Limerencja — kiedy zauroczenie zamienia się w obsesję

Silne zauroczenie od dawna jest źródłem inspiracji dla popkultury – od piosenek i wierszy po filmowe historie miłosne. Jednak uczucie, które początkowo wydaje się romantyczne i ekscytujące, czasami może przerodzić się w coś znacznie bardziej niepokojącego. Gdzie przebiega granica między zauroczeniem a obsesją?

Limerencja w serialu „Vladimir”

Czym jest limerencja?

Jak odróżnić limerencję od zauroczenia?

Limerencja w dobie mediów społecznościowych

Jak limerencja może wpływać na życie?

Kiedy szukać pomocy?

Dlaczego limerencja jest romantyzowana?

LIMERENCJA W SERIALU „VLADIMIR”

Serial „Vladimir” z Rachel Weisz, który w marcu zadebiutował na platformie Netflix, powstał na podstawie debiutanckiej powieści Julii May Jonas z 2022 roku o tym samym tytule. To opowieść o dojrzałej kobiecie, profesorce uniwersyteckiej, która przechodzi głęboki kryzys własnej tożsamości i sposobu postrzegania siebie. Gdy w jej życiu pojawia się młody wykładowca Vladimir, staje się on obsesją bohaterki. To kobieta, której życie straciło równowagę. Ma męża, córkę i karierę zawodową, ale żadne z tych elementów nie wydają się już mieć dla niej znaczenia. W jej wnętrzu narasta rozpaczliwa potrzeba bycia zauważoną. Chce być pożądana — choćby w ułamku tak silnie, jak sama pożąda jego. Chce zajmować jego myśli tak, jak on zajmuje jej. Chce stać się obiektem jego pragnień — choćby na chwilę.

Bohaterowie serialu „Vladimir” Fot. Netflix

Choć termin limerencja został wprowadzony już pod koniec lat 70., dopiero teraz przeżywa ogromny wzrost popularności i trafia do powszechnej świadomości. Moment premiery serialu okazał się więc idealny — niewykluczone, iż „Vladimir” zostanie zapamiętany jako produkcja, która przybliżyła to pojęcie szerokiej publiczności.

CZYM WŁAŚCIWIE JEST LIMERENCJA?

Psycholożka Dorothy Tennov, która wprowadziła pojęcie limerencji w swojej książce Love and Limerence z 1979 roku, opisywała ją jako niekontrolowaną i natrętną tęsknotę za drugą osobą. Jak sama przyznała, słowo nie ma jednoznacznego źródła etymologicznego. Początkowo chciała nazwać to zjawisko „amorance”, jednak ostatecznie zdecydowano się na zupełnie nowy termin. Prawdopodobnie nawiązuje on do słowa „liminal”, które oznacza stan znajdujący się na granicy dwóch nieokreślonych sytuacji.

Po przeprowadzeniu ponad 300 wywiadów na temat romantycznej miłości zauważyła, iż istnieje doświadczenie, którego nie da się łatwo zaklasyfikować ani jako zwykłe zakochanie, ani jako trwałą miłość. Limerencję można więc rozumieć jako stan pomiędzy miłością a obsesją, w którym pojawia się intensywna potrzeba odwzajemnienia uczuć. Celem nie jest jednak dojrzała, wzajemna miłość. Najważniejsze staje się utrzymanie intensywności emocji. W niektórych przypadkach silna obsesja może prowadzić do niepokojących zachowań, takich jak stalking.

Tennov zauważyła również, iż epizod limerencji może pojawić się tylko raz w życiu albo powtarzać się wielokrotnie. zwykle trwa od półtora roku do trzech lat, choć zdarzają się dłuższe przypadki.

Jeśli jednak taki stan pozostaje bez kontroli, może mieć bardzo poważny wpływ na życie osoby, która go doświadcza.

JAK ROZPOZNAĆ LIMERENCJĘ I ODRÓŻNIĆ JĄ OD ZAUROCZENIA?

Jedną z kluczowych cech tego zjawiska jest niepewność, która je napędza i jest paliwem dla obsesyjnych myśli.

W typowej relacji romantycznej początkowa niepewność zwykle gwałtownie znika. jeżeli uczucia są odwzajemnione, pojawia się poczucie bezpieczeństwa i ulgi. jeżeli nie – pojawia się smutek, ale z czasem emocje słabną. W przypadku limerencji osoba zakochana pozostaje jednak uwięziona w stanie ciągłej nadziei i niepewności. Czasami nie chodzi choćby o związek czy relację seksualną. Im większa niepewność, tym silniejsze staje się pragnienie potwierdzenia uczuć – i jednocześnie lęk przed odrzuceniem.

Limerencja częściowo przypomina to, co badacze nazywają miłością namiętną – intensywną fazę relacji romantycznej, która często pojawia się na jej początku i bywa porównywana do uzależnienia.

Zauroczenie również jest intensywne, ale zwykle trwa stosunkowo krótko – od kilku miesięcy do około roku. Co ważne, rzadko prowadzi do tak poważnych konsekwencji dla zdrowia psychicznego i fizycznego. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy intensywne uczucia przeradzają się w obsesję i zaczynają negatywnie wpływać na codzienne życie oraz dobrostan psychiczny.

Badacze podkreślają również różnicę między limerencją a romantyczną namiętnością. Ta druga wiąże się z pragnieniem bliskości i intymności – zarówno emocjonalnej, jak i fizycznej. Natomiast osoba doświadczająca limerencji nie tylko pragnie bliskości, ale także obsesyjnie rozmyśla o drugiej osobie, analizując każde możliwe znaczenie jej zachowań.

LIMERENCJA W DOBIE MEDIÓW SPOŁECZNOŚCIOWYCH

Po ponad pół wieku koncepcja limerencji znów zyskuje popularność – częściowo dzięki mediom społecznościowym, rosnącej samotności i językowi psychologicznemu, który coraz częściej pojawia się w codziennych rozmowach, czy analizach treści popkulturowych.

Współczesny świat sprzyja takim doświadczeniom. Media społecznościowe i cyfrowa komunikacja sprawiają, iż wiele relacji pozostaje w stanie ciągłej niepewności – z jednej strony istnieje możliwość kontaktu, z drugiej brak jasności co do uczuć drugiej osoby.

To właśnie niepewność i sporadyczny kontakt podsycają limerencję. Media społecznościowe utrzymują ludzi w stanie zawieszenia między bliskością a dystansem.

W praktyce może to przybierać formę niemal kompulsywnych zachowań: nieustannego sprawdzania telefonu, powracania do wspomnień, idealizowania wspólnych chwil czy wyobrażania sobie przyszłych spotkań.

Serial „Vladimir” pokazuje, co się dzieje, gdy fascynacja drugą osobą przeradza się w obsesję Fot. Netflix

GDY OBSESJA ZACZYNA DOMINOWAĆ ŻYCIE

Limerencja może poważnie zaburzać codzienne funkcjonowanie.

Osoby, które jej doświadczają, potrafią godzinami analizować każde spotkanie, każde spojrzenie czy gest drugiej osoby. Ich myśli krążą wokół wspomnień i prób interpretowania znaczenia drobnych sygnałów.

W skrajnych przypadkach ludzie zaczynają zaniedbywać podstawowe potrzeby – jedzenie, sen czy higienę. Zdarza się też, iż mają trudności z pracą lub utrzymywaniem relacji z bliskimi.

Myślenie całkowicie koncentruje się na tej jednej osobie. To zaczyna dominować całe życie.

KIEDY POTRZEBNA JEST POMOC?

Limerencja staje się problemem wtedy, gdy zaczyna wpływać na pracę, relacje z innymi ludźmi lub poczucie własnej wartości.

Jeśli myśli o drugiej osobie zaczynają całkowicie dominować życie, wywołują silne cierpienie i nie można ich zatrzymać mimo prób – wtedy warto poszukać pomocy.

Psychoterapia może pomóc w regulowaniu emocji, rozpoznaniu idealizowania drugiej osoby oraz zrozumieniu głębszych potrzeb, które stoją za obsesyjnym uczuciem. Najłatwiej osłabia się przez ograniczenie kontaktu i bodźców związanych z tą osobą, świadome przerwanie ruminacji (ciągłego myślenia o niej) oraz skierowanie uwagi i emocji na inne relacje i aktywności.

Choć temat limerencji zyskuje coraz większą uwagę w psychologii, przez cały czas wiele pozostaje niejasne. Nie wiadomo na przykład, jak często ludzie jej doświadczają – między innymi dlatego, iż dotychczasowe badania obejmowały stosunkowo niewielkie grupy. Nie jest to również oficjalnie uznane zaburzenie psychiczne, dla którego istnieją określone metody leczenia.

Niektórzy badacze przypuszczają, iż może łączyć się z innymi problemami psychicznymi, takimi jak zaburzenia przywiązania, OCD, ADHD czy PTSD, ponieważ we wszystkich tych zjawiskach pojawiają się podobne wzorce intensywnych emocji, natrętnych myśli i trudności w regulacji uwagi lub relacji, choć nie ma jeszcze jednoznacznych dowodów na bezpośredni związek.

Niektóre osoby mogą być szczególnie podatne na takie stany. Dotyczy to zwłaszcza tych, którzy w przeszłości doświadczyli traum lub dorastali w relacjach, w których miłość była jednostronna, niepewna lub niestabilna. Większe ryzyko może też dotyczyć osób z tzw. niepewnym stylem przywiązania.

ROMANTYZOWANIE LIMERENCJI

Kultura popularna często przedstawia uporczywe zabieganie o czyjeś względy jako coś romantycznego. W rzeczywistości jednak ignorowanie granic drugiej osoby jest sygnałem potencjalnej krzywdy. Limerencja nie powinna być usprawiedliwieniem dla takich zachowań.

Antyprzemocowa Linia Pomocy SEXEDPL

Filmy, muzyka czy literatura często idealizują intensywność emocji – pogoń za miłością, tęsknotę czy cierpienie. Uczy się nas, iż prawdziwa miłość musi być ekstremalna. Tymczasem prawdziwa bliskość opiera się na poczuciu bezpieczeństwa i wzajemności, a nie na emocjonalnym chaosie.

Konsultacja psychologiczna – Miri Palak, seksuolożka, edukatorka seksualna, zajmuje się edukacją seksualną oraz pomocą psychologiczną. Pracuje z młodzieżą, osobami dorosłymi, osobami neuroatypowymi i z osobami z niepełnosprawnościami (w tym intelektualną).