Pracuję w sklepie spożywczym na rogu Brackiej i Grodzkiej w Lublinie od dziewięciu lat. Znam wszystkich stałych klientów po imieniu, wiem, kto pije mleko bez laktozy, a kto codziennie kupuje te same dwie kajzerki. Ale jedna kobieta zawsze mnie zastanawiała.
Przychodziła w każdy wtorek i piątek, zawsze około szesnastej. Siwa, przygarbiona, w płaszczu, który pamiętał chyba jeszcze czasy Gierka. Kupowała zawsze to samo: chleb razowy, paczkę herbaty malinowej, trzy plasterki sera gouda. Nigdy nic więcej. Zawsze dokładnie odliczone monety, zawsze cicho rzucone „dziękuję” i wyjście.
Pewnego wtorku stałam za ladą, a ona długo patrzyła na półkę z ciastkami. Nie tak, jak się patrzy z ochotą — raczej jakby coś jej się przypominało. W końcu wzięła pudełko herbatników i położyła przy kasie.
— Też je lubię — powiedziałam, żeby przerwać ciszę. — Moja babcia zawsze trzymała je w metalowej puszce po cukierkach. Pamiętam do dziś ten dźwięk, jak się puszka otwierała.
Kobieta podniosła na mnie wzrok. Miała takie oczy, jakby już dawno przestały się czegokolwiek spodziewać.
— Moja córka też je lubiła — powiedziała cicho. — Jak była mała, maczała je w mleku i zostawiała okruszki wszędzie. Kartka spod drzwi nie pomagała.
Zaśmiała się krótko, a potem zreflektowała się, jakby ten śmiech był czymś nieprzyzwoitym.
— To może córka przyjedzie? — zapytałam. — Herbatniki będą na miejscu.
W tym momencie jej twarz zmieniła się. Nie chciała o tym mówić. Zapłaciła, wzięła siatkę i wyszła szybciej, niż bym się spodziewała. Przez szybę widziałam, jak idzie w stronę przystanku, mocno trzymając tę siatkę, jakby bała się, iż coś z niej wypadnie.
Kilka dni później spotkałam ją na ławce przy skwerze. Siedziała z reklamówką, a obok niej leżała para gołębi, które walczyły o kawałek bułki. Usiadłam obok, bo miałam jeszcze kwadrans do zmiany.
— Wie pani, ja tu codziennie siadam — powiedziała, nie odrywając wzroku od gołębi. — Nie dlatego, iż nie mam gdzie pójść. Po prostu… jak człowiek siedzi na zewnątrz, to mu się wydaje, iż coś jeszcze może się zdarzyć. Że ktoś podejdzie, zawoła od furtki: „Mamo, jesteś?”
Zamilkła. Ptak odleciał, a ona została z tą bułką w palcach.
— A dzwoni pani do niej? — odważyłam się.
— Dzwonię. Raz w tygodniu. W niedzielę po obiedzie, żeby miała czas. Czasem odbiera. Czasem mówi, iż oddzwoni. — Zmięła resztę bułki i rzuciła dalej, niż trzeba było. — Kiedyś liczyłam dni. Teraz liczę tygodnie.
Wstała, otrzepała płaszcz z okruszków i poszła. A ja zostałam na tej ławce, myśląc o mojej własnej matce, do której nie dzwoniłam od miesiąca, bo „miałam dużo na głowie”.
Następnego dnia rozładowywałam towar, kiedy drzwi sklepu otworzyły się gwałtownie. Do środka wpadła młoda kobieta — trzydzieści, może trzydzieści pięć lat, w drogiej kurtce, z telefonem przy uchu. Mówiła głośno i szybko, coś o projekcie, o terminie, o tym, iż „przecież to jest nierealne”. Nie patrzyła na półki. Podeszła do lady.
— Poproszę małą kawę i… — urwała, bo coś zobaczyła. Pudełko herbatników. — Takie same jak u mamy — powiedziała. — Wie pani, ona je trzyma w puszce od lat. Puszka jest starsza ode mnie.
— Aha — powiedziałam. Bo co miałam powiedzieć?
— Wieziona z Włoch przez ciotkę — ciągnęła, jakby chciała to opowiedzieć komuś, kto nie zapytał. — Ta puszka ma chyba ze czterdzieści lat. Mama mówi, iż jak umrze, mam ją wziąć. — Zaśmiała się nienaturalnie. — A co ja bym z nią zrobiła, no?
Podałam jej kawę. Zapłaciła i wyszła, nie kupując herbatników.
Stałam za ladą i patrzyłam, jak odjeżdża. Nowe auto, zagraniczne numery rejestracyjne chyba. Nie wiem, skąd wracała. Nie wiem, dokąd jechała. Ale znałam już dwie strony tej samej historii: matkę, która siedzi na ławce i czeka, i córkę, która nie wie, iż za rok nie będzie gdzie wracać.
Nie znam ich nazwisk. Nie znam adresu. Wiem tylko tyle, iż w każdy wtorek i piątek ta stara kobieta kupuje chleb razowy i herbatę malinową. I tyle samo chleba, co zawsze — a to znaczy, iż je go sama. Po jednej kromce na dzień.
Wczoraj nie przyszła. Ani dziś.
Zapytałam listonosza z Brackiej, czy widział kobietę w płaszczu. Wzruszył ramionami. „Starsi ludzie częściej zimą odchodzą” — rzucił i poszedł dalej z listami.
A ja wciąż patrzę na drzwi. Głupio mi, iż choćby nie znam jej imienia. Ale chyba po to przychodziłam rano do pracy, żeby zobaczyć, czy wejdzie i położy na ladzie te monety, jeden po drugim, powoli.
Dziś na tej ladzie leży pudełko herbatników. Nie wiem, dla kogo. Ale jak wejdzie, to dam jej je za darmo. I powiem, iż jest piątek, a piątki są od tego samego gestu. Od tego, żeby ktoś pamiętał.
