Nazywam się Rafał Duda, mam trzydzieści dziewięć lat i pracuję jako mechanik samochodowy w warsztacie na obrzeżach Bydgoszczy. Piszę to, bo moja siostra Kinga opublikowała ostatnio swoją wersję tamtych lat, a ja czytałem to wszystko z zaciśniętymi zębami – nie dlatego, iż kłamała, tylko dlatego, iż pokazała jedną stronę tej historii. A ja byłem tym drugim człowiekiem w tym mieszkaniu.
Kingę i mnie wychowywała babcia Danuta w Grudziądzu, kiedy nasza matka wyjechała za pracą do Niemiec. Miałem sześć lat, kiedy w końcu po nas wróciła i zabrała nas do siebie, do bloku na Wyżynach w Bydgoszczy. Pamiętam dokładnie tamten dzień – październik, mokry chodnik, ja z plastikową torbą zamiast walizki. Nie poznałem jej. Serio. Stała na dworcu w czerwonej kurtce i musiała mi powiedzieć, kim jest.
W mieszkaniu już mieszkał Zenon. Jej nowy mężczyzna. Miał wtedy jakieś czterdzieści lat, pracował na budowie, pił piwo Żywiec prosto z puszki, siedząc przed telewizorem, i od pierwszego tygodnia traktował mnie jak coś, co matka przywlokła niepotrzebnie do jego domu.
Nie napiszę, iż był potworem bez powodu. On sam pewnie by powiedział, iż po prostu nie umiał inaczej – iż jego ojciec też go tłukł paskiem, iż nikt go nigdy nie nauczył, jak być z dzieckiem, które nie jest jego. Nie usprawiedliwiam go. Ale rozumiem teraz, w wieku trzydziestu dziewięciu lat, iż dorosły, który bije sześciolatka za rozlaną zupę, sam jest kimś złamanym. To nie zmienia tego, co robił. Zmienia tylko to, jak na to patrzę.
A robił dużo. Pasek, czasem otwarta dłoń, czasem po prostu zamykał mnie na balkonie zimą, żebym się „nauczył”. Kinga dostawała mniej, bo była dziewczynką i młodsza, ale widziała wszystko. Pamiętam, iż kiedyś schowała się za starą szafą z okleiną w jodełkę, która stała w przedpokoju, i nie wyszła, dopóki nie było cicho.
Babcia Danuta przeprowadziła się do Bydgoszczy jakiś rok później, wynajęła kawalerkę na Szwederowie, dwie przecznice od nas. To był mój ratunek, chociaż wtedy tego tak nie nazywałem – po prostu wiedziałem, iż jak jest źle, biorę kurtkę i idę. Zimą po lodzie, bez pytania nikogo o pozwolenie.
U niej pachniało zupą ogórkową i starym drewnem. Miała dwa fotele obite w kwiaty i telewizor, który trzeba było uderzyć w bok, żeby obraz się ustawił. Uczyła mnie robić bigos – dokładnie taki, jaki robiła w Grudziądzu, z suszonymi śliwkami i kapustą kiszoną z beczki, którą kupowała na targu przy Dworcowej. Do dziś robię go dokładnie tak samo, łącznie z tym, iż nie wolno mieszać za wcześnie.
Miałem może jedenaście lat, kiedy pewnego razu wróciłem do niej z rozciętą wargą. Zenon uderzył mnie za to, iż nie umyłem talerza. Babcia nic nie powiedziała. Wzięła ręcznik, zmoczyła go w zimnej wodzie, przyłożyła mi do twarzy i siedziała ze mną przy stole, dopóki nie przestałem się trząść. Potem zrobiła mi herbatę z sokiem malinowym i powiedziała tylko: „Jedz, bo zimne się zrobi”.
Nie zadzwoniła po policję. Nie poszła do mojej matki krzyczeć. Może powinna była. Ale dała mi coś innego – miejsce, gdzie nikt mnie nie uderzy, i to mi wtedy wystarczało, żeby przeżyć kolejny tydzień.
Lata później, miałem dwadzieścia sześć lat, pojechałem z moją dziewczyną Martą na wakacje do Chorwacji, do Splitu. Kupiłem tam glinianą misę z motywem oliwnym, coś dla babci na prezent, bo uwielbiała takie rzeczy. Wyszedłem ze sklepiku, torebka wyślizgnęła mi się z ręki na bruku – i miska rozpadła się na kawałki. Bez powodu. Nie potknąłem się, nie było wiatru. Cały ten dzień czułem, iż coś jest nie tak, jakby powietrze było gęstsze niż zwykle.
Kiedy wróciliśmy, na lotnisku Chopina odebrał nas mój młodszy kuzyn Bartek, bo nikt inny nie miał wtedy czasu. Powiedział mi to od razu, zanim jeszcze wyszliśmy z hali przylotów. Babcia zmarła trzeciego dnia naszego wyjazdu.
Nie sądzę, żebym bez niej przeżył te lata w jednym kawałku. Serio. Prawdopodobnie skończyłbym gdzieś w areszcie na Kurpińskiego albo gorzej.
To, co teraz opiszę, Kinga zna tylko z opowiadania – bo była wtedy w pracy. Babcia od dawna miała jedno mieszkanie własnościowe na Szwederowie, to samo, w którym mieszkała, kiedy nas ratowała. Zapisała je w testamencie na mnie i na Kingę, po połowie, u notariusza przy ulicy Gdańskiej, jeszcze osiem lat przed śmiercią. Miała siedemdziesiąt jeden lat, kiedy odeszła.
Zenon – już wtedy sam, bo matka odeszła od niego rok wcześniej – dowiedział się o testamencie i zaczął dzwonić. Twierdził, iż to „niesprawiedliwe”, iż przecież „wychowywał” mnie tyle lat, iż powinienem „odwdzięczyć się” i sprzedać swoją połowę jemu, za grosze, bo niby potrzebuje pieniędzy na leczenie kolana.
Nie krzyczałem na niego. Nie musiałem. Umówiłem się z Kingą i poszliśmy razem do tej samej kancelarii notarialnej przy Gdańskiej, gdzie babcia zostawiła testament. Mecenas Wojciechowska wyjęła z segregatora akt notarialny, sprawdziła nasze dowody, i w ciągu czterdziestu minut przepisaliśmy mieszkanie na nas dwoje – zgodnie z wolą babci, bez żadnego udziału dla Zenona, bo prawnie nigdy nie miał do niego żadnych praw. Odebraliśmy klucze od zarządcy budynku tego samego popołudnia.
Zenon przyszedł pod ten blok tydzień później. Stałem akurat na klatce, wymieniałem zamek w drzwiach – ten sam model co zawsze, tylko nowy wkładka, bo stara pamiętała jeszcze babcię i nie chciałem, żeby ktokolwiek poza mną i Kingą miał do niej klucz. Zenon zapytał, czy może wejść, „na chwilę, po pamiątki”. Powiedziałem mu, iż nic tu po nim, iż to mieszkanie babci, nie jego, i iż mieszkanie ma teraz nowy zamek, do którego on klucza nie dostanie. Stał jeszcze chwilę na klatce schodowej, popatrzył na drzwi, powiedział coś pod nosem i wyszedł.
Nie zamknąłem drzwi z trzaskiem. Po prostu dokończyłem wkręcać wkładkę, wypróbowałem klucz dwa razy, żeby sprawdzić, czy chodzi gładko, i wróciłem do środka robić bigos – dokładnie tak, jak mnie nauczyła, z kapustą kiszoną, którą kupiłem rano na targu przy Dworcowej.
