Województwo małopolskie słynie z miejsc o długiej i złożonej historii. Wśród nich znajduje się Łysa Góra w powiecie brzeskim, w gminie Dębno. To przykład wsi, której rozwój nabrał tempa dopiero w XX wieku. Jej dzieje pokazują, jak lokalna inicjatywa może wpłynąć na znaczenie niewielkiej miejscowości w skali kraju.
REKLAMA
Zobacz wideo Cud Podlasia wygląda jak wyspa na Pacyfiku
Łysa Góra ma średniowieczne korzenie. Pierwsze wzmianki o wsi pochodzą z 1321 roku
Najstarsze zapisy dotyczące Łysej Góry pochodzą z 1321 roku. Przez wieki miejscowość należała do biskupów krakowskich i pozostawała pod ich zarządem aż do rozbiorów Polski. Po zmianach ustrojowych przeszła w ręce prywatne, jednak zachowała historyczny układ i tradycyjny charakter. Łysa Góra jest jedną z najstarszych wsi w regionie, a jej udokumentowana historia liczy ponad 700 lat. Przez długi czas podstawą funkcjonowania wsi było rolnictwo oraz drobne rzemiosło. Przełom w jej rozwoju nastąpił dopiero po zakończeniu II wojny światowej.
Eksperyment łysogórski zmienił losy miejscowości. W 1947 roku powstała spółdzielnia Kamionka
W 1947 roku z inicjatywy działacza społecznego Franciszka Mleczki utworzono Spółdzielnię Pracy Przemysłu Ludowego i Artystycznego Kamionka. Projekt gwałtownie określono mianem eksperymentu łysogórskiego, ponieważ zakładał aktywizację mieszkańców i rozwój lokalnej produkcji. Początkowo wytwarzano cegły oraz doniczki, jednak niedługo głównym kierunkiem stała się ceramika artystyczna. To właśnie działalność spółdzielni sprawiła, iż Łysa Góra stała się rozpoznawalna w całej Polsce. Zakład przyciągał artystów i specjalistów z różnych regionów kraju. Produkcja rozwijała się dynamicznie, a wyroby trafiały do odbiorców krajowych oraz zagranicznych. Miejscowość zaczęła być kojarzona z wysokiej jakości rzemiosłem artystycznym.
Bolesław Książek nadał ceramice unikalny styl. Wyroby z Łysej Góry eksportowano za granicę
W 1951 roku funkcję kierownika artystycznego objął ceramik Bolesław Książek. Pod jego nadzorem powstawały manualnie zdobione naczynia, figurki oraz elementy dekoracyjne o charakterystycznym wzornictwie. Produkty wyróżniały się starannym wykonaniem i oryginalną formą. Ceramika z Łysej Góry była eksportowana do wielu państw i stała się wizytówką polskiej sztuki użytkowej w czasach PRL-u. Równolegle rozwijało się technikum ceramiczne, które zyskało status szkoły artystycznej. Placówka kształciła przyszłych specjalistów i wspierała funkcjonowanie zakładu. Dzięki temu wieś pełniła nie tylko rolę ośrodka produkcyjnego, ale także edukacyjnego.
Dziedzictwo Kamionki jest dziś ważnym elementem historii regionu. Łysa Góra przyciąga miłośników ceramiki i PRL-u
Choć spółdzielnia nie funkcjonuje już w dawnej skali, jej dorobek pozostaje istotną częścią lokalnej tożsamości. Wyroby ceramiczne z Łysej Góry są w tej chwili cenione przez kolekcjonerów. Miejscowość odwiedzają osoby zainteresowane sa historią PRL-u oraz tradycją rzemiosła artystycznego. Łysa Góra stała się przykładem udanej aktywizacji społecznej w powojennej Polsce. Połączenie średniowiecznej przeszłości z historią przemysłu artystycznego XX wieku sprawia, iż wieś zajmuje szczególne miejsce na mapie Małopolski.
