Minęło już czterdzieści dni, odkąd Genowefa pochowała męża.
Na czterdziesty pierwszy dzień w drzwi jej drewnianego domu zapukał sąsiad, Stanisław.
Genowefa, muszę z tobą poważnie porozmawiać powiedział niepewnym tonem.
A niby o czym? odpowiedziała chłodno, nie zapraszając go do środka.
Genowefa nigdy za bardzo nie przepadała za Stanisławem. Miał trudny charakter, bywał porywczy i konfliktowy. Gdyby nie jej świętej pamięci mąż, nigdy nie pozwalałaby mu przekroczyć progu. Ale Stefan, jej mąż, był człowiekiem łagodnym i z każdym w wiosce potrafił się dogadać, także z takim człowiekiem jak Stanisław.
Wczoraj, na stypie po czterdziestu dniach, nie miałem odwagi przy wszystkich zaczynać tej rozmowy, żeby ludzie nie pomyśleli sobie czegoś złego zaczął nieśmiało sąsiad.
Co niby chciałeś mi wtedy zaproponować? Genowefa stała między drzwiami a progiem, podejrzliwie zerkając na Stanisława.
Już mówię W skrócie, trzeba będzie postawić Stefanowi porządny nagrobek na cmentarzu
Wiem doskonale! przerwała mu ostro Genowefa. Już z dziećmi uzgodniliśmy wszystko. Nie twoja to sprawa! Ty pilnuj swojego nosa i nie wtrącaj się do naszych spraw!
Spokojnie, Genowefa, poczekaj Nagrobek kosztuje teraz ogromne pieniądze. Bardzo duże. Byłem ostatnio na cmentarzu i pytałem.
Damy radę. Moi synowie w Warszawie dobrze zarabiają. Kupimy nie tylko nagrobek, ale i żelazne ogrodzenie. Bez twojej pomocy sobie poradzimy.
Zaczekaj jeszcze! zaczynał już tracić cierpliwość Stanisław. Posłuchaj do końca. Twoi chłopcy na pewno ciężko pracują na każdą złotówkę. I tobie też pieniądze się przydadzą. A ja chcę postawić Stefanowi nagrobek na własny koszt. W całości. Rozumiesz? Z własnych pieniędzy.
Co? Genowefa patrzyła na niego z niedowierzaniem. Z jakiej racji taka hojność?
Po prostu. Szanuję twojego męża, był dobrym człowiekiem, i chcę to zrobić.
Tylko tego mi brakowało! krzyknęła prawie Genowefa. Tobie samemu nie są potrzebne pieniądze? Czy ukrywasz przed wszystkimi, iż jesteś bogaczem? Nie rozśmieszaj mnie! Masz żonę, nie? Jak ona się dowie, iż na cudzy nagrobek wydajesz pieniądze, to mnie potem żywcem zje.
Nie zje, bo już jej wszystko powiedziałem i w pełni się zgadza.
Czyli ona się zgodziła, ale ja nie! To mój mąż, więc ja powinnam mu postawić nagrobek. I tak zrobię! Rozumiesz? Nic tu po tobie.
Genowefa, czy ty zwariowałaś? Stanisław rozłożył bezradnie ręce. Przecież oferuję ci pomoc. Za darmo! Co robisz?!
Mówię ci, nie potrzebuję twojej pomocy! Nie jestem żebraczką!
Co za uparta kobieta! Stanisław aż ryknął z irytacji. Jak Stefan z tobą tyle lat wytrzymał? Gdybyś była moją żoną, już dawno bym cię ustawił do pionu!
Ładnie! Jeszcze mnie obrażaj! Genowefa przysunęła się bliżej kuchni, gotowa sięgnąć po pogrzebacz No, idź już, póki zdrowy!
Dobrze, idę! Stanisław warknął, sięgnął do kieszeni, wyjął sporą paczkę banknotów i rzucił ją na stół. Ale najpierw to! Weź te pieniądze, rób z nimi co chcesz, spal, wyrzuć!
Oszalałeś, Staszek? Genowefa spojrzała na banknoty stuzłotowe i zupełnie zaniemówiła. Rozrzucasz pieniądze? Zwariowałeś chyba! Oddam to twojej żonie, niech cię za te szlachetne gesty w domu ustawi.
A ona nie przyjmie tych pieniędzy! Zrozum!
Nie przyjmie? Ukradliście je czy chcecie się gwałtownie pozbyć?
Genowefa, kobieto Stanisław aż się zadławił ze zdenerwowania. Zmuszasz mnie, bym wyjawił prawdę Obiecałem twojemu Stefanowi, iż nikomu nie powiem Ale nie mam wyjścia. Przyszedłem zwrócić dług. Rozumiesz?
Jaki dług?
Normalny, pieniężny. Stefan pożyczył mi te pieniądze dziesięć lat temu
Stefan? Tobie? Pieniądze? Genowefa nie wierzyła własnym uszom.
Tak. Od dawna chciałem mu oddać, ale nie chciał brać z powrotem. Mówił, iż nie potrzebuje. Kazał mi, jak umrze, pomóc jego żonie. Niekoniecznie pieniędzmi, wystarczy pomocą. Ach, Stefan Sam już niedomagam. Wczoraj pomyślałem jeżeli będziesz kiedyś potrzebować pieniędzy, a mnie już nie będzie, dług będzie ciążył na sumieniu. To grzech. Dlatego chciałem za całą tę sumę zrobić nagrobek, ale to wasza sprawa, rodzinna. Rozumiesz już?
Opowiadasz nieprawdę! Genowefa przez cały czas nie ufała. Gdyby Stefan komuś pożyczył, powiedziałby mi.
Pewnie, iż by ci nie powiedział. Sama zrobiłabyś mu awanturę, iż takie pieniądze oddał obcemu. Tu jest czterdzieści tysięcy złotych przecież!
Ile?! Genowefa osłupiała, patrząc na banknoty. Jak to możliwe? Jak mogłam nie wiedzieć, iż w rodzinie tyle zniknęło?
Bo Stefan potrafił pracować jak nikt inny. Dom wam postawił, dzieci wykształcił, wszystko zrobił jak trzeba. Złoty człowiek był Złoty
Ale przecież nie mogłam nie zauważyć Czterdzieści tysięcy to fortunę wtedy A on tak, po prostu, pożyczył
On nie tylko mi pomagał, wielu sąsiadom dawał pożyczki, nie chciał, żebyś wiedziała i robił z tego afery.
Ale dlaczego? zapytała cicho Genowefa. Przecież byłam jego żoną
Wiesz jak jest Kobiety nie znoszą, jak mąż rozdaje pieniądze innym. Moja taka sama. Oddać łatwo, odzyskać trudniej. Ale Stefan był inny. Kazał każdemu, żebyś mu oddali, jak jego zabraknie.
Boże Genowefa ciężko usiadła na stołku. A ja się dziwiłam, iż sąsiad mi drewna na saunę przywiózł za darmo, drugi ziemię pod jesień przewiózł i nie wziął grosza a Iwan obiecał darmowy paszę dla kur
Widzisz, takiego miałaś męża. Pieniądze przeznacz, na co uznasz za słuszne. Ale dobrze by było, żeby to był nagrobek. To już twoja sprawa. Idę już.
Stanisław westchnął, odwrócił się i wyszedł w milczeniu.
Staszek, słuchaj zatrzymała go Genowefa. Przepraszam, iż tak ostro I… dziękuję.
To nie mnie, podziękuj Stefanowi. Niech mu ziemia lekką będzie Stanisław uśmiechnął się ciepło i wyszedł.
A Genowefa jeszcze długo siedziała za stołem, przekładała pieniądze i cicho wzdychałaGenowefa siedziała chwilę bez ruchu, patrząc na plik banknotów leżących na stole. Wydawało się, iż poszarzała światłem przedwieczornego słońca przesączającym się przez firankę, w której wzorach kryło się całe jej życie. Uczucie złości powoli topniało, ustępując miejsca gorszemu wstydowi i żalowi. Łzy popłynęły jej po policzkach cicho i niespodziewanie, bo Stefan był już po drugiej stronie, a ona nic z tych rzeczy nie wiedziała.
Przesunęła dłońmi po stole, zebrała pieniądze, starannie licząc, jakby szukała bezpieczeństwa w powtarzalności ruchu. Myśli uciekały do wspomnień: do Stefana, jego spokojnych słów, wieczorów przy herbacie, kiedy potrafił rozplątać najtrudniejsze sprawy i nikogo nie potępić. Czuła jego obecność tak, jakby stał jeszcze w progu, życzliwie się uśmiechał i cicho powtarzał: “Nie liczy się, co zostawisz, tylko ilu ludzi będzie miał powody cię wspominać dobrym słowem.”
Wyszła przed dom. Powietrze pachniało ziemią. Spojrzała w stronę sąsiednich podwórek widziała Iwana rąbiącego drewno, a przez drogę jechał chłopak z młyna. Wszyscy ci ludzie żyli tu, jak Stefan, pomagając sobie nawzajem. Zrozumiała, iż zamiast dumy i uporu, ważniejsze są poczucie wspólnoty i wdzięczność za to, co dostaje się od innych choćby jeżeli czasem trudno to przyjąć.
Następnego dnia zebrała dzieci i opowiedziała im całą historię. Zdecydowali razem: nagrobek Stefana będzie skromny i solidny, a reszta pieniędzy ma pomóc tym, którzy kiedyś zaufali ich ojcu. Tak chciał i tak zrobią.
Popołudniem usiadła pod starą gruszą, w ciszy, której od dawna nie znała. Uśmiechnęła się do siebie, wsłuchując się w odgłosy wioski. Czuła, iż teraz Stefan naprawdę odpoczywa spokojnie, a ona po raz pierwszy od wielu tygodni czuła się lżej bo dobro nigdy nie ginie, tylko wraca, wtedy, gdy najmniej się tego spodziewamy.
