Koniec "toyoty" i "bmw". Rewolucyjne zmiany wchodzą od 2026 roku

Nowy zestaw reguł nie powstał jako reakcja na pojedyncze kontrowersje ani presję bieżących sporów językowych. Jego podstawą było założenie, iż norma pisowni powinna być możliwie przewidywalna, a jej stosowanie nie może wymagać od użytkownika analizowania funkcji gramatycznej każdego wyrazu.

Dotychczasowy model, oparty na licznych wyjątkach, coraz częściej prowadził do błędów, choćby wśród osób posługujących się językiem na co dzień.

Dopiero po przejrzeniu pełnego zestawu uchwalonych reguł widać, iż mamy do czynienia z największym uporządkowaniem ortografii od bardzo dawna, obejmującym jednocześnie pisownię wielkich liter, cząstek, przedrostków i form stopniowanych.

Przepisy egzaminacyjne i czas na dostosowanie się do nowej normy

Zmiany w pisowni nie zostały natychmiast narzucone systemowi oceniania. Wprowadzono kilkuletni okres przejściowy obejmujący lata 2026–2030. W tym czasie na egzaminach zewnętrznych, w tym na egzaminie ósmoklasisty oraz egzaminie maturalnym, dopuszczalne są zarówno formy zgodne z dotychczasową normą, jak i zapisy wynikające z nowych zasad.

Pełne przejście na nową ortografię w egzaminach nastąpi dopiero od 2031 roku. Rozwiązanie to ma ograniczyć chaos i pozwolić szkołom na stopniowe wdrażanie zmian.

Nazwy marek i konkretne przedmioty – jedna reguła zapisu

Przykłady: samochód marki Ford, pod oknem zaparkował czerwony Ford

Jedną z istotnych zmian jest rozszerzenie pisowni wielką literą na pojedyncze egzemplarze produktów. Wielka litera nie dotyczy już wyłącznie nazwy przedsiębiorstwa, ale także konkretnego obiektu, który tę nazwę nosi.

Mieszkańcy miast, dzielnic i wsi – wielka litera bez wyjątków

Przykłady: Warszawianin, Zgierzanin, Ochocianka, Mokotowianin, Nowohucianin

Od 2026 roku nazwy mieszkańców miast, ich dzielnic, osiedli oraz wsi zapisujemy wielką literą. Reguła została ujednolicona i nie przewiduje żadnych odstępstw, niezależnie od charakteru miejscowości.

Potoczne nazwy etniczne – elastyczna norma

Przykłady: kitajec lub Kitajec, angol lub Angol, jugol lub Jugol, żabojad lub Żabojad, szkop lub Szkop, makaroniarz lub Makaroniarz

W przypadku nieoficjalnych nazw etnicznych dopuszczono dwa równorzędne warianty zapisu. Autor tekstu może zdecydować się na małą lub wielką literę, bez ryzyka błędu ortograficznego.

Cząstki „-by” po spójnikach – zapis rozdzielny

Przykład: „Zastanawiam się, czy by nie pojechać w góry”

Nowa reguła wprowadza rozdzielną pisownię cząstek -bym, -byś, -by, -byśmy, -byście w połączeniu ze spójnikami. Dotychczasowe formy łączne przestają być jedyną poprawną opcją.

„Nie” z imiesłowami – likwidacja problematycznego wyjątku

Przykłady: niepisany, niezrobiony, niezdarty, niemalujący, nieidący, nieśpiewający

Zapis „nie” z imiesłowami odmiennymi został jednoznacznie uporządkowany. od dzisiaj obowiązuje wyłącznie pisownia łączna, bez względu na interpretację znaczeniową formy.

Przymiotniki zakończone na „-owski” – mała litera w każdej sytuacji

Przykłady: dramat szekspirowski, epoka zygmuntowska, koncert chopinowski, wiersz miłoszowski

Ujednolicono zapis przymiotników tworzonych od nazw osobowych zakończonych na „-owski”. Zasada nie wymaga już ustalania, czy dany przymiotnik ma charakter dzierżawczy czy opisowy.

Formy archaiczne – zachowanie podwójnej poprawności

Przykłady: jackowe dzieci lub Jackowe dzieci, poezja miłoszowa lub poezja Miłoszowa, zosina lalka lub Zosina lalka, jacków dom lub Jacków dom

Dla przymiotników o charakterze archaicznym dopuszczono zapis zarówno małą, jak i wielką literą. Obie formy uznawane są za poprawne.

„Pół-” – kiedy łącznie, kiedy z łącznikiem

Przykłady: półzabawa, półnauka, półżartem, półserio; pół-Polka, pół-Francuzka

Człon „pół-” zapisujemy łącznie, gdy tworzy nowy wyraz. Łącznik stosujemy wyłącznie wtedy, gdy określenie odnosi się do jednej osoby.

Wyrażenia powtórzone – trzy dopuszczalne zapisy

Przykłady: tuż-tuż / tuż, tuż / tuż tuż; trzask-prask / trzask, prask / trzask prask; bij-zabij / bij, zabij / bij zabij

W parach wyrazów równorzędnych dopuszczono zapis z łącznikiem, z przecinkiem oraz rozdzielny. Każdy z wariantów jest poprawny.

Wielkie litery w nazwach komet i obiektów publicznych

Przykłady: Kometa Halleya, Kometa Enckego; Aleja Róż, Plac Zbawiciela, Park Kościuszki, Kopiec Wandy, Zamek Książ, Most Poniatowskiego, ulica Józefa Piłsudskiego

Ujednolicono zapis nazw komet oraz nazw obiektów przestrzeni publicznej. Wyraz „ulica” pozostaje pisany małą literą.

Lokale, instytucje i nagrody – pełny zapis wielką literą

Przykłady: Kawiarnia Literacka, Hotel pod Różą, Teatr Wielki; Nagroda Nobla, Nagroda Pulitzera, Nagroda Literacka Gdynia

W nazwach lokali, instytucji oraz oficjalnych nagród wszystkie człony – poza przyimkami i spójnikami – zapisujemy wielką literą.

Przedrostki i cząstki – uporządkowana zasada zapisu

Przykłady: super-Europejczyk; superpomysł lub super pomysł; miniwieża lub mini wieża; ekożywność lub eko żywność; ekstrazarobki lub ekstra zarobki

Przedrostki zapisujemy łącznie z wyrazami pisanymi małą literą, z łącznikiem przed wielką literą lub rozdzielnie, jeżeli funkcjonują jako samodzielne określenia.

„Niby-”, „quasi-” i „nie” we wszystkich stopniach

Przykłady: nibyartysta, quasinauka, niby-Polak; nielepiej, nienajlepiej, nienajstaranniej

Cząstki „niby-” i „quasi-” zapisujemy łącznie z wyrazami pisanymi małą literą. „Nie” z przymiotnikami i przysłówkami zapisujemy łącznie także w stopniu wyższym i najwyższym, co czyni formę „nienajlepiej” w pełni poprawną.