Komunikacja — L. Ron Hubbard

(ok. 1954–1955)

„Człowiek jest na tyle żywy, na ile potrafi się komunikować”, napisał L. Ron Hubbard. Komunikacja jest jednym z aspektów życia, które badał niezwykle dogłębnie, poświęcając temu ważnemu zagadnieniu setki tysięcy słów. Umiejętności komunikacyjne są niezbędne w każdej dziedzinie kontaktów międzyludzkich. W gruncie rzeczy, niezależnie od poziomu, komunikacja jest jedyną czynnością wspólną wszystkim ludziom.

Korzyści płynących ze skutecznej komunikacji jest zbyt wiele, by je wszystkie wymienić. Usprawnia ona bowiem każdy aspekt życia, od osobistego po zawodowy. Zdolność komunikowania się ma zasadnicze znaczenie dla powodzenia każdego przedsięwzięcia.

W tej części dowiesz się, na czym polega dobra komunikacja i jak rozpoznawać kiepską, z jakich elementów składa się proces komunikacji i jak je wykorzystywać, a także dlaczego to większa, a nie mniejsza ilość komunikacji zapewnia człowiekowi większą wolność.

Rozdział zawiera również liczne ćwiczenia opracowane przez Hubbarda, które podnoszą poziom umiejętności komunikacyjnych i znajdują szerokie zastosowanie w codziennym życiu. Dogłębne zrozumienie przedstawionych tu informacji wyposaży cię w narzędzia, z których będziesz mógł korzystać przez całe życie.

Czym jest komunikacja?

Jak mówić, żeby druga osoba słuchała i rozumiała? Jak słuchać? Skąd wiedzieć, iż zostało się wysłuchanym i zrozumianym? Są to zagadnienia dotyczące komunikacji, których nigdy wcześniej nie poddano analizie ani nie wyjaśniono. Ludzie od dawna wiedzieli, iż komunikacja jest istotną częścią życia, ale aż do tej pory [chyba] nikt nie potrafił nikomu wyjaśnić, jak się komunikować.

Przed pojawieniem się scjentologii zagadnieniu komunikacji nie poświęcano szczególnej uwagi ani nie prowadzono nad nim badań. jeżeli w ogóle się nim zajmowano, traktowano je mechanicznie, jako domenę inżynierów. Tymczasem wszelka działalność człowieka zależy całkowicie od gruntownej znajomości rzeczywistych podstaw komunikacji. Aby opanować komunikację, trzeba ją zrozumieć. W scjentologii komunikacja została zdefiniowana, było to osiągnięcie, które doprowadziło do znacznie głębszego zrozumienia samego życia.

Komunikacja jest w istocie przemieszczaniem cząstki z jednego miejsca w przestrzeni do drugiego. Cząstka to coś, co jest przekazywane. Może nią być przedmiot, wiadomość pisemna, wypowiedziane słowo albo idea. W najbardziej podstawowym ujęciu tym właśnie jest komunikacja.

To proste spojrzenie na komunikację prowadzi do jej pełnej definicji:

Komunikacja to rozważenie i działanie polegające na wysłaniu impulsu lub cząstki z punktu nadawczego, poprzez określoną odległość, do punktu odbiorczego, z intencją doprowadzenia do tego, aby w punkcie odbiorczym nastąpiło odtworzenie i zrozumienie tego, co pochodziło z punktu nadawczego.

Odtworzenie oznacza czynność polegającą na dokładnym odwzorowaniu czegoś. „Pochodziło” oznacza „miało swoje źródło w czymś”.

Formuła komunikacji obejmuje przyczynę, odległość i skutek, z udziałem intencji, uwagi oraz odtworzenia ze zrozumieniem.

Definicja i formuła komunikacji otwierają drogę do zrozumienia tego zagadnienia. Rozkładając komunikację na poszczególne elementy składowe, możemy przyjrzeć się funkcji każdego z nich, a dzięki temu lepiej zrozumieć całość.

Każda komunikacja obejmuje cząstkę, która może należeć do jednej z czterech kategorii: przedmiot…

…wiadomość pisemna…

…wypowiedziane słowo…

…lub idea.

Każda skuteczna komunikacja zawiera wszystkie przedstawione tutaj elementy. Każde niepowodzenie w komunikacji można przeanalizować pod kątem tych elementów, aby ustalić, co poszło nie tak.

Czynniki komunikacji

Przyjrzyjmy się teraz dokładniej kilku elementom komunikacji na przykładzie dwóch jednostek życia, z których jedną oznaczymy jako „A”, a drugą jako „B”. „A” i „B” są terminalami, przez terminal rozumiemy punkt, który odbiera, przekazuje dalej i wysyła komunikaty.

Najpierw mamy intencję punktu „A”. W punkcie „B” odpowiada jej uwaga, a żeby doszło do rzeczywistej komunikacji, w punkcie „B” musi nastąpić odtworzenie tego, co pochodziło z punktu „A”.

Oczywiście punkt „A”, aby wysłać komunikat, musiał najpierw skierować swoją uwagę na punkt „B”. Z kolei punkt „B” musiał wykazać wobec tego komunikatu pewną intencję, przynajmniej zamiar słuchania lub odbioru. Tak więc zarówno przyczyna, jak i skutek mają intencję oraz uwagę.

Istnieje jeszcze jeden niezwykle istotny czynnik. Jest nim odtworzenie. Możemy określić je mianem obrazu rzeczywistości albo zgody. Stopień zgody osiągnięty między punktami „A” i „B” w danym cyklu komunikacji staje się ich obrazem rzeczywistości, a dochodzi do tego mechanicznie poprzez odtworzenie. Innymi słowy, obraz rzeczywistości osiągnięty w tym cyklu komunikacji zależy od stopnia odtworzenia. Punkt „B”, będący skutkiem, musi w pewnym stopniu odtworzyć to, co pochodziło z punktu „A”, będącego przyczyną, aby pierwsza część cyklu mogła dojść do skutku.

Następnie punkt „A”, występujący teraz w roli skutku, musi odtworzyć to, co pochodziło z punktu „B”, aby cykl komunikacji został zakończony. jeżeli tak się stanie, nie wystąpią żadne szkodliwe konsekwencje.

Jeśli odtworzenie nie nastąpi najpierw w punkcie „B”, a następnie w punkcie „A”, otrzymujemy coś, co można uznać za niedokończony cykl działania. o ile na przykład punkt „B” nie odtworzy choćby w przybliżeniu tego, co pochodziło z punktu „A”, pierwsza część cyklu komunikacji nie zostanie zrealizowana. Może to prowadzić do znacznej przypadkowości (randomity, czyli nieprzewidywalnego ruchu), konieczności wyjaśniania i sporów. jeżeli następnie punkt „A” nie odtworzy tego, co pochodziło z punktu „B”, gdy „B” występuje jako przyczyna w drugim cyklu, ponownie dochodzi do niedokończenia cyklu komunikacji, a w konsekwencji do utraty poczucia rzeczywistości. Oczywiście, jeżeli ograniczymy rzeczywistość, ograniczymy również sympatię, to jest uczucie miłości lub przywiązania do czegoś albo kogoś. Tak więc tam, gdzie brakuje odtworzenia, poziom sympatii spada.

Pełny cykl komunikacji prowadzi do wysokiego poziomu sympatii. jeżeli zakłócimy którykolwiek z tych czynników, otrzymamy niepełny cykl komunikacji, w którym punkt „A”, punkt „B” albo oba punkty będą czekać na zakończenie cyklu. W takich okolicznościach komunikacja staje się szkodliwa.

Niedokończony cykl komunikacji wywołuje coś, co można nazwać głodem odpowiedzi. Człowiek oczekujący na sygnał potwierdzający, iż jego komunikat został odebrany, jest skłonny przyjąć każdy napływający komunikat. jeżeli przez bardzo długi czas nieustannie czekał na odpowiedzi, które nigdy nie nadchodziły, zacznie sam przyciągać do siebie wszelkiego rodzaju odpowiedzi, skądkolwiek by pochodziły, próbując w ten sposób zaradzić ich niedostatkowi.

Niedokończone cykle komunikacji prowadzą do niedoboru odpowiedzi. Nie ma większego znaczenia, jakie były lub mogłyby być te odpowiedzi, o ile choćby w przybliżeniu odnoszą się do omawianego tematu. Problem pojawia się wtedy, gdy pada odpowiedź zupełnie nieoczekiwana, jak w przypadku komunikacji kompulsywnej lub obsesyjnej, albo gdy żadna odpowiedź nie pada.

Sama komunikacja staje się szkodliwa tylko wtedy, gdy komunikat wysłany z punktu będącego przyczyną pojawia się nagle i nie ma żadnego logicznego związku z otoczeniem (non sequitur, to jest brak logicznego związku). Dochodzi wówczas do naruszenia zasad uwagi i intencji.

W grę wchodzi również czynnik zainteresowania, choć ma on znacznie mniejsze znaczenie. Niemniej wyjaśnia bardzo wiele ludzkich zachowań. Punkt „A” ma intencję zainteresowania punktu „B”. Punkt „B”, aby ktoś chciał do niego mówić, staje się interesujący.

Podobnie punkt „B”, kiedy wysyła komunikat, jest zainteresowany, a punkt „A” staje się interesujący.

Mamy tutaj do czynienia z ciągłym przechodzeniem od bycia zainteresowanym do bycia interesującym, zachodzącym po stronie każdego z terminali „A” lub „B”. Jest to część formuły komunikacji, choć mniej istotna. Przyczyna jest zainteresowana, a skutek interesujący.

Nieco większe znaczenie ma fakt, iż intencja punktu „A”, aby jego komunikat został odebrany, nakłada na niego konieczność umożliwienia jego odtworzenia.

Jeśli punkt „A” nie może zostać odtworzony w żadnym stopniu, jego komunikat oczywiście nie zostanie odebrany w punkcie „B”, ponieważ punkt „B”, niezdolny do odtworzenia tego, co pochodzi z punktu „A”, nie może odebrać komunikatu.

Załóżmy na przykład, iż punkt „A” mówi po chińsku, podczas gdy punkt „B” rozumie wyłącznie francuski. Aby umożliwić odtworzenie swojego komunikatu, punkt „A” musi mówić po francusku do punktu „B”, który rozumie tylko ten język. jeżeli punkt „A” posługuje się jednym językiem, a punkt „B” innym i nie mają żadnego wspólnego języka, przez cały czas możliwe jest porozumienie poprzez naśladowanie. Załóżmy, iż punkt „A” ma rękę i ją podnosi. Punkt „B”, jeżeli również ma rękę, może zrobić to samo. Następnie punkt „B” może podnieść drugą rękę, a punkt „A” powtórzyć ten gest. W ten sposób zakończylibyśmy cykl komunikacji poprzez naśladowanie.

U podstaw wszystkiego leżą przekonania. Uznajemy, iż rzeczy istnieją i dlatego istnieją. Idea zawsze stoi ponad mechaniką energii, przestrzeni, czasu i masy. Można byłoby przyjąć zupełnie inne idee dotyczące komunikacji niż te przedstawione tutaj. Tak się jednak składa, iż właśnie te idee komunikacji są powszechne w naszym wszechświecie i są wykorzystywane przez żyjące w nim jednostki.

Mamy więc do czynienia z podstawowym porozumieniem dotyczącym komunikacji, wyrażonym w przedstawionej tutaj formule. Ponieważ idee stoją ponad tą formułą, istota może wyrobić sobie szczególne przekonanie o tym, jak dokładnie powinna przebiegać komunikacja. jeżeli jednak przekonanie to nie jest powszechnie podzielane, może się okazać, iż istota ta całkowicie traci zdolność porozumiewania się z innymi.

Weźmy przykład pisarza modernistycznego, który upiera się, iż z każdego słowa należy usuwać pierwsze trzy litery albo iż żadnego zdania nie wolno kończyć. Nie osiągnie on porozumienia ze swoimi czytelnikami.

Można powiedzieć, iż nieustannie zachodzi pewien rodzaj doboru naturalnego, który eliminuje dziwaczne lub osobliwe koncepcje komunikacji. Ludzie, aby móc się porozumiewać, przestrzegają przedstawionych tutaj podstawowych zasad. Kiedy ktoś próbuje zbyt daleko od nich odejść, inni po prostu nie są w stanie odtworzyć jego przekazu, wskutek czego człowiek ten w praktyce wypada z procesu komunikacji.

Przechodzimy teraz do zagadnienia tego, czego jednostka życia musi być gotowa doświadczyć, aby móc się komunikować. Przede wszystkim pierwotny punkt nadawczy musi być gotowy na to, aby jego przekaz mógł zostać odtworzony. Musi również potrafić skierować przynajmniej część swojej uwagi na punkt odbiorczy. Pierwotny punkt odbiorczy musi być gotowy do odtworzenia komunikatu, musi chcieć go odebrać, a także być gotowy do przejęcia roli punktu nadawczego, aby odesłać komunikat lub odpowiedź na niego. Z kolei pierwotny punkt nadawczy musi być gotowy do przejęcia roli punktu odbiorczego.

Ponieważ zasadniczo mamy do czynienia z ideami, a nie z mechaniką, widzimy, iż między punktem będącym przyczyną a punktem będącym skutkiem musi istnieć określone nastawienie umysłowe. Każdy z nich musi być gotowy do przyjmowania roli przyczyny lub skutku według własnej woli, do odtwarzania komunikatu, do umożliwienia odtworzenia własnego przekazu, do zmiany, do doświadczania dzielącej je odległości i krótko mówiąc, do komunikowania się.

Tam, gdzie takie warunki występują u jednostki lub w grupie, mamy do czynienia z ludźmi zdrowymi psychicznie.

Tam natomiast, gdzie pojawia się niechęć do wysyłania lub odbierania komunikatów, gdzie ludzie obsesyjnie lub kompulsywnie wysyłają komunikaty bez określonego kierunku i bez próby umożliwienia ich odtworzenia, gdzie odbiorcy komunikatów milczą, nie potwierdzają ich odbioru ani nie odpowiadają, mamy do czynienia z czynnikami irracjonalności.

Do niektórych zaburzeń, jakie mogą wystąpić w nieracjonalnie przebiegającej komunikacji, należą: niezdolność do umożliwienia odtworzenia własnego przekazu przed jego wysłaniem, intencja sprzeczna z zamiarem bycia odebranym, niechęć do odbierania lub odtwarzania komunikatu, niechęć do doświadczania odległości, niechęć do zmiany, niechęć do kierowania uwagi, niechęć do wyrażania intencji, niechęć do potwierdzania odbioru oraz ogólnie rzecz biorąc, niechęć do odtwarzania komunikatu.

Ktoś mógłby dojść do wniosku, iż rozwiązaniem problemów komunikacyjnych jest zaprzestanie komunikacji. Mógłby powiedzieć, iż gdyby w ogóle nie zaczął się komunikować, nie miałby teraz kłopotów. Być może jest w tym trochę prawdy, ale człowiek jest na tyle martwy, na ile nie potrafi się komunikować. Jest na tyle żywy, na ile potrafi się komunikować.

Komunikacja dwustronna

Cykl komunikacji i komunikacja dwustronna to w rzeczywistości dwie różne rzeczy. jeżeli dokładnie przyjrzymy się anatomii komunikacji, to jest jej rzeczywistej strukturze i elementom składowym, to odkryjemy, iż pojedynczy cykl komunikacji nie stanowi jeszcze pełnej komunikacji dwustronnej.

Jeśli przyjrzysz się poniższemu schematowi A, zobaczysz cykl komunikacji:

Joe jest tutaj inicjatorem komunikacji. To od niego pochodzi pierwotny impuls, który kieruje do Billa. Bill odbiera komunikat, po czym sam, jako Bill, formułuje odpowiedź lub potwierdzenie odbioru i odsyła je do Joe.

Załóżmy na przykład, iż Joe mówi: „Jak się masz?”. Bill odbiera to pytanie, a następnie, stając się wtórną przyczyną, odpowiada: „W porządku”. Odpowiedź wraca do Joe i w ten sposób cykl komunikacji zostaje zakończony.

Teraz może nastąpić to, co nazywamy dwustronnym cyklem komunikacji, przedstawionym na poniższym schemacie B:

Tutaj Bill inicjuje komunikację. Pyta: „Co słychać?”. Joe odbiera pytanie, a następnie, jako Joe′, czyli wtórna przyczyna, odpowiada: „Chyba w porządku”. Odbiór tej odpowiedzi zostaje następnie potwierdzony przez Billa′.

Na obu schematach możemy zauważyć, iż na schemacie A Joe potwierdzał odbiór komunikatu pochodzącego od wtórnej przyczyny skinieniem głowy lub wyrazem zadowolenia. Podobnie na schemacie B odpowiedź Joego „Chyba w porządku” zostaje potwierdzona przez Billa′ skinieniem głowy albo innym gestem wskazującym, iż komunikat został odebrany.

Gdyby zarówno Joe, jak i Bill byli „silnymi, małomównymi mężczyznami”, pomijaliby niektóre części tych cykli. Najbardziej rażącym pominięciem, najczęściej rozumianym jako „opóźnienie odpowiedzi”, byłaby sytuacja, w której Joe na schemacie A pyta: „Jak się masz?”, a Bill stoi przed nim i milczy. (Przez „opóźnienie odpowiedzi” rozumie się czas upływający między zadaniem pytania a udzieleniem odpowiedzi na to konkretne pytanie przez osobę, do której zostało skierowane).

W tej sytuacji Joe inicjuje komunikację, a Bill′ nie doprowadza cyklu do końca. Nie wiemy, nie dociekamy i nie interesuje nas, czy Bill jako punkt odbiorczy w ogóle usłyszał komunikat. Możemy założyć, iż przynajmniej był obecny, Joe mówił wystarczająco głośno, aby można go było usłyszeć, a uwaga Billa była skierowana gdzieś w okolice Joego. Jednak zamiast kontynuować cykl komunikacji, Joe pozostaje z niedokończonym cyklem i nigdy nie otrzymuje możliwości przejścia do roli Joego′.

Istnieje kilka sposobów, w jakie cykl komunikacji może pozostać niedokończony. Można je podzielić na następujące kategorie:

1. Joe nie wysyła komunikatu.
2. Bill nie słyszy komunikatu.
3. Bill′ nie odpowiada na otrzymany komunikat.
4. Joe′ nie potwierdza żadnym gestem ani słowem, iż usłyszał Billa′.

Można wskazać rozmaite przyczyny każdej z tych sytuacji, ale naszym celem nie jest wyjaśnianie, dlaczego ludzie nie doprowadzają cyklu komunikacji do końca. Interesuje nas wyłącznie sam fakt niedokończenia tego cyklu.

Wróćmy teraz do schematu A i załóżmy, iż Joe jest osobą, która kompulsywnie i nieustannie inicjuje komunikaty, niezależnie od tego, czy ktokolwiek zwraca na nią uwagę i czy jej wypowiedzi mają jakikolwiek związek z istniejącą sytuacją. Odkrywamy, iż Joe może natrafić na nieuważnego Billa, który go nie słyszy, a w konsekwencji nie pojawia się Bill′, który mógłby odpowiedzieć, ani Joe′, który mógłby potwierdzić odbiór odpowiedzi.

Przyjrzyjmy się teraz tej samej sytuacji na schemacie B. Tutaj komunikację inicjuje Bill. Mamy jednak do czynienia z tym samym Joem, który kompulsywnie wysyła komunikaty. Bill pyta: „Jak się masz?”, ale cykl nie zostaje zakończony, ponieważ Joe jest tak pochłonięty własnym kompulsywnym potokiem wypowiedzi, iż nie przechodzi do roli Joego′ i nigdy nie daje Billowi możliwości przejścia do roli Billa′ oraz potwierdzenia odbioru odpowiedzi.

Rozważmy teraz inną sytuację. Joe inicjuje komunikaty, natomiast Bill jest osobą, która nigdy nie rozpoczyna komunikacji z własnej inicjatywy. Joe niekoniecznie musi inicjować komunikację w sposób kompulsywny czy obsesyjny, ale Bill ma zahamowaną zdolność jej inicjowania. Kiedy Joe i Bill komunikują się ze sobą, wygląda to następująco: Joe wysyła komunikat, Bill go słyszy, przechodzi do roli Billa′, odpowiada i daje Joemu możliwość przejścia do roli Joego′. Wszystko przebiega całkiem dobrze, ale prędzej czy później pojawi się zator w cyklu komunikacji dwustronnej, ponieważ Bill nigdy sam nie inicjuje komunikacji.

Dwustronny cykl komunikacji powinien przebiegać następująco: Joe, po zainicjowaniu i zakończeniu własnego cyklu komunikacji, może zaczekać, aż Bill zainicjuje komunikację skierowaną do niego, kończąc w ten sposób pozostałą część dwustronnego cyklu komunikacji. Bill inicjuje więc komunikat, Joe go słyszy, odpowiada na niego, a Bill potwierdza odbiór odpowiedzi.

W ten sposób otrzymujemy normalny cykl komunikacji między dwoma terminalami. W tym przypadku Joe jest terminalem i Bill jest terminalem, a komunikacja przepływa między nimi. Cykle te zależą od tego, czy Joe zainicjuje komunikację, Bill ją usłyszy, Bill przejdzie do roli Billa′ i odpowie, a Joe potwierdzi odbiór odpowiedzi. Następnie Bill inicjuje komunikację, Joe ją słyszy, Joe odpowiada, a Bill potwierdza odbiór odpowiedzi.

Gdyby postępowali w ten sposób, niezależnie od tematu rozmowy, nigdy nie wdawaliby się w kłótnię i ostatecznie doszliby do porozumienia, choćby gdyby byli do siebie wrogo nastawieni. Ich trudności i problemy zostałyby rozwiązane, a wzajemne relacje układałyby się dobrze.

Dwustronny cykl komunikacji załamuje się wtedy, gdy którykolwiek z terminali nie inicjuje komunikacji, kiedy przychodzi jego kolej. Odkrywamy, iż całe społeczeństwo ma pod tym względem ogromne trudności. Ludzie tak bardzo przywykli do gotowej, podawanej im rozrywki, a ich zdolność inicjowania komunikacji została tak silnie zahamowana przez rodziców, którzy sami nie potrafili się komunikować, przez edukację i inne czynniki, iż wykazują bardzo niski poziom samodzielnego inicjowania komunikacji. Tymczasem to właśnie inicjatywa jest niezbędna, aby komunikacja w ogóle mogła się rozpocząć.

Dlatego obserwujemy, iż ludzie rozmawiają głównie o rzeczach narzuconych im przez czynniki zewnętrzne. Widzą wypadek, to rozmawiają o nim. Oglądają film, to rozmawiają o nim. Czekają, aż jakieś zewnętrzne źródło dostarczy im pretekstu do rozmowy. Ponieważ jednak obie strony wykazują niewielką zdolność samodzielnego inicjowania komunikacji, co można również określić jako brak wyobraźni, to okazuje się, iż ludzie uzależnieni od zewnętrznych impulsów inicjujących komunikację mają skłonność do komunikowania się w sposób mniej lub bardziej kompulsywny albo zahamowany. W rezultacie rozmowa gwałtownie i wyraźnie zmienia kierunek, a jej końcowym efektem mogą być zaskakująco silne animozje, czyli wrogie uczucia, albo błędne wnioski.

Załóżmy, iż brak pierwotnego impulsu przyczynowego u Joego, czyli brak własnej inicjatywy, doprowadził go do obsesyjnego lub kompulsywnego komunikowania się. Odkrywamy, iż jest on tak zajęty nieustannym wysyłaniem komunikatów, iż nie ma choćby okazji usłyszeć kogokolwiek, kto do niego mówi. A gdyby choćby kogoś usłyszał to i tak by mu nie odpowiedział. Bill natomiast może mieć tak skrajnie niski poziom pierwotnej przyczynowości, czyli zdolności inicjowania komunikacji, iż choćby nie przechodzi do roli Billa′, a jeżeli już to robi, nigdy nie wyraża własnej opinii. W ten sposób coraz bardziej wytrąca Joego z równowagi, popychając go ku coraz silniejszej kompulsywnej komunikacji.

Jak widać na tych schematach, mogą powstawać rozmaite nietypowe sytuacje. Możemy mieć do czynienia zarówno z obsesyjnym odpowiadaniem, jak i z zahamowaniem odpowiedzi. Człowiek może spędzać cały czas na odpowiadaniu, usprawiedliwianiu się lub wyjaśnianiu, co w istocie sprowadza się do tego samego, mimo iż nikt nie skierował do niego żadnego pierwotnego komunikatu. Inna osoba, występująca jako Joe na schemacie A albo Bill na schemacie B, może przez cały czas potwierdzać odbiór komunikatów, choć nie dociera do niej nic, co wymagałoby potwierdzenia. Najczęściej spotykanymi i najbardziej widocznymi przejawami są jednak obsesyjne i kompulsywne inicjowanie komunikacji, bierne przyjmowanie komunikatów bez udzielania odpowiedzi oraz brak potwierdzania odbioru odpowiedzi. Właśnie w tych miejscach możemy odkryć zablokowane przepływy komunikacji.

Ponieważ wydaje się, iż jedynym przestępstwem we wszechświecie jest komunikowanie się, a zarazem jedyną zbawienną cechą człowieka jest zdolność komunikowania się, łatwo zrozumieć, iż komunikacja nieuchronnie prowadzi do rozmaitych uwikłań. Powinniśmy jednak zrozumieć i to znacznie bardziej optymistyczna wiadomość, iż w tej chwili można je rozwiązać.

Przepływy w tym podwójnym cyklu komunikacji ulegają zablokowaniu, gdy występuje niedobór w którymkolwiek z następujących elementów:

1. Inicjowanie komunikacji.
2. Odbiór komunikacji.
3. Udzielanie odpowiedzi na otrzymany komunikat.
4. Potwierdzanie odbioru odpowiedzi.

Widać zatem, iż zarówno na schemacie A, jak i na schemacie B istnieją tylko cztery elementy, które mogą stać się źródłem problemów, niezależnie od tego, jak wiele osobliwych przejawów może z tego wyniknąć.

Źródło: What is Communication?

Zobacz na: Komunikacja otwarta i zamknięta: kiedy rozmowa przestaje być wymianą informacji
Model Słuchaj, Zrozum, Doprecyzuj, Działaj [LUCA]
Ethos, Pathos i Logos – trzy filary skutecznego przekonywania
Sygnał vs Szum – Kto Steruje Twoją Uwagą?
Dlaczego nie powinno cię obchodzić, czy żona cię przeprasza – strategos_autokrator
Nowy sposób wyjaśniania – David Deutsch