Są klienci, o których myślę jeszcze długo po tym, jak wyjdą z pracowni. Nie dlatego, iż coś poszło nie tak. Wręcz przeciwnie — właśnie wtedy, kiedy wszystko idzie za dobrze, człowiek zaczyna się zastanawiać, co tak naprawdę zobaczył.
Andrzej przyszedł do mnie pierwszy raz jesienią. Listopad, godzina trzecia po południu, za oknem już szaro, na Kalwaryjskiej zapalają się latarnie. Umówił się tydzień wcześniej przez telefon. Zapytał tylko, czy zajmuję się stylizacją mężczyzn po pięćdziesiątce. Odpowiedziałam, iż tak. Nie dopytywał.
Zazwyczaj to kobiety dzwonią do mnie z takim wahaniem w głosie. Mężczyźni trafiają rzadziej — przeważnie przyprowadza ich żona albo córka, która ma dość oglądania ojca w tym samym swetrze od dziesięciu lat. Andrzej przyszedł sam.
Pamiętam, iż od progu nie zrobił na mnie żadnego wrażenia. Przeciętny wzrost, szara kurtka z marketu, spodnie w kant, które widziały lepsze czasy. Tak wygląda połowa panów w jego wieku w Krakowie. Ot, księgowy po pracy, zmęczony listopadem.
Potem usiadł w fotelu i od razu, jak mężczyzna, który nie musi niczego udowadniać. Proste plecy, ręce na poręczach. Większość klientów pierwsze dziesięć minut spędza na poprawianiu włosów, które przecież leżą idealnie. On nie dotknął się ani razu.
— Co panu przeszkadza? — zapytałam.
— adekwatnie nic — odpowiedział. — Tylko żona mówi, iż wyglądam, jakbym zatrzymał się w dwutysięcznym. Powiedziała, iż albo pójdę do kogoś, kto się na tym zna, albo pójdzie sama na sylwestra z koleżankami.
Roześmiał się, kiedy to mówił, ale w tym śmiechu było coś, co nie do końca pasowało do żartu.
Zaczęłam od rozmowy. Andrzej prowadzi własną firmę remontową na Zabłociu. Ma córkę, Martynę, dwudziestu czterech lat, która studiuje we Wrocławiu i dzwoni raz w tygodniu. Wstaje o piątej, bo wtedy robi swoje czterdzieści minut marszu wzdłuż bulwarów, zanim miasto się obudzi. Pije kawę bez cukru, ale do obiadu zawsze jeden kieliszek wytrawnego. Z żoną, Krystyną, są dwadzieścia dziewięć lat. Powiedział to bez emocji, jak podaje się datę założenia firmy.
Kiedy mówił, patrzyłam na jego dłonie. Takie, które codziennie dotykają drewna. Szerokie nadgarstki, żyłaste przedramiona, na kciuku blizna po pile tarczowej. Trzymał je spokojnie na poręczach, jakby od lat wiedziały, co robić z narzędziem, i nie potrzebowały niczego udowadniać.
Otworzyłam szafę z ubraniami do prób. Andrzej wchodził w kolejne marynarki z cierpliwością człowieka, który wie, iż remont trwa dłużej, niż obiecywał. Wtedy zobaczyłam coś, czego się nie spodziewałam. Miał pięćdziesiąt siedem lat, a jego twarz wreszcie dogoniła wiek. Broda, którą nosi z przyzwyczajenia, zgęściła dolną część twarzy. Skóra się lekko napięła po latach chodzenia na wiatr.
— Wie pan, co panu najmocniej gra? — zapytałam, poprawiając rękaw.
— Podejrzewam, iż nie kurtka z marketu.
— Ma pan lepszy materiał twarzy niż połowa czterdziestolatków, którzy do mnie przychodzą.
Palce zacisnął na poręczy fotela — nie nerwowo, raczej tak, jakby chciał utrzymać równowagę.
Wyszliśmy z przymierzalni z jedną torbą. Granatowy golf z dobrej wełny, marynarka w kolorze ciemnego grafitu, spodnie zamiast tych w kant. Zapłacił kartą i wyszedł. Stałam jeszcze długo przy oknie, patrząc, jak idzie w stronę przystanku. Torba w lewej ręce, plecy proste, krok równy, bez tego charakterystycznego pochylenia, z jakim wchodził do pracowni.
Dwa tygodnie później przyszła od niego wiadomość: „Żona powiedziała, iż wyglądam, jakbym wrócił z wycieczki o dziesięć lat młodszy. Potem zapytała, za ile wyszła ta marynarka. Skłamałem. Dziękuję.”
Od tamtej pory Andrzej wpadał co kilka miesięcy. Nie zamawiał wielkich metamorfoz. Brał to, co działa: dobry golf, drugą marynarkę, czasem nową kurtkę na zimę.
Wiosną przyszedł inny niż zwykle. Usiadł w fotelu, ale plecy miał zgarbione, ręce splecione na kolanach zamiast na poręczach.
— Straciłem duży kontrakt — powiedział, zanim zdążyłam zapytać. — Remont kamienicy na Kazimierzu. Klient wybrał firmę, która wygląda bardziej korporacyjnie. Powiedział to wprost: iż wolałby, żeby ktoś przyjechał w garniturze, a nie w kurtce roboczej.
Milczał chwilę, potem dodał, iż Krystyna zauważyła, jak wraca do starych nawyków — znów w tej samej szarej kurtce, w tych samych spodniach w kant, bo „po co się stroić, skoro i tak nie pomogło”.
— Może faktycznie przesadziłem z tym całym… odświeżaniem — powiedział, patrząc nie na mnie, tylko na własne odbicie w lustrze. — Może trzeba było zostać tym, kim byłem.
To był moment, w którym mogłam się z nim zgodzić, powiedzieć coś kojącego i sprzedać mu kolejny sweter. Zamiast tego zapytałam wprost:
— A gdyby przyjechał pan na tę wizję w tym golfie i tej marynarce, którą pan kupił jesienią? Nie po to, żeby udawać kogoś innego. Tylko dlatego, iż tak pan wygląda, kiedy nie musi pan niczego udowadniać.
Nie odpowiedział od razu. Wstał, podszedł do wieszaka, na którym wisiała ta sama granatowa marynarka z pierwszej wizyty — akurat czekała na przeróbkę rękawa. Przesunął dłonią po materiale, jakby sprawdzał, czy jeszcze pasuje.
— Kontraktu już nie odzyskam — powiedział w końcu. — Ale następny przetarg jest za miesiąc. Ta sama branża.
Wyszedł tego dnia bez zakupów. Powiedział tylko, iż wróci, kiedy będzie wiedział, po co.
Zadzwonił sześć tygodni później. Wygrał przetarg na remont trzech mieszkań na Podgórzu. Powiedział, iż klient zapytał, gdzie kupuje ubrania, bo „wygląda pan jak ktoś, komu można zaufać z kluczami do mieszkania”.
Kiedy przyszedł następnym razem, ramiona trzymał inaczej — cofnięte, jakby ktoś zdjął mu z nich ciężar. Poprosił o coś nowego na jesień i, po raz pierwszy, sam zaproponował, żeby przyciąć brodę krócej.
— Krystyna mówi, iż wyglądam jak ktoś, kto wie, czego chce — powiedział. — Nie wiem, czy to komplement, czy diagnoza.
Podałam mu nazwisko mojej koleżanki fryzjerki z Podgórza, która umie pracować z siwizną. Kiedy zobaczyłam go po tej wizycie, miał krótko przycięte włosy z tyłu, siwe pasma zamiast udawanego ciemnego blondu.
Na koniec każdej wizyty Andrzej bierze paragon, składa go na pół i chowa do wewnętrznej kieszeni marynarki, nie do portfela. Kiedyś zapytałam, po co mu te skrawki.
— Krystyna liczy, ile wydałem w tym roku na golfy — powiedział, chowając kolejny. — Wolę, żeby sama znalazła te papierki, niż tłumaczyć na słowach.
Zapłacił, zapiął marynarkę i wyszedł, tym razem nie zamykając za sobą drzwi do końca. Po chwili wrócił, bo zapomniał torby z zakupami przy fotelu. Wziął ją, sprawdził jeszcze raz zawartość i wyszedł drugi raz, już na dobre.
