Są takie obiekty, których obecność w lokalnej panoramie jest czymś oczywistym. Czy wyobrażacie sobie widok na Gliwice z Drogowej Trasy Średnicowej, który pozbawiony byłby majestatu kolosalnej wieży niedokończonego szybu VII? Ja nie potrafię sobie tego wizualizować. Przez długi czas wpatrywałam się w pozbawioną kół wieżę niedokończonej inwestycji będącej swego rodzaju ikoną poprzedniego ustroju, aż wreszcie przyszedł naprawdę niezwykły dzień. Mogłam osobiście wejść na sam szczyt! No, prawie…
Zacznijmy od podstaw. Kopalnia Węgla Kamiennego „Sośnica” w Gliwicach, w tej chwili funkcjonująca w strukturach Polskiej Grupy Górniczej, należy do najważniejszych i najgłębszych zakładów górniczych Górnego Śląska. Jej budowę rozpoczęto w 1913 roku, natomiast uruchomienie wydobycia nastąpiło w roku 1917. Od samego początku kopalnia była projektowana jako nowoczesny zakład przemysłowy, zdolny do eksploatacji głęboko zalegających pokładów węgla kamiennego. W kolejnych dekadach, szczególnie po II wojnie światowej, zakład był intensywnie rozbudowywany, co wiązało się z koniecznością pogłębiania istniejących szybów oraz budowy nowych obiektów szybowych.
Śmiałe inwestycje minionej epoki
Jednym z elementów tej rozbudowy był szyb VII, którego realizacja wpisywała się w szeroki program inwestycyjny prowadzony w latach 70. XX wieku, w okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Okres ten charakteryzował się znacznym wzrostem zapotrzebowania na węgiel oraz ambicjami zwiększenia wydobycia poprzez udostępnienie nowych, głębszych poziomów eksploatacyjnych, sięgających choćby 950 metrów poniżej powierzchni terenu.
Szyb VII został zgłębiony w 1978 roku. Jego podstawowym zadaniem miało być pełnienie funkcji szybu wydobywczego, obsługującego poziomy 750 m oraz 950 m. Były to poziomy o kluczowym znaczeniu dla dalszego rozwoju kopalni, ponieważ umożliwiały eksploatację nowych pokładów węgla o dużym znaczeniu gospodarczym. W ramach realizacji inwestycji wykonano infrastrukturę techniczną, w tym rurociąg szybowy z wlotami na głównych poziomach wydobywczych. Istotnym elementem było również wzniesienie w 1988 roku stalowej wieży szybowej typu kozłowego, która do dziś stanowi najbardziej charakterystyczny element tej inwestycji.
Nie podjęto tu wydobycia
Pomimo zaawansowania prac oraz znacznych nakładów finansowych, szyb VII nigdy nie został oddany do eksploatacji. Przyczyn tego stanu rzeczy należy upatrywać przede wszystkim w pogarszającej się sytuacji gospodarczej końca lat 80., a następnie w transformacji ustrojowej i restrukturyzacji przemysłu górniczego w Polsce. Zmiany te doprowadziły do ograniczenia inwestycji kapitałochłonnych oraz weryfikacji planów rozwojowych wielu kopalń. W rezultacie szyb VII uznano za inwestycję nieperspektywiczną i zaniechano jego uruchomienia. Infrastruktura naziemna przetrwała do dziś, budząc zaciekawienie wielu obserwatorów spacerujących po lokalnej hałdzie czy też przejeżdżających przez skrzyżowanie autostrad A1 i A4.
W konsekwencji obiekt pozostał niewykorzystany, stając się jednym z przykładów niedokończonych lub niezrealizowanych w pełni inwestycji przemysłowych późnego okresu PRL. Choć szyb osiągnął docelową głębokość, szacowaną na około 950 metrów, nigdy nie pełnił funkcji wydobywczej ani transportowej. Jego infrastruktura nie została włączona do systemu technologicznego kopalni. Współcześnie szyb VII zachowuje się jako element krajobrazu przemysłowego i dziedzictwa technicznego regionu. Stalowa wieża szybowa pozostaje widocznym symbolem ambitnych, ale niezrealizowanych planów rozwojowych górnictwa węglowego końca XX wieku. Obiekt ten ma znaczenie nie tylko jako relikt infrastruktury przemysłowej, ale również jako świadectwo przemian gospodarczych i społecznych, które doprowadziły do głębokiej restrukturyzacji sektora górniczego w Polsce.
Z perspektywy historycznej szyb VII kopalni „Sośnica” stanowi interesujący przykład inwestycji przerwanej na zaawansowanym etapie realizacji. Ilustruje on zarówno potencjał techniczny i organizacyjny ówczesnego górnictwa, jak i ograniczenia wynikające z uwarunkowań ekonomicznych i politycznych.
Zobaczenie panoramy z wieży szybowej było moim wieloletnim marzeniemBibliografia (APA)
Polska Grupa Górnicza. (b.d.). Oddział KWK Sośnica – historia i charakterystyka. Pobrane z: https://www.pgg.pl/strefa-korporacyjna/firma/kopalnie/6-kwk-sosnica
Miemiec, P. (b.d.). Kopalnia Sośnica – Pole Zachód. Pobrane z: https://gornyslask.miemiec.eu/kopalnia-sosnica/
Szlak Zabytków Techniki. (b.d.). Izba Tradycji KWK „Sośnica”. Pobrane z: https://www.zabytkitechniki.pl/culturalheritage/15934/izba-tradycji-kwk-sosnica
Fotopolska.eu. (b.d.). KWK Sośnica – dokumentacja fotograficzna. Pobrane z: https://fotopolska.eu/KWK_gliwice_sosnica
Blog odkrywcy. (2024). Kopalnia Sośnica – Pole Zachód [film YouTube]. Pobrane z: https://www.youtube.com/embed/fpJRmesw4us
SITG KWK Sośnica. (b.d.). Kronika kopalni Sośnica. Pobrane z: https://www.sitgsosnica.org/kronika-klubu/kronika222
