kwestionują autorytet dorosłych. Dla rodziców, którzy jeszcze niedawno byli najważniejszym źródłem wiedzy i wsparcia, może to być trudne doświadczenie.
Jak wyjaśniała Justyna Odrzykowska z Fundacji Przy Tobie, odsuwanie się młodych ludzi od rodziców jest naturalnym elementem rozwoju. Nie oznacza jednak, iż przestają oni potrzebować dorosłych. Zmienia się przede wszystkim sposób, w jaki chcą budować z nimi relacje.
– Nastolatkowie próbują swoich rodziców trochę jakby strącić z pomników. Przez większość życia dla nastolatka rodzic był niczym posąg, wartościowy, niepopełniający błędów, idealny, a nagle w życiu nastoletnim dzieciaki zaczynają tego rodzica postrzegać inaczej – tłumaczyła.
To właśnie w tym okresie szczególnego znaczenia nabiera umiejętność prowadzenia rozmów na tematy, które dla wielu dorosłych pozostają krępujące. Intymność i seksualność należą do zagadnień, o których rodzice nie zawsze potrafią mówić swobodnie. Tymczasem dla młodych ludzi są one naturalną częścią odkrywania siebie i otaczającego świata.
Problem pojawia się wtedy, gdy nastolatek dostrzega skrępowanie dorosłego. Może wówczas uznać, iż lepiej nie zadawać pytań i poszukać odpowiedzi gdzie indziej. Najczęściej oznacza to rozmowy z rówieśnikami lub korzystanie z internetu, gdzie obok wartościowych treści znajdują się również informacje nieprawdziwe, zniekształcone lub nieodpowiednie do wieku odbiorcy.
Zdaniem przedstawicielki fundacji rodzice nie muszą jednak znać odpowiedzi na każde pytanie ani prowadzić długich, szczegółowych rozmów na wszystkie tematy. Czasami wystarczy stworzyć dziecku możliwość samodzielnego zdobywania rzetelnej wiedzy.
Jednym z proponowanych rozwiązań jest udostępnianie nastolatkom książek dotyczących dojrzewania, intymności i rozwoju psychoseksualnego. Zamiast wręczać publikację w atmosferze poważnej rozmowy, można pozostawić ją w dostępnym miejscu, pozwalając młodemu człowiekowi sięgnąć po nią wtedy, kiedy sam będzie gotowy.
Równie ważne jest odpowiednie reagowanie na pytania zadawane przez dzieci. Zdarza się, iż młodzi ludzie poruszają zagadnienia, które zaskakują rodziców swoją szczegółowością lub charakterem. Ekspertka radzi, aby zamiast reagować zawstydzeniem czy oburzeniem, najpierw spróbować ustalić, skąd dziecko zdobyło daną informację.
Może się bowiem okazać, iż zetknęło się z określonymi treściami w mediach społecznościowych, usłyszało coś od znajomych albo nieprawidłowo zrozumiało przekaz znaleziony w internecie. Dopiero poznanie tego kontekstu pozwala dobrać sposób rozmowy odpowiedni do wieku i potrzeb dziecka.
Fundacja Przy Tobie zwraca również uwagę na częsty błąd popełniany przez dorosłych – nadmierne wypytywanie nastolatków i narzucanie im rozmów, na które nie są gotowi.
Młodzież potrzebuje prywatności i poczucia sprawczości. Próby kontrolowania każdego aspektu jej życia mogą prowadzić do zamykania się w sobie i unikania kontaktu. Z drugiej strony całkowite wycofanie się rodzica również nie jest dobrym rozwiązaniem.
Najważniejsze jest znalezienie równowagi pomiędzy zainteresowaniem a poszanowaniem granic.
– Można przyjść i zapukać do drzwi: „Hej, jak coś, to jestem”, albo „Co u ciebie słychać?”. (…) Przychodzić, pytać, pukać, ale nie być nachalnym – radziła Justyna Odrzykowska.
Ekspertka podkreślała również, iż rodzice powinni uważać, aby nie przenosić na dzieci własnych lęków. Szczególnie w przypadku trudnych wydarzeń opisywanych w mediach warto najpierw sprawdzić, czy nastolatek zetknął się z daną informacją i czy rzeczywiście potrzebuje rozmowy na ten temat.
Istnieje jednak obszar, w którym obecność dorosłych jest szczególnie ważna. Chodzi o bezpieczeństwo młodych ludzi, także w internecie.
Nastolatki mogą zetknąć się z przemocą, nieodpowiednimi treściami lub sytuacjami, w których ktoś narusza ich granice. Rodzice powinni nie tylko rozmawiać o zagrożeniach, ale przede wszystkim zadbać o to, aby dziecko wiedziało, do kogo może zwrócić się po pomoc.
Ważne jest również uświadamianie młodym ludziom, iż popełnienie błędu nie oznacza konieczności samodzielnego radzenia sobie z jego konsekwencjami. jeżeli w internecie wydarzy się coś niepokojącego, nastolatek powinien wiedzieć, iż może powiedzieć o tym dorosłemu, a następnie wspólnie z nim poszukać rozwiązania.
Jak zaznaczyła przedstawicielka fundacji, młodzież ma silną potrzebę samodzielnego rozwiązywania problemów. Niektóre sytuacje przekraczają jednak możliwości i doświadczenie młodego człowieka.
Dlatego tak istotna jest obecność przynajmniej jednej zaufanej osoby dorosłej. Nie zawsze musi nią być rodzic. Może to być również nauczyciel, wychowawca, pedagog szkolny, psycholog albo inna osoba, przy której dziecko czuje się bezpiecznie.
Właśnie takiego podejścia Fundacja Przy Tobie stara się uczyć rodziców w ramach projektu „Rodzice w Centrum 2026”. To cykl bezpłatnych spotkań, wykładów i warsztatów poświęconych różnym aspektom wychowania oraz budowania relacji rodzinnych.
Program został przygotowany z myślą o opiekunach dzieci w różnym wieku. Obejmuje zarówno rodziców najmłodszych dzieci, przedszkolaków i uczniów szkół podstawowych, jak również rodziny z nastolatkami zbliżającymi się do dorosłości.
Jak wyjaśniała Justyna Odrzykowska, organizatorkom zależało na tym, aby uczestnicy otrzymywali wiedzę odpowiadającą aktualnemu etapowi życia ich dzieci. Innych narzędzi potrzebują bowiem rodzice kilkulatków, a innych osoby próbujące porozumieć się z dorastającym siedemnastolatkiem.
Spotkania mają praktyczny charakter. Prowadzące łączą przygotowanie zawodowe z własnymi doświadczeniami rodzicielskimi, dzięki czemu omawiane zagadnienia odnoszą się do rzeczywistych sytuacji, z którymi rodziny mierzą się każdego dnia.
Projekt potrwa do grudnia 2026 roku, a wszystkie zajęcia są bezpłatne. realizowane są w Centrum Inicjatyw Rodzinnych przy ulicy Ratajczaka w Poznaniu. Informacje o kolejnych terminach i zapisach można znaleźć za pośrednictwem Fundacji Przy Tobie, między innymi na jej profilu na Facebooku.
