– Morze się nie odbędzie – powiedział Marek, nie odrywając wzroku od telefonu. – Mama do nas jedzie.
Stałam na środku sypialni z otwartą walizką.
W rękach miałam kostium kąpielowy, nowy, z metką.
Pierwszy od siedmiu lat.
– Jak to się nie odbędzie? – odłożyłam kostium na łóżko.
– Bilety są kupione. Bezzwrotne. Cztery tysiące złotych, Marku.
Potarł nos i opadł na brzeg kanapy.
Robił tak zawsze, kiedy rozmowa szła nie tam, gdzie chciał.
– A co mam zrobić? Ona już ma bilet na pociąg. Przyjedzie pojutrze. Nie powiem jej, żeby wracała.
Siedem lat byliśmy małżeństwem.
I w tych siedmiu latach nigdy nie byłam na urlopie.
Ani nad morzem, ani w sanatorium, ani w sąsiednim mieście na weekend.
Nigdzie.
Pierwszy rok – miesiąc miodowy w Sopocie, trzy dni, bo Teresa zadzwoniła i powiedziała, iż ma ciśnienie.
Wróciliśmy.
Ciśnienie wynosiło sto trzydzieści na osiemdziesiąt – normalne dla jej wieku.
Wiedziałam to na pewno, bo jestem farmaceutką i codziennie widzę takie liczby na recepturach.
Od tamtej pory żadnego wyjazdu.
Zawsze, gdy planowaliśmy wypoczynek, zjawiała się Teresa.
Czwarty raz w ciągu siedmiu lat.
Jak w zegarku.
– Marku – usiadłam przy nim, próbując mówić spokojnie. – Zbieraliśmy na ten urlop cztery miesiące. Brałam dodatkowe zmiany. Po dwanaście godzin. Widziałeś, jak wracałam do domu.
– Widzę – wciąż wpatrywał się w telefon. – Ale mama jest ważniejsza.
Poprawiłam okulary.
Palce się zsunęły – ręce miałam suche, popękane od środków dezynfekujących.
Osiem lat w apteryce – skóra jak papier ścierny.
– Ważniejsza od czego? – spytałam.
– Ważniejsza od morza, Ewa – spojrzał na mnie wreszcie. – Mama jest sama. Ma siedemdziesiąt cztery lata. Nie rozumiesz?
Rozumiałam.
Rozumiałam, iż Teresa mieszka w Radomiu, w swoim trzypokojowym mieszkaniu, z sąsiadką, która wpada codziennie.
Że sama jeździ na targ, sama nosi torby, sama robi przetwory na zimę – po dwadzieścia słoików.
I iż każdy jej „przyjazd” zaczyna się od tego samego telefonu do Marka: „Synku, stęskniłam się, przyjedę na tydzień”.
„Tydzień” rozciągał się na dwa.
Potem na trzy.
Raz Teresa mieszkała u nas miesiąc i wyjechała tylko dlatego, iż sąsiadka zadzwoniła, iż w jej mieszkaniu pękła rura.
– Nie będę odwoływać – powiedziałam. – Jedź sam. Przywitaj mamę. A ja polecę.
Marek podniósł głowę.
Jakbym zaproponowała coś niestosownego.
– Dokąd polecisz? Sama?
– Z Kają.
– Nie – wstał. – Nie, Ewa. Jesteśmy rodziną. Albo razem, albo wcale.
I ustąpiłam.
Jak cztery razy wcześniej.
Odłożyłam kostium do szafy, zamknęłam walizkę i wstawiłam na antresolę.
Cztery tysiące przepadły.
Bezzwrotne.
A po dwóch dniach w przedpokoju stała Teresa z ciężką torbą w kratkę i słoikami ogórków.
– No, pokażcie, co tu macie – powiedziała, oglądając korytarz. – Tapety trzeba by zmienić. Marku, ty w ogóle nie dbasz z żoną o to mieszkanie?
***
Teresa mieszkała u nas trzy tygodnie.
Przez pierwsze dwa dni przestawiła wszystko w kuchni.
Garnki – do innej szafki.
Przyprawy – na inną półkę.
Deski do krojenia – pod zlew, „bo tak higieniczniej”.
Pracowałam po dwanaście godzin i wracałam do mieszkania, w którym nic nie mogłam znaleźć.
– Tereso – powiedziałam trzeciego dnia, szukając patelni w szafce. – Jestem przyzwyczajona do pewnego porządku. Łatwiej mi, gdy wszystko jest na swoim miejscu.
Spojrzała na mnie przez okulary.
Ciężkie spojrzenie z góry na dół – choć byłam od niej o głowę wyższa.
– Ty, Ewa, jesteś przyzwyczajona do bałaganu. To nie jest porządek, to chaos. Kto stawia patelnię przy kaszach?
– Tak mi wygodnie – powiedziałam.
– A mnie nie. I Markowi też nie. Prawda, Marku?
Marek siedział przy stole z telefonem i milczał.
Ramiona przygarbione, jak zawsze, gdy matka zwracała się do niego.
– Mamo – powiedział. – No dobra.
„No dobra” – to wszystko, co usłyszałam.
Nie „Ewa ma rację”, nie „mamo, to jej kuchnia”.
„No dobra”.
Piątego dnia Teresa zajęła się zasłonami.
Kupiłam je w zeszłym roku – lniane, musztardowe, wybierałam dwa tygodnie, bo pasowały do obicia fotela i poduszek.
Trzysta złotych.
Przychodzę z pracy – zasłony leżą na fotelu, zwinięte.
Na oknach biała firanka, którą Teresa przywiozła ze sobą.
– Co to jest? – spytałam.
– To są normalne firanki – powiedziała, stukając palcem w stół. – A nie szmaty. Musztardowy to kolor do szpitala, nie do domu.
Milczałam trzy sekundy.
Potem zdjęłam jej firankę, złożyłam i położyłam na taborecie.
Wyjęłam swoje zasłony i zaczęłam wieszać.
Ręce nie trzęsły się.
Tym razem nie.
– Co robisz? – głos Teresy stał się niższy.
– Wieszam swoje zasłony – powiedziałam, nie odwracając się. – Podobają mi się moje zasłony. To mój dom. I kolor zasłon wybieram ja.
Cisza trwała pięć sekund.
Potem Teresa wstała od stołu i wyszła z pokoju.
Usłyszałam, jak w korytarzu wykręca numer.
Głos przytłumiony, ale słowa można było rozróżnić: „Marku, twoja żona jest ze mną niemiła. Nie jestem przyzwyczajona do takiego traktowania”.
Marek wrócił z pracy wcześniej niż zwykle.
Drzwi zatrzasnął tak, iż Kaja w swoim pokoju się wzdrygnęła.
– Co ty narobiłaś? – spytał od progu.
– Powiesiłam swoje zasłony.
– Mama jest zmartwiona! Przywiozła dla nas, starała się, a ty choćby nie podziękowałaś!
Spojrzałam na niego.
Na jego szerokie ramiona, teraz wyprostowane, bo matka była za ścianą, nie w pokoju.
Przy niej się garbił. Przy mnie wyprostowywał się.
– Marku – powiedziałam. – Podziękowałam za ogórki. Za konfitury. Za pierogi. Ale zasłony w moim domu wybieram ja.
– To NASZ dom!
– Więc czemu decyzje podejmuje twoja mama?
Nie odpowiedział.
Potarł nos, odwrócił się i poszedł do matki.
Wieczorem Kaja podeszła do mnie w kuchni.
Cicha, z podręcznikiem w rękach, jakby przyszła po wodę.
– Mamo – powiedziała. – On jej dzwoni zawsze. Przed każdym urlopem. Słyszałam.
– Co słyszałaś?
– Mówi: „Mamo, wybieramy się wtedy i wtedy”. I ona przyjeżdża. Zawsze.
Postawiłam czajnik na kuchence i stałam, słuchając, jak zagrzewa się woda.
Więc to nie był przypadek. Nie zbieg okoliczności.
Cztery razy pod rząd – to system.
Kaja stała przy mnie, przestępując z nogi na nogę.
– Mamo, wszystko w porządku?
– Tak – powiedziałam. – Idź się uczyć.
Ale w porządku nie było.
Wyjęłam telefon, otworzyłam notatki i policzyłam.
Pierwszy raz – miodowy miesiąc, wycieczka dla trzech, dwa tysiące.
Drugi – Chorwacja, dwa lata temu, trzy tysiące dwieście.
Trzeci – Kraków, zeszłej wiosny, bilety i hotel na osiemset złotych.
Czwarty – te cztery tysiące.
Dziesięć tysięcy złotych. W siedem lat.
Wszystko przepadło.
A Marek w tym czasie dwa razy zawiózł matkę do Krynicy.
Oba razy za nasze wspólne pieniądze.
Zamknęłam notatki, odłożyłam telefon i zalałam sobie herbatę.
Ręce były spokojne.
Decyzja jeszcze nie dojrzała, ale coś wewnątrz się przesunęło.
Miesiąc po wyjeździe Teresy zaprosiłam przyjaciółkę na kolację.
Gosia pracowała ze mną w apteryce, znałyśmy się dziewięć lat.
Marek poszedł do kolegi na mecz.
Kaja siedziała u siebie.
Otworzyłyśmy z Gosią wino, pokrojyłyśmy ser, usiadłyśmy w kuchni.
Pierwszy normalny wieczór od dawna.
– No jak tam? – spytała Gosia. – Dokąd tego lata?
– Nigdzie – powiedziałam i uśmiechnęłam się. Przywykłam już do tego pytania.
– Znowu?
– Znowu.
Gosia pokręciła głową.
Wiedziała. Wszyscy wiedzieli.
I wtedy zabrzmiał dzwonek do drzwi.
Otworzyłam – na progu stała Teresa.
Z torbą i słoikami.
– Marek powiedział, wpadnij, jesteś sama w domu – powiedziała. – Postanowiłam cię odwiedzić. Bo dawno się nie widziałyśmy.
Miesiąc. Minął miesiąc. I to „dawno”.
Weszła, zobaczyła Gosię, usiadła przy stole.
Nalałam jej herbaty, bo wina Teresa nie piła i nie popierała.
Dziesięć minut rozmowa szła normalnie.
A potem Gosia spytała:
– Tereso, a pani jeździ gdzieś?
I zaczęło się.
– A jak! – Teresa wyprostowała się na krześle. – Marek zawoził mnie do Krynicy. Dwa razy. Kąpiele, masaż, góry. Cudo!
Zwróciła się do mnie.
– A ty, Ewa, gdzie byłaś ostatnio? Nie widziałam żadnej fotografii. Nigdzie?
Poprawiłam okulary.
– Nie – powiedziałam. – Nigdzie.
– No widzisz – Teresa zwróciła się do Gosi, jakby wyjaśniała coś oczywistego. – Młoda, zdrowa, a nigdzie nie jeździ. Marek jej proponuje, ona odmawia. Sama sobie winna. Ja w jej wieku cały kraj zjeździłam.
Gosia spojrzała na mnie.
Zauważyłam, jak zacisnęła wargi.
– Tereso – powiedziała Gosia. – Ewa nie jeździ nie dlatego, iż nie chce.
– A dlaczego?
Gosia zamilkła.
Spojrzała na mnie – pytała wzrokiem o zgodę.
I odpowiedziałam sama.
– Dlatego, iż za każdym razem, kiedy kupujemy bilety, pani przyjeżdża – powiedziałam.
Głos był spokojny.
Nie krzyczałam. Po prostu wyliczałam.
– Cztery razy w siedem lat. Miodowy miesiąc – pani zadzwoniła i wróciliśmy. Chorwacja – pani przyjechała dzień przed wylotem. Kraków – to samo. W tym roku – morze. Cztery tysiące bezzwrotne. W sumie – dziesięć tysięcy złotych. Policzyłam.
Teresa przestała stukać palcem w stół.
Jej ręka zastygła w pół drogi do filiżanki.
– Co ty wygadujesz?
– Podaję liczby – odpowiedziałam. – Nie zarzuty. Liczby. Mogę podać daty, jeżeli trzeba.
Cisza.
Gosia wstała, powiedziała, iż musi już iść.
Odprowadziłam ją do drzwi.
Kiedy wróciłam do kuchni, Teresa już wykręcała numer do Marka.
Po dwudziestu minutach wpadł do mieszkania.
– Czemu wstydzisz matkę przy obcych? – stał w przedpokoju, nie zdejmując butów.
– Nie wstydziłam. Podałam kwoty.
– Jakie kwoty? O czym ty mówisz?
– O dziesięciu tysiącach złotych, które straciliśmy na odwołanych wyjazdach. Przez wszystkie lata naszego małżeństwa.
Marek spojrzał na matkę.
Teresa stała w drzwiach kuchni, ze skrzyżowanymi rękami.
– Synku – powiedziała. – Albo ja, albo ona.
– Mamo – Marek potarł nos.
– Niech się przeprosi – odcięła Teresa.
Marek zwrócił się do mnie.
– Ewa. Przeproś mamę.
Zdjęłam okulary, przetarłam je rąbkiem bluzki.
Bez nich wszystko się rozmywało – i Marek, i jego matka, i przedpokój z ich butami.
– Nie – powiedziałam. – Nie zrobię tego.
– Wtedy jadę do mamy – powiedział. – Dopóki nie zmienisz zdania.
– Dobrze – odpowiedziałam.
Czekał na inną odpowiedź.
Widziałam to po tym, jak drgnęła mu żuchwa.
Ale milczałam, i on też milczał.
Potem wziął kurtkę i wyszedł.
Teresa poszła za nim.
Torbę z ogórkami zostawiła w przedpokoju.
Usiadłam na taborecie w pustej kuchni.
Nogi bolały po zmianie.
Dwanaście godzin za ladą, a potem to.
Ale wewnątrz było jasno – jak bywa jasno na niebie po burzy.
Wrócił po trzech dniach.
Bez przeprosin. Bez rozmowy.
Po prostu przyszedł, zawiesił kurtkę i siadł do kolacji.
Teresa wróciła do Radomia.
Ale po tygodniu Marek zaczął rozmawiać ze mną krótkimi zdaniami.
„Kolacja gotowa?”, „Gdzie jest koszula?”, „Odbierz Kaję”.
I zrozumiałam, iż karze mnie milczeniem.
Za to, iż się nie przeprosiłam.
A jeszcze po tygodniu zaczęłam odkładać pieniądze.
Na osobne konto. O którym nie wiedział.
Rok minął szybko.
Kaja skończyła szesnaście lat, sama zrobiłam jej paszport.
Marek podpisał zgodę, choćby nie pytając, dlaczego.
Nie przejmował się, póki matka nie dzwoniła.
W maju kupiłam bilety.
Dwa – ja i Kaja.
Antalya, hotel trzy gwiazdki, dziewięć nocy.
Zapłaciłam z mojego konta – tego samego, o którym Marek nie wiedział.
Siedemset złotych z pensji odkładałam co miesiąc.
W rok uzbierałam dość.
Bilety wzięłam zwrotne.
Tym razem uwzględniłam doświadczenie.
I powiedziałam Markowi:
– Jedźmy wszyscy razem. W czerwcu. Znalazłam dobrą ofertę.
Spojrzał na mnie, jakbym mówiła innym językiem.
Potem skinął głową.
– Dobra. Spróbujmy.
Dwa tygodnie czekałam.
Pakowałam walizki.
Kupiłam Kai nowe sandały i czapkę.
Sobie – krem do słońca, który w naszej apteryce kosztował dwadzieścia procent mniej, bo zniżka dla pracowników.
Cztery dni przed wylotem Marek wrócił z pracy później niż zwykle.
Siadł przy stole, odłożył telefon ekranem do dołu.
Znałam już ten gest.
Telefon ekranem do dołu – znaczyło, iż dzwonił do matki. Albo ona do niego.
– Ewa – zaczął.
I poczułam, jak zaciskają się palce.
Paznokcie wbiły się w dłonie.
Nie ze złości – z przeczucia.
Bo wiedziałam, co powie.
Wiedziałam już cztery dni wcześniej.
– Mama jedzie. Trzeba ją przywitać.
– Kiedy? – spytałam, choć znałam odpowiedź.
– Pojutrze.
Pojutrze. Dwa dni przed wylotem.
– Marku – powiedziałam. – Zadzwoniłeś do niej?
– Co?
– Zadzwoniłeś i powiedziałeś, iż lecimy?
Odwrócił wzrok.
Potarł nos.
I zrozumiałam – tak. Zadzwonił.
Jak cztery razy wcześniej.
Powiedział datę, powiedział trasę, i Teresa natychmiast kupiła bilet na pociąg.
Jak w zegarku.
– Stęskniła się – powiedział Marek. – Ma siedemdziesiąt pięć lat w tym roku.
– Siedemdziesiąt cztery – poprawiłam. – W listopadzie będzie siedemdziesiąt pięć.
Machnął ręką.
– Jaka różnica. Mama jest sama. Mamy tylko jedną.
Morze nigdzie nie ucieknie.
I wtedy przypomniałam sobie.
Wszystkie siedem lat.
Każde „morze nigdzie nie ucieknie”.
Każdy kostium z metką.
Każdą walizkę, którą wyjmowałam i chowałam z powrotem.
Dziesięć tysięcy złotych. Cztery zerwane wyjazdy.
Dwanaście godzinne zmiany, od których pękała skóra na rękach.
– Dobrze – powiedziałam.
Marek odetchnął. Rozluźnił się.
Myślał, iż znowu ustąpiłam.
– No i widzisz, rozsądna jesteś – powiedział. – Zadzwonię do mamy, powiem, żeby wzięła swoją pościel, bo mamy mało zapasowej.
Skinęłam głową. Wyszłam z kuchni.
Weszłam do pokoju Kai.
– Pakuj się – powiedziałam. – Lecimy pojutrze.
Kaja podniosła oczy od telefonu.
– Mamo, ale on powiedział–
– Wiem, co powiedział. Pakuj walizkę. Kostium, książki, ładowarka. Paszport mam ja.
Kaja patrzyła na mnie trzy sekundy.
Potem uśmiechnęła się – pierwszy raz od miesiąca – i poszła po plecak.
Wróciłam do kuchni.
Marek siedział z telefonem, już omawiając z Teresą, jaką pościel ma przywieźć.
– Marku – powiedziałam. – Nie odwołuję biletów.
Podniósł głowę.
– Jak to?
– Dosłownie. Lecę z Kają. Ty zostajesz. Przywitasz mamę.
Telefon zamilkł. Teresa po drugiej stronie też musiała zamilknąć.
– Mówisz serio? – spytał.
– Siedem lat, Marku. Siedem lat nie byłam na urlopie. Cztery razy straciliśmy pieniądze. Pracuję sześć dni w tygodniu, po dwanaście godzin, i mam popękane ręce od środków dezynfekujących. Mam czterdzieści osiem lat. I chcę zobaczyć morze.
– A mama? Co jej powiem?
– Powiedz, iż twoja żona wyjechała na wypoczynek. Pierwszy raz od siedmiu lat.
Wstał. Krzesło zaskrzypiało na podłodze.
– Ewa, jeżeli wyjedziesz – zaciął się. – To brak respektu. Do mojej matki. Do mnie.
– A cztery odwołane urlopy to respekt do mnie?
Nie odpowiedział.
Stał, zaciskając telefon.
Z głośnika dobiegł głos Teresy: „Marku! Co tam? Co ona mówi?”
Odwróciłam się i wyszłam z kuchni.
Nocą nie spałam.
Siedziałam w pokoju Kai, sprawdzałam dokumenty.
Dwa paszporty – mój i córki.
Rezerwacja hotelu. Ubezpieczenie. Transfer.
Wszystko zapłacone.
Rano napisałam notatkę.
Krótką, na kartce z notatnika:
„Marku, wyjechałyśmy z Kają. Wrócimy za dziesięć dni. Przywitaj mamę. Potrzebowałyśmy tego urlopu. Ewa”.
Położyłam notatkę na stole kuchennym, obok jego filiżanki.
Wzięłam dwie walizki, obudziłam Kaję, wezwałam taksówkę.
Na progu odwróciłam się.
Mieszkanie było ciche.
Marek spał.
– Jedziemy – powiedziałam do Kai.
W taksówce Kaja milczała przez pięć minut.
Potem spytała:
– Mamo, a on będzie się złościć?
– Będzie – powiedziałam. – I co z tego?
Spojrzałam w okno.
Poranne miasto płynęło obok – szare, znane.
Za cztery godziny zobaczę morze.
Pierwszy raz od siedmiu lat.
– I nic – odpowiedziałam.
Na lotnisku wyłączyłam telefon.
Włączyłam go już w samolocie, gdy weszliśmy na wysokość przelotową.
Dwanaście nieodebranych połączeń od Marka.
Trzy wiadomości od Teresy: „Ewa, co ty wyprawiasz?”, „Oddaj dziecko!”, „Tego nie zostawię tak!”
Wsadziłam telefon do torby.
Kaja przy mnie czytała książkę.
Za oknem były obłoki.
Morze okazało się ciepłe.
Minęły trzy tygodnie.
Wróciłyśmy z Kają zaopiekowane słońcem.
W lodówce stały słoiki z ogórkami – Teresa przywiozła.
Na stole leżała notatka, moja, ta sama.
Marek nie posprzątał jej.
Siedział w salonie, gdy wszedłyśmy.
Spojrzał na nas i nic nie powiedział.
Potem wstał i poszedł do sypialni.
Drzwi się zamknęły.
Od tamtej pory śpi na kanapie w salonie.
Rozmawia ze mną przez Kaję: „Powiedz mamie, iż jestem w pracy”, „Zapytaj mamę, gdzie jest paragon”.
Teresa dzwoni każdy wieczór.
Kaja mówi, iż słyszy przez ścianę: „Synku, ona cię nie szanuje. To nie żona, to kara”.
A ja śpię spokojnie.
Pierwszy raz od siedmiu lat.
Na szafce nocnej leży muszelka, którą Kaja znalazła na plaży.
Mąż mówi, iż zdradziłam rodzinę.
Teściowa mówi, iż rzuciłam męża dla wczasów.
A ja wiem jedno – pierwszy raz od lat jestem u siebie.
