Nie chciałam wpuszczać Heleny do mieszkania. Wiedziałam, iż przyjechała bez zapowiedzi, bo usłyszałam na klatce charakterystyczny stukot jej obcasów — takich pewnych, jakby szła odebrać swoje. Mąż, Paweł, zdążył tylko rzucić: „No co ty, to moja mama”, zanim nacisnęła dzwonek. Trzy razy, krótko, jakby odganiała muchę.
Weszła z torbą pełną szmatek i od progu skrzywiła się, patrząc na naszą suszarkę.
— Znowu pranie wisi od rana. Dziecko oddycha tą wilgocią. Chcesz, żeby Zosia miała grzybicę?
— Helena, u nas jest dwadzieścia trzy stopnie i kaloryfer suchy — powiedziałam, poprawiając córkę na biodrze. — Pranie wysycha w cztery godziny.
— Cztery, pięć. Co ty tam wiesz. Daj mi dziecko, bo trzymasz je jak reklamówkę z ziemniakami.
Nie dałam.
I tak było za każdym razem. Od dnia, kiedy wróciłam ze szpitala, z pokrwawionymi brodawkami i szwami, które ciągnęły przy każdym siadaniu, Helena odwiedzała nas z regularnością listonosza. Tyle iż listonosz nie mówi, iż karmię nie tak, przewijam nie tak, ubieram nie tak i iż Zosia „sama czuje, iż matka jest jakaś niespokojna”.
Jej główny refren był prosty: „Ja swoje dzieci wychowałam bez tych waszych internetów i wyrosły na ludzi”. Cóż, jedno z nich, Paweł, nie umiało znaleźć skarpetek w szufladzie i potrafiło napisać do mnie SMS-a z drugiego pokoju, bo nie chciało mu się wstać.
Cierpliwość pękła mi w popołudnie, gdy Paweł przyszedł z delegacji z Krakowa. Położył torbę, pocałował Zośkę i powiedział:
— Musisz częściej wietrzyć. Czuję, iż tu stoi kwaśne mleko.
Stałam przy kuchence, mieszałam zupę i poczułam, jak drewniana łyżka wygina się, bo ścisnęłam ją za mocno.
— Kwaśne mleko — powtórzyłam. — A widzisz Zosię pierwszy raz od trzech dni. Może to ty nie myłeś się w pociągu?
— Zaczynasz? Mama mówiła, żeby zwracać uwagę na zapach w domu. To niby nic, ale…
— Mama mówiła. Mama mówi. Mama mówi. Paweł, czy ty masz w głowie własne zdanie, czy wynajmujesz je matce za darmo?
— Przesadzasz.
— Policzmy. Od piątku: osiem uwag o karmieniu, pięć o ubraniu, trzy o sprzątaniu. Dwa pytania, co ja adekwatnie robię w domu.
— Dwa pytania? — zamrugał.
— A tak. Wczoraj, jak usypiałam Zosię o trzeciej nad ranem, przypomniała mi, iż mogłabym chociaż obiad ugotować. Za co ja biorę, nie wiem. Może za to, iż nie śpię od czterech miesięcy dłużej niż trzy godziny z rzędu.
Paweł otworzył usta, ale nic nie powiedział. Znów wyglądał jak chłopak, który zgubił się na wycieczce i szuka kogoś, kto podejmie za niego decyzję.
Nie miał zamiaru jej podjąć, a Helena nie miała zamiaru przestać.
W sobotę Helena wpadła z ciastem w aluminiowej blaszce i od progu:
— Nie przewinęłaś jej od rana? Odparzysz dziecko, jak ci to mówię.
— Przewinęłam siedem minut temu. Zapisałam sobie.
— Co ty sobie, dziecko, chcesz udowodnić? Że jesteś lepsza od matki?
— Nie. Chcę skorzystać z toalety w spokoju. To wszystko, czego pragnę od wtorku.
Helena machnęła ręką i poszła do pokoju, gdzie stała nasza szafa. Wróciła z jedną z moich sukienek w dłoni.
— To ty chodzisz w tym przy dziecku? Przecież to gryzie. Masz, załóż coś z bawełny.
— To jest bawełna, Helena. Kupiona w Krakowie, prana w płynie za osiemnaście złotych.
— No wiesz, jak ci nie pasuje, to twoja sprawa. Ja chciałam dobrze.
Tego dnia nie wytrzymałam. Kiedy Paweł wrócił z garażu, gdzie składał regał przez trzy godziny, stanęłam naprzeciw niego z rachunkami w ręku.
— Paweł, posłuchaj mnie teraz. Ta kobieta wchodzi do naszego mieszkania i rani każdego, kogo dotknie. A ty jej na to pozwalasz.
— To moja matka. Chce pomóc.
— Pomóc. A jak ja jej mówię, iż nie chcę pomocy, to co? To jest pomoc czy kontrola?
— Przesadzasz. Ona po prostu…
— Ja nie przesadzam. Ja mam notatki. Zeszyt w kratkę, dwanaście stron. Wszystko, co powiedziała do mnie od stycznia. Data, godzina, zdanie. Chcesz posłuchać?
Patrzył na mnie przez chwilę, po czym wyjął mi zeszyt z rąk i odłożył na blat.
— Weź się uspokój.
— Nie uspokoję się. Bo twoja matka wchodzi z butami do pokoju dziecka i mówi mi, iż Zosia ma za ciasne śpioszki. A ty mówisz „uspokój się”. To może oboje z nią powinniście zamieszkać.
— Czegoś się od niej nauczyłaś, widzę — mruknął i wyszedł.
Postanowiłam, iż skoro słowa do niego nie docierają, to niech usłyszy je z własnych ust.
W poniedziałek rano, gdy Paweł szykował się do pracy, nalałam mu kawy do kubka i powiedziałam:
— Ta koszula jest do kitu. Pod szyją cię opina. Wyglądasz, jakbyś pożyczył ją od młodszego brata.
— Co?
— A zresztą nie wiem, po co ci w ogóle koszula. Na pewno nie po to, żeby zarabiać. Bo jak zarabiasz, to po co ja muszę dopłacać do czynszu ze swojego macierzyńskiego?
— O czym ty mówisz? — odstawił kubek z takim impetem, iż kawa chlusnęła na stół.
— O budżecie. Czy ty w ogóle znasz wysokość naszych rachunków?
Patrzył na mnie, jakby zobaczył kogoś obcego.
— Ty teraz gadasz jak moja matka.
— Właśnie — powiedziałam. — Cały tydzień tak gadam. Sprawdzałam, ile czasu ci zajmie, żeby to zauważyć. Zajęło ci sześć dni.
Zamilkł. Postawił kubek na blacie, ostrożnie, jakby się bał, iż coś jeszcze rozleje.
W środę przyjechał do nas jego kuzyn z Płocka. Miły facet, zawsze pachnący goździkami, bo palił fajkę. Siedział w kuchni i bawił się z Zosią. Powiedziałam przy nim do Pawła:
— Widzisz, on potrafi z dzieckiem. A ty choćby nie wiesz, jak się nazywa pediatra Zosi.
Kuzyn zachichotał nerwowo i poszedł do łazienki. Paweł zacisnął szczęki i wyszedł na balkon. Stał tam długo, chociaż wiatr wiał od strony zakładów i niósł zapach dymu. Kiedy wrócił, powiedział tylko:
— Przestań mówić do mnie jej głosem. Wolę twój, choćby jak krzyczy.
Nie wiedziałam, czy to przeprosiny, czy prośba, ale coś w tym zdaniu brzmiało uczciwie, więc przestałam.
Kilka dni później Helena znów przyjechała. Ubrała się w bordowy kostium i perłowe kolczyki, jak na rozprawę sądową. W progu nie zdjęła butów, tylko powiedziała:
— Nie wiem, czemu dziecko płacze za każdym razem, kiedy ja wchodzę.
— Może alergia na dezodorant — powiedziałam. — Albo instynkt.
— Ty zawsze z tymi swoimi. Lepiej powiedz, co dajesz Zosi jeść, bo jest jakaś blada.
— Blada, mówisz. Może przez to, iż w mieszkaniu siedzi od tygodnia, bo twoje rady obudziły w niej lęk przestrzeni.
— Nie odzywaj się tak do mnie!
Poszła do kuchni po szklankę wody. Zostawiła torebkę otwartą na krześle. Nie szukałam niczego, ale skórzany notes leżał na wierzchu, między portfelem a paczką chusteczek, z długopisem wsuniętym w spiralę. Otworzyłam go jedną ręką, trzymając Zosię drugą. Strony pełne dat i krótkich zdań: „4.02 — M. karmi za długo”, „11.02 — dziecko w za cienkiej czapce”, „19.02 — M. odpowiada się”.
Odłożyłam notes dokładnie tak, jak leżał, zanim wróciła.
— Helena — powiedziałam, kiedy usiadła z powrotem — pismo masz koszmarne. Ale treść czytelną. Datujesz choćby to, w co mnie ubierasz.
Zamarła ze szklanką przy ustach.
— Podglądałaś moje rzeczy?
— Torebka stała otwarta na moim krześle, w moim domu. Nie musiałam podglądać, wystarczyło spojrzeć.
Nie powiedziała nic. Odstawiła szklankę, sprawdziła zamek torebki i wyszła. Bez pożegnania.
Wieczorem Paweł wrócił do domu i zobaczył, jak karmię Zosię na fotelu. Podszedł powoli, jakby po lodowatym jeziorze.
— Mama dzwoniła. Powiedziała, iż masz problem z głową.
— Co jeszcze?
— Dała mi wizytówkę. Psycholog z jej osiedla, podobno dobry.
— Pokaż.
Podał mi karteczkę. Przeczytałam nazwisko na głos, żeby Paweł usłyszał je razem ze mną, nie sam.
— Zadzwonię — powiedziałam. — Ale chcę, żebyś stał obok i słyszał, co powiem.
Wybrałam numer, włączyłam głośnik i postawiłam telefon na stole.
— Dzień dobry, nazywam się Marta. Dzwonię, bo dostałam pani numer od teściowej, Heleny, jako polecenie. Chciałabym umówić konsultację, ale nie dla siebie — dla całej naszej rodziny. Teściowa uważa, iż to ja mam problem. Chciałabym, żeby ktoś z zewnątrz to ocenił, uczciwie, bez niczyjej strony.
— Rozumiem — odpowiedział spokojny, rzeczowy głos. — Proszę przyjść z mężem, jeżeli to możliwe. Trudno cokolwiek ocenić przez telefon, a rodzinne sprawy najlepiej rozplątywać na miejscu, we troje albo we czworo, jeżeli teściowa też zechce przyjść.
— A jeżeli nie zechce?
— To i tak umówmy państwa dwoje. Zobaczymy, co da się z tego wyciągnąć.
Podziękowałam i się rozłączyłam. Paweł stał oparty o framugę, z rękami w kieszeniach.
— Ona myślała, iż ta pani powie ci, iż masz problem — powiedział.
— A powiedziała, żebyśmy przyszli razem. To już coś.
Podszedł do drzwi wejściowych i zamknął je na łańcuch, czego nie robił nigdy.
— Chcesz, żebym z nią porozmawiał? — spytał.
— Nie musisz robić tego dla mnie. Zrób to dla Zosi. Bo za dziesięć lat to ona będzie musiała szukać numeru do jakiegoś psychologa, jeżeli teraz nikt nic nie powie.
Usiadł na brzegu kanapy, wziął telefon i wybrał numer matki.
— Mamo — powiedział — zostaw nas na trochę. Zosia musi odpocząć.
— Co ty mówisz? To ona ci kazała?!
— Nikt mi nie kazał. Ale w tym domu jest tylko jedna kobieta, która wstaje w nocy do dziecka. I to nie ty.
Rozłączył się, zanim Helena zdążyła dokończyć zdanie, które zaczynało się od „Ja cię urodziłam…”.
Na parapecie leżała wizytówka psychologa. Paweł wziął ją do ręki, przeczytał jeszcze raz i schował do szuflady z rachunkami, zamiast wyrzucić.
Rano wyszedł po bułki. Gdy wrócił, postawił siatkę na stole.
— Z serkiem śliwkowym, jak lubisz.
Nie powiedział nic więcej, tylko poszedł do pokoju Zosi, gdzie przez dziesięć minut bujał wózek. Powoli, jakby musiał się nauczyć tempa.
Helena nie przyjechała przez dziewięć dni. Jedenastego dnia pod naszą bramą znalazłam wsuniętą kopertę.
W środku była wydrukowana lista adresów poradni psychologicznych, wszystkie w Katowicach, wszystkie z dopiskiem: „dla mamy”. I mała kartka: „Nie zastępuj mnie w sercu wnuczki”.
Nie weszła. Stała za siatką, z daleka, w swoim bordowym płaszczu, i patrzyła, jak Zosia śpi w wózku.
Wyszłam do niej bez butów, w samych skarpetach, mimo iż październikowy wiatr ciął po betonie.
— Kartkę z adresem dam do segregatora. A jak chcesz zobaczyć wnuczkę, to zadzwoń i przyjdź w niedzielę. Po drugim śniadaniu. Ze skarpetami na dworze, a nie z poradami w torebce.
Zabrała kopertę, schowała ją za pazuchę i poszła w stronę przystanku. Długo nie wyjmowała rąk z kieszeni, choć autobus podjechał i kierowca otworzył drzwi.
Patrzyłam, jak jej sylwetka robi się mała w wieczornym świetle, i czułam zapach dymu z kominów, wilgotnych liści i tej dziwnej mieszanki, którą pachną ulice, kiedy kończy się październik.
Wróciłam do mieszkania. Paweł siedział na podłodze przy wózku, trzymał rączkę Zosi w dwóch palcach i mówił do niej cicho, iż jutro nauczy się w końcu, jak się nazywa jej pediatra.
Zamknęłam drzwi na klucz, nie na łańcuch. Wystarczyło.
