Szanowni Państwo,
w ramach kampanii #mazowieckieumiewklimat, realizowanej przez Zespół Doradców Energetycznych Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie w ramach Projektu Doradztwa Energetycznego, przekazujemy kolejny materiał informacyjny przygotowany z myślą o jednostkach samorządu terytorialnego. Kontynuujemy cykl publikacji poświęcony pięciu kluczowym obszarom związanym z transformacją klimatyczną i energetyczną.
Tym razem rozpoczynamy dwuczęściowy blok tematyczny dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ). W ramach tego cyklu pierwszy materiał poświęcony został branży odzieżowej i odpowiedzialnej konsumpcji, natomiast kolejny będzie dotyczył problemu marnowania żywności.
Nie jest to przypadkowy wybór.
Gospodarka o obiegu zamkniętym bardzo często kojarzona jest z recyklingiem i selektywną zbiórką odpadów. To ważne elementy całego systemu, jednak nie możemy zapominać o tym, co powinno poprzedzać etap zagospodarowania odpadów – racjonalnym gospodarowaniu zasobami, ograniczaniu nadmiernej konsumpcji, ponownym wykorzystaniu produktów i wydłużaniu ich cyklu życia.
Zgodnie z założeniami Unii Europejskiej gospodarka o obiegu zamkniętym ma ograniczać zużycie surowców, minimalizować ilość odpadów oraz utrzymywać produkty i materiały w obiegu tak długo, jak to możliwe.
Więcej informacji na temat założeń europejskiej polityki w tym zakresie można znaleźć na stronie Komisji Europejskiej – Gospodarka o obiegu zamkniętym.
Dlaczego więc rozpoczynamy od branży odzieżowej?
Branża odzieżowa stanowi jeden z najbardziej charakterystycznych przykładów współczesnego modelu konsumpcji. Dynamicznie zmieniające się trendy, częste wprowadzanie nowych kolekcji oraz strategie marketingowe zachęcające do regularnych zakupów sprawiają, iż coraz więcej produktów trafia do konsumentów, a ich cykl użytkowania ulega skróceniu.
Moda pod lupą – kiedy zakupy przestają wynikać z rzeczywistych potrzeb
Jeszcze kilkanaście lat temu rynek odzieżowy funkcjonował w oparciu o tradycyjny model sezonowy. Nowe kolekcje pojawiały się kilka razy w roku, a ubrania były użytkowane przez wiele sezonów.
Obecnie model ten uległ znaczącym zmianom.
Coraz więcej marek odzieżowych odchodzi od klasycznego podziału na kolekcje wiosenne, letnie, jesienne i zimowe. W ich miejsce pojawiają się nowe linie produktów wprowadzane do sprzedaży choćby kilkanaście razy w ciągu roku.
Zmienił się również sposób podejmowania decyzji zakupowych.
Media społecznościowe, reklamy internetowe oraz działania influencerów sprawiają, iż moda zmienia się znacznie szybciej niż jeszcze kilkanaście lat temu. Konsumenci są nieustannie zachęcani do zakupu nowych produktów, a działania marketingowe coraz częściej opierają się na kreowaniu potrzeb, a nie na odpowiadaniu na rzeczywiste oczekiwania klientów.
Współczesny konsument każdego dnia spotyka się z komunikatami:
„Promocja tylko dziś”.
„Ostatnie sztuki”.
„Limitowana kolekcja”.
„Nowość dostępna już teraz”.
Tego typu komunikaty nie są przypadkowe. Ich celem jest skrócenie procesu decyzyjnego i skłonienie konsumentów do zakupu pod wpływem emocji.
Jednocześnie gwałtownie zmieniające się trendy sprawiają, iż ubrania coraz częściej przestają być postrzegane jako atrakcyjne, mimo iż przez cały czas nadają się do użytkowania.
W rezultacie kupujemy więcej niż jeszcze kilkanaście lat temu, a produkty pozostają w użyciu coraz krócej.
To właśnie ten model określany jest mianem szybkiej mody (fast fashion).
–w ramce-
Tekstylia w liczbach
W 2022 r. przeciętny mieszkaniec Unii Europejskiej kupił 19 kg tekstyliów.
Tekstylia są czwartym obszarem konsumpcji pod względem wpływu na środowisko i zmiany klimatu w UE.
Produkcja i konsumpcja tekstyliów należą do obszarów o największym zużyciu surowców i wody.
Rosnący wpływ przemysłu tekstylnego na środowisko sprawił, iż sektor ten został uznany przez Unię Europejską za jeden z priorytetowych obszarów wymagających zmian.
Więcej informacji na temat działań podejmowanych przez Parlament Europejski można znaleźć w materiale: Fast fashion – przepisy UE dotyczące zrównoważonej konsumpcji tekstyliów.
Warto wiedzieć
Gospodarka o obiegu zamkniętym to więcej niż recykling.
Choć recykling odgrywa istotną rolę w gospodarce o obiegu zamkniętym, nie jest jedynym rozwiązaniem problemu nadmiernej konsumpcji. Równie istotne znaczenie ma ograniczanie ilości wytwarzanych odpadów poprzez zmianę codziennych nawyków.
Najbardziej ekologiczne ubranie to często to, które już znajduje się w naszej szafie
Wydłużenie okresu użytkowania produktów pozwala ograniczyć zużycie energii, wody i surowców wykorzystywanych podczas produkcji.
Odpowiedzialna konsumpcja jest jednym z podstawowych filarów gospodarki o obiegu zamkniętym
Kupowanie mniejszej liczby produktów, naprawa, ponowne wykorzystanie oraz świadome planowanie zakupów mogą skutecznie ograniczyć ilość odpadów i zmniejszyć presję na środowisko.
Odpowiedzialna konsumpcja w praktyce
Idea gospodarki o obiegu zamkniętym nie wymaga rewolucyjnych zmian. Bardzo często opiera się na prostych działaniach, które można wdrożyć w codziennym życiu.
Przed podjęciem decyzji o zakupie warto zastanowić się:
- Czy dany produkt jest rzeczywiście potrzebny?
- Czy można wydłużyć okres użytkowania produktu, który już posiadamy?
- Czy naprawa nie będzie lepszym rozwiązaniem niż zakup nowego przedmiotu?
- Czy istnieje możliwość ponownego wykorzystania produktu?
Nawet niewielkie zmiany codziennych nawyków mogą przyczynić się do ograniczenia zużycia zasobów i zmniejszenia ilości wytwarzanych odpadów.
Co oznacza to dla gmin?
Jednostki samorządu terytorialnego odgrywają istotną rolę w budowaniu świadomości mieszkańców i promowaniu odpowiedzialnych postaw konsumenckich.
Komisja Europejska podkreśla, iż do 2030 r. wszystkie wyroby tekstylne wprowadzane na rynek Unii Europejskiej powinny być bardziej trwałe, łatwiejsze do naprawy i przystosowane do ponownego wykorzystania. Strategia zakłada również rozwój usług związanych z naprawą i ponownym wykorzystaniem produktów oraz stopniowe odchodzenie od modelu szybkiej mody.
Szczegółowe informacje przedstawiono w dokumencie: Strategia UE na rzecz zrównoważonych i cyrkularnych wyrobów włókienniczych.
Działania związane z gospodarką o obiegu zamkniętym mogą być realizowane między innymi poprzez:
- organizowanie lokalnych akcji wymiany odzieży;
- promowanie punktów napraw;
- wspieranie inicjatyw związanych z ponownym wykorzystaniem produktów;
- prowadzenie działań edukacyjnych w szkołach;
- wykorzystanie lokalnych kanałów komunikacji do promowania odpowiedzialnej konsumpcji.
Doświadczenia wielu samorządów pokazują, iż choćby niewielkie działania edukacyjne mogą przyczynić się do trwałej zmiany codziennych nawyków mieszkańców.
Warto pamiętać
Jednym z najczęściej powielanych przekonań jest stwierdzenie, iż odpowiedzialność za środowisko rozpoczyna się w momencie segregowania odpadów.
Tymczasem gospodarka o obiegu zamkniętym zaczyna się znacznie wcześniej.
Pierwszym krokiem jest świadoma decyzja o zakupie.
Dlatego działania edukacyjne dotyczące zmian klimatu powinny obejmować nie tylko kwestie związane z gospodarką odpadami, ale również zagadnienia dotyczące odpowiedzialnej konsumpcji.
Gospodarka o obiegu zamkniętym to nie tylko model gospodarowania odpadami. To przede wszystkim sposób myślenia o odpowiedzialnym korzystaniu z zasobów i podejmowaniu świadomych decyzji, które mają wpływ na środowisko i klimat.
W kolejnym materiale z cyklu poświęconego gospodarce o obiegu zamkniętym przedstawimy zagadnienia związane z racjonalnym gospodarowaniem żywnością oraz ograniczaniem strat żywności w gospodarstwach domowych.
Przypominamy również, iż już 04.11.2026 o godzinie 10.00 odbędzie się webinar poświęcony gospodarce o obiegu zamkniętym.
Wydarzenie jest całkowicie bezpłatne i otwarte dla wszystkich zainteresowanych.
https://teams.microsoft.com/meet/398180801285043?p=AlS85AFUrQFMS9XHm6
Identyfikator spotkania:
398 180 801 285 043
Kod dostępu:
Zx3zp9DU
Kampania realizowana jest w ramach Projektu Doradztwa Energetycznego, który finansowany jest z Funduszy Europejskich z Programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko 2021-027. Projekt realizowany jest we współpracy z 16 Partnerami – wojewódzkimi funduszami ochrony środowiska i gospodarki wodnej oraz NFOŚiGW.
