Literatura piękna to jeden z najszerzej omawianych i jednocześnie najrzadziej precyzyjnie definiowanych działów w świecie książek. Przez wieki stanowiła najważniejszy element edukacji humanistycznej i kształtowania wrażliwości czytelników. Wbrew pozorom nie chodzi tu wyłącznie o estetykę języka, ponieważ literatura piękna niesie ze sobą głęboki ładunek emocjonalny, filozoficzny i społeczny. Jak zatem odróżnić ten gatunek od pozostałych działów i co tak naprawdę kryje się pod tym pojęciem?
Czym jest gatunek książek z literatury pięknej?
Literatura piękna, określana również terminem beletrystyka (od francuskiego belles-lettres, czyli „piękne pismo”), to ogół tekstów literackich, których nadrzędnym celem jest oddziaływanie artystyczne i estetyczne na odbiorcę. Obejmuje ona prozę, poezję oraz dramat, a więc trzy wielkie rodzaje literackie, które od starożytności wyznaczają granice twórczości słownej.
W odróżnieniu od literatury faktu czy publikacji naukowych, w literaturze pięknej najważniejsza jest forma podania treści, a nie samo przekazanie informacji. choćby jeżeli fabuła opiera się na rzeczywistych zdarzeniach, sposób ich literackiego opracowania decyduje o przynależności do tego gatunku. Język jest narzędziem kreacji rzeczywistości, a nie tylko jej opisu.
Czym się różni literatura piękna od obyczajowej?
Literatura obyczajowa jest częścią literatury pięknej, a nie jej alternatywą. Stanowi jeden z gatunków prozatorskich, który koncentruje się na ukazaniu relacji międzyludzkich, środowisk społecznych i codziennych dylematów moralnych.
Literatura piękna obca czy krajowa jest pojęciem szerszym, ponieważ obejmuje całe spektrum form i gatunków, od epiki przez lirykę po dramat. Książki obyczajowe natomiast skupiają się wyłącznie na prozie i dotyczą konkretnej tematyki, jak np. życia społecznego, rodzinnych historii, miłości, przyjaźni i konfliktów pokoleniowych. Można powiedzieć, iż każda powieść obyczajowa należy do literatury pięknej, ale nie każde dzieło z literatury pięknej jest powieścią obyczajową.
Co wchodzi w skład literatury pięknej?
Skład literatury pięknej jest niezwykle bogaty i obejmuje zarówno formy krótkie, jak i rozbudowane cykle epickie. Do prozy zalicza się powieść, nowelę, opowiadanie i esej literacki. Poezja obejmuje liryki, epigramaty, ody i poematy. Dramat z kolei to tragedie, komedie i dramaty adekwatne, przeznaczone do wystawiania na scenie, ale równie wartościowe jako lektury do czytania.
W ramach prozy beletrystycznej wyróżnia się liczne gatunki szczegółowe. Literatura fantastyczna, kryminalna, historyczna, przygodowa, a także wspomniana już obyczajowa – wszystkie mieszczą się pod szerokim parasolem literatury pięknej, o ile cechuje je odpowiednie opracowanie literackie i artystyczna intencja autora.
Osobną kategorię tworzą klasyki literatury światowej i polskiej, które ze względu na swą wartość historyczną i językową stanowią kanon lektur szkolnych. Jego znajomość pozwala lepiej zrozumieć współczesną kulturę, bo wiele motywów i odniesień obecnych w dzisiejszych książkach wywodzi się właśnie z tych podstawowych lektur.
