Motocykl dla Hanki z Krakowa

Tadeusz Wierzbicki, sześćdziesiąt sześć lat, emeryt, trzydzieści lat kierownik zmiany w hucie szkła w Krakowie, siedział na ławce przed klatką i patrzył, jak córka wynosi z mieszkania rzeczy jego żony. Rzeczy leżały w workach na śmieci, grubych, czarnych, kupionych pewnie w Biedronce po cztery złote za rolkę. Córka, Agnieszka, kobieta pod czterdziestkę o twardych rękach kasjerki z dwudziestoletnim stażem, nosiła je bez słowa, nie patrząc w stronę ojca. Przy niej stał jej mąż Piotr i wydawał polecenia: "To do kontenera, to też, a to zabierzemy do siebie, na szmatki się przyda". Tadeusz palił jedną fajkę za drugą i siedział w milczeniu.

Sześć tygodni temu umarła jego żona Hanka, z którą przeżył trzydzieści dziewięć lat. Umarła przez przypadek, bezsensownie: poślizgnęła się w łazience, uderzyła głową o brzeg wanny. Sama zdążyła wezwać karetkę, ale zanim przyjechała, było już za późno. Tadeusz był tego dnia na działce pod Skawiną, kopał ostatnie ziemniaki. Kiedy zadzwoniła sąsiadka, nie od razu zrozumiał, o co chodzi. Potem jechał autobusem do miasta, wszedł do mieszkania, a jej już nie było — zabrali ją. Pogrzeb zorganizowali Agnieszka z Piotrem: trumna, kwiaty, karawan, stypa w restauracji przy Rakowickim. Tadeusz tylko płacił i przytakiwał. Na stypie siedział tyle co nic, popijał po kropelce wódkę, słuchał, jak ludzie mówią słowa. Sąsiadka z dołu powiedziała: "Hanka była świętą kobietą". Pomyślał: jaka tam święta. Zwyczajna baba. Zrzędziła przez całe życie o wszystko. Ale dom trzymała w garści. A bez niej dom się skończył.

Teraz córka z zięciem rozbierali mieszkanie na części. Przyjechali w sobotę rano, we dwójkę, z torbami i kartonami po telewizorze. Piotr powiedział: "Tato, trzeba rzeczy poukładać. Wszystko po mamie trzeba przejrzeć. Czego to tak leży". Agnieszka już otwierała szafy, wyciągała sukienki, swetry, płaszcze i bez wahania wrzucała do worków. Rzeczy, które Hanka nosiła latami, które pachniały jej perfumami i jej ciałem, lądowały na śmietniku jak szmaty.

— O, to jeszcze niezłe — mówiła Agnieszka, wyciągając z kupy zimowy płaszcz. — Zabiorę sobie, przerobię na kurtkę. A to już gnioty. Gdzie ona to nosiła?

Tadeusz patrzył na ten płaszcz. Pamiętał, jak kupował go żonie jedenaście lat temu, w domu towarowym na Rynku Podgórskim. Chodzili między wieszakami, kłócili się. Chciała czarny, on powiedział — weź niebieski, pasuje do oczu. Wzięła niebieski. I w tym niebieskim płaszczu chodziła co zimę, w nim jeździła na wizyty do przychodni na Dietla. A teraz leżał w worku na śmieci.

Nic nie powiedział. Wyszedł na schody, zszedł na dół, usiadł na ławce. Palił jedną za drugą. Sąsiedzi przechodzili, witali się. Kiwał głową, nie odpowiadał. Po godzinie wyszedł do niego Piotr. Siadł przy nim, zapalił.

— Tato, jak się trzymacie?

— Normalnie.

— Bo jakby było ciężko, to możemy was zabrać do siebie. Pomieszkalibyście u nas. A mieszkanie sprzedamy.

Tadeusz spojrzał na zięcia.

— A potem co?

— Jak to co?

— No, potem. Jak się wam znudzę. Albo jak Agnieszka powie, iż wystarczy. Dokąd mam iść?

Piotr zamilkł, zaciągnął się dymem.

— Tato, dlaczego wy tak?

— A jak mam inaczej? Znam was. choćby czterdziestu dni po Hance nie poczekaliście. Przyjechaliście jak sępy. Myślicie, iż nie widzę? Mieszkanie wam trzeba. Agnieszka już liczy, ile za to wezmą.

Piotr zrobił się czerwony.

— Tato, co wy mówicie? Chcemy pomóc.

— Pomóż — powiedział Tadeusz cicho. — Zbierzcie się i jedźcie. Sam sobie poradzę.

— Ale…

— Sam!

Piotr dopalił, wyrzucił niedopałek do wiadra i poszedł do klatki. Po dwudziestu minutach z Agnieszką ładowali worki do starego Opla i odjechali, choćby się nie pożegnawszy.

Tadeusz wszedł na górę. Przeszedł się po pokojach. Wszędzie ślady napadu: otwarte szafy, puste wieszaki, przesunięte meble, zapomniany karton po butach na środku przedpokoju. Usiadł w fotelu. Cisza. Kiedyś cisza w tym mieszkaniu była inna — coś tam szeleściło, kapało, skrzypiało. Hanka zawsze coś robiła: albo garnkami stukała w kuchni, albo sprzątała, albo w łazience pranie wieszała. Teraz cisza była pełna. Jak w kapliczce na cmentarzu.

Siedział tak do wieczora. Potem wstał, zapalił światło, poszedł do kuchni. Na stole leżała teczka, którą Agnieszka wyjęła z kredensu, przejrzała i odłożyła jako niepotrzebną. Stare dokumenty, dyplomy, podziękowania z huty. Tadeusz zaczął przekładać kartki. Akt małżeństwa. Ich zdjęcie — młodzi, śmieszni, ona w welonie, on w garniturze, który uwierał pod pachami. Akt urodzenia córki. Świadectwo pracy żony. Przeglądał strony i natrafił na kopertę. Zwyczajną, białą, bez znaczka, bez podpisu. Otworzył. Wewnątrz leżały pieniądze — gruba paczka, związana gumkami. I liścik, napisany jej charakterem pisma.

"Tadziku. jeżeli to czytasz, to znaczy, iż już mnie nie ma. Te pieniądze odkładałam dwanaście lat. Z emerytury, z tego co dawałeś na dom. Tu jest sto dwadzieścia tysięcy złotych. Nie chciałam, żeby dostały się Agnieszce. Ona nie jest złą osobą, ale jest słaba. Piotr z nią robi, co chce. Wszystko, co mamy, przepisze na siebie. Ja to wiem. Dlatego schowałam. To dla ciebie, na życie. Zrób z tym to, czego zawsze chciałeś, a bałeś się zrobić. Kup sobie motocykl. Albo jedź do sanatorium, do Krynicy, gdziekolwiek. Całe życie się zapracowałeś. Odpocznij. Tylko im nie oddawaj. Całuję. Hanka".

Tadeusz przeczytał list trzy razy. Potem złożył kartkę, schował do koperty. Pieniądze przeliczył — sto dwadzieścia tysięcy, do złotówki, jak napisała. Dwanaście lat. Dwanaście lat odkładała i nic nie mówiła. Przypomniał sobie, jak zrzędził, iż wydaje za dużo. Jak kiwała głową i chowała pieniądze do swojej blaszanej puszki po herbatnikach. Jak mówiła: "Trzeba by nową pralkę kupić". Odpowiadał: "Później, Haniu, teraz nie ma na to czasu". Pralki tak nigdy nie kupili. A teraz te pieniądze leżały przed nim — i nie można było ich wydać na pralkę. Można było tylko na motocykl. Albo na sanatorium. Albo na coś innego, czego zawsze chciał, a bał się.

Tadeusz wstał. Nalał sobie wódki. Wypił. Potem jeszcze jedną. Potem się rozpłakał. Pierwszy raz w tych wszystkich tygodniach. Płakał długo, na głos, jak dziecko.

Tydzień później zadzwonił do Agnieszki.

— Przyjedź. Sama, bez Piotra.

Agnieszka przyjechała. Usiadła w kuchni. Tadeusz zaparzył herbatę.

— Chcę ci coś powiedzieć.

— Słucham, tato.

— Nie oddam wam mieszkania. Jak żyję, to jest mój dom.

Agnieszka zamilkła.

— Tato, my się nie łapiemy na nic. Naprawdę. Piotruś się po prostu martwi, iż sam sobie nie poradzisz. Gotowanie, leki, pranie…

— Poradzę sobie. Twoja mama była dobrą gospodynią. Nauczyłem się od niej. Zrobię sobie żurek, podłogę umyję. Nie zginę.

— A mieszkanie?

— Mieszkanie dostaniecie po mnie. Jak prawo nakazuje. Jesteś spadkobierczynią. Ale póki żyję, nie wchodźcie tu. Nie wywożcie rzeczy, nie robicie porządków bez mnie. Sam to sobie poukładam.

Agnieszka kiwnęła. Posiedziała jeszcze chwilę, dopiła herbatę i odjechała.

Następnego dnia Tadeusz pojechał do salonu motocyklowego na ulicy Wielickiej. Chodził między rzędami, oglądał. Podszedł sprzedawca, chłopak w wieku jakichś dwudziestu pięciu lat.

— W czym mogę pomóc?

— Są motocykle?

— Są. Jaka klasa pana interesuje?

— Nie wiem. Pokażcie po prostu, co macie.

Chłopak zaprowadził go do drugiej hali, gdzie stały motocykle — błyszczące, pachnące gumą i smarem. Tadeusz chodził między nimi i czuł się jak dwudziestolatek. Kiedyś, w młodości, miał starego WSK-a, kupionego z drugiej ręki za pół wypłaty. Jeździł nim po okolicy, wiózł Hankę na Wisłę, raz się choćby wywrócił i rozbił głowę. Hanka powiedziała wtedy: "Wszystko, sprzedajesz to". I sprzedał. Nigdy więcej nie wsiadł na motocykl.

— Ten — powiedział, wskazując na ciężki, czarny motocykl ze skórzanym siedzeniem i chromowanymi elementami. — Ile?

— Dobry wybór. Czterysta ccm, japoński silnik. Trzydzieści dwa tysiące złotych.

— Biorę.

Sprzedawca był zaskoczony, ale nie dał tego poznać. Spisali papiery, ubezpieczenie. Tadeusz zapłacił gotówką i powiedział, iż odbierze następnego dnia.

Wieczorem siedział w kuchni i patrzył na list od Hanki. "Zrób z tym to, czego zawsze chciałeś, a bałeś się zrobić". Zawsze chciał motocykl. I teraz mu na to pozwoliła.

Rano włożył starą skórzaną kurtkę, wziął kask i poszedł odebrać. Usiadł na siedzeniu, zapalił silnik. Ciężki, niski dźwięk przeszył całe ciało. Ręce ułożyły się na kierownicy, jakby zawsze tam leżały. Wyjechał za miasto, na drogę w stronę Wieliczki, i dodał gazu. Wiatr bił w twarz, oczy łzawiły. Jechał i myślał, iż Hanka patrzy na niego teraz skąd z góry i się śmieje.

Trzy dni później zadzwoniła córka.

— Tato, sąsiedzi mówią, iż motocykl kupiłeś? Rozumu brak? W twoim wieku? Skąd wziąłeś na to pieniądze?

— Córeczko — powiedział Tadeusz. — Trzydzieść dziewięć lat robiłem wszystko jak należy. Żyłem, jak trzeba. Słuchałem żony, wychowałem ciebie. Pracowałem w hucie, aż płuca mi zaszły od tego dymu. Teraz chcę robić coś nie po kolei.

Agnieszka krzyczała coś do słuchawki, ale on już nie słuchał. Odłożył telefon, wziął kask i wyszedł z domu.

Mijały tygodnie. Tadeusz jeździł prawie codziennie. Najpierw po mieście, potem coraz dalej. Lubił poczucie szybkości. Lubił, jak wiatr świszcze w uszach. Lubił, iż od nikogo nie jest zależny. Mógł pojechać do Niepołomic, wypić kawę w przydrożnym barze i wrócić. Mógł po prostu krążyć po okolicznych wsiach, patrząc na pola, na podkrakowskie wzgórza, na szare listopadowe niebo. Czasem wyjeżdżał na pustą drogę i dawał pełny gaz. I wtedy wszystkie myśli znikały, pozostawał tylko ryk silnika i droga uciekająca spod kół.

Sąsiadki kręciły palcem przy skroni. Baby przed klatką szeptały: "Zupełnie Wierzbicki zwariował. Żona umarła, a on na motocykl wsiada. Stary dziadek". Mężczyźni, przeciwnie, zazdrościli. Jeden sąsiad powiedział: "Brawo, panie Tadeuszu. Ja też bym chciał, ale już nie w moim wieku".

Nie słuchał ani tych, ani tych. Żył tak, jak chciał, pierwszy raz w trzydzieści dziewięć lat.

W połowie grudnia, kiedy pierwszy śnieg pokrył pola pod Wieliczką, wracał wieczorem z jednej ze swoich przejażdżek. Droga była śliska, zmierzchało wcześnie. Na zakręcie przed mostkiem przez potok wyskoczyła sarna. Szarpnął kierownicą, motocykl wpadł w zarzucenie, uderzył w ogrodzenie. Obudził się w karetce — kierowca jechał tą drogą z pracy do domu i zobaczył go na poboczu. Złamana noga, dwa żebra, wstrząśnienie mózgu. Nic więcej.

W szpitalu na oddziale ortopedycznym pierwsza przyjechała Agnieszka. Weszła do sali, zobaczyła ojca z nogą w gipsie na wyciągu, usiadła przy łóżku i długo milczała. W końcu powiedziała:

— Tato, bałam się, iż już cię nie zobaczę.

— A widzisz — odpowiedział Tadeusz. — Żyję.

Piotr przyszedł osobno, godzinę później, z siatką mandarynek. Postawił na szafce, nie siadał.

— Tato, i po co to było?

— Po to — powiedział Tadeusz — iż to były moje trzy tygodnie życia, które przeżyłem, jak chciałem. A nie jak wam było wygodnie.

Piotr nic nie odpowiedział. Postał, pokiwał głową i wyszedł zapalić na korytarz.

Wypisali go po dwóch tygodniach. Noga wciąż w gipsie, chodził o kulach. Agnieszka zaproponowała, iż pomieszka u nich na czas rekonwalescencji. Tadeusz zgodził się — ale postawił warunek: mieszkanie zostaje zamknięte, nikt nie dotyka rzeczy Hanki, dopóki on sam, na własnych nogach, nie zdecyduje, co z czym zrobić.

Miesiąc później, kiedy noga już się zagoiła, wrócił do siebie. Pierwsze, co zrobił — poszedł do notariusza na Rynku Głównym. Spisał testament: mieszkanie zapisał córce, jak mówił wcześniej, zgodnie z prawem. Ale sto tysięcy z tego, co pozostało z pieniędzy Hanki — bo motocykl, naprawa i szpital zjadły dwadzieścia dwa tysiące — przełożył na depozyt terminowy na własne nazwisko, z dyspozycją na wypadek śmierci: połowa wnukowi na studia, połowa fundacji hospicyjnej w Krakowie, tej samej, co wysyłała pielęgniarkę do Hanki w ostatnim roku, kiedy bolały ją kolana. Żadnej złotówki prosto dla Agnieszki i Piotra, prócz mieszkania. Papier z pieczątką notariusza schował do tej samej teczki, z której kiedyś wypadł list żony, i postawił teczkę z powrotem do kredensu, na to samo miejsce.

Motocykl naprawił w warsztacie na Zakopiańskiej. Jeździł dalej, ale ostrożniej, wolniej, patrząc pod koła. Czasem zatrzymywał się przy Cmentarzu Rakowickim, siadał na ławce koło grobu Hanki, zapalał fajkę i mówił do niej na głos, iż sarna wyskoczyła, iż u niego wszystko w porządku, iż jeszcze trochę pojeździ, zanim przyjedzie do niej na zawsze.