Nakło we wczesnym średniowieczu było grodem pomorskim, ważnym centrum
osadnictwa zamieszkałym przynajmniej przez kilkaset osób. Do budowy domostw stosowano głownie drewno sosnowe, czasem dębowe, bukowe czy brzozowe. Chaty budowano w kształcie prostokąta o wymiarach 5 x 3 m. Ze względu na podmokły teren chaty budowano na specjalnych fundamentach lub na starych siedliskach. Wewnątrz grodu tworzono ulice, które biegły ze wschodu na zachód o szerokości 2,5 metra. Badania archeologiczne pozwoliły ustalić, iż mieszkańcy grodu posługiwali się drewnianymi
klepkami, pławikami, metalowymi hakami, gwoździami, kluczami, nożami, obejmami. W tym pomorskim grodzie uprawiano żyto, pszenicę, jęczmień, proso. Sadzono wiśnię, czereśnie, orzech laskowy. Przy zagrodzie rosła komosa, rdest, bób a jedzono zające, łosie, drób, wieprzowinę czy wołowinę. Krótko mówiąc gród miał charakter rolniczo-hodowlany z domieszką rzemiosła takiego, jak tkactwo, budownictwo, wikliniarstwo czy garncarstwo. W grodzie, w którym znaleziono szklane naczynia, przypuszczać można, iż jego mieszkańcy
nie byli ubodzy.
Nakło było twierdzą strategiczną leżącą na pograniczu polsko-pomorskim. Sam
Gród zlokalizowany był na obszarze objętym w tej chwili przez Plac Zamkowy. Gród z trzech stron otoczony był bagnami a od strony wschodniej dodatkowo struga Śleska, a od zachodnie Kolczatka. Od strony zachodniej do grodu przylegało podgrodzie. Sam gród otoczony był wałem z drewna, kamieniem i ziemią. W dniu 29 września 1091r Władysław Herman, ojciec Bolesława Krzywoustego oblegał już nakielski gród. ale robił to niezwykle ospale czym spowodował w swoich szeregach kłopoty aprowizacyjne, szczególnie dotknięte nim zostały czeskie wojska sojusznicze, które wróciły do siebie. Nie mając wyjścia król zmuszony został do rezygnacji z agresji na Pomorze.
Opracował: chor. w st. sp. mgr Lechosław Draeger – prezes Zarządu Stowarzyszenia „Nakielskie Wiarusy”
