W naszym domu na przedmieściach Radomia zawsze wisiała w korytarzu jedna fotografia więcej, niż powinno tam być. Obok ślubnego zdjęcia rodziców, w drugiej, mniejszej ramce z jaśminowego drewna, stała kobieta o ciemnych włosach, uśmiechnięta do kogoś poza kadrem. To była Bogumiła.
Ojciec kochał ją, zanim poznał mamę. Cztery lata chodzili ze sobą, planowali wesele w kościele na Glinicach, a potem coś pękło – nikt w rodzinie nigdy mi nie powiedział co dokładnie. Ojciec ożenił się z mamą rok później i, o dziwo, to on pierwszy przyniósł te zdjęcia do nowego domu. Pokazał je mamie tydzień po ślubie, siedząc przy kuchennym stole nad stygnącą herbatą.
– Chcę, żebyś wiedziała, kim byłem, zanim byłem twój – powiedział.
Mama mogła je spalić. Sąsiadki z bloku przy Wyszyńskiego namawiały ją do tego non stop, zwłaszcza starsza pani Krystyna spod dziewiątki, która uważała, iż trzymanie zdjęć byłej narzeczonej w ramce to obraza dla żony. Mama tylko machała ręką.
– Pamięć człowieka jest jego własnością – odpowiadała, wycierając kubek ściereczką w kwiatki. – Nie będę go z niej okradać.
Dorastałam z bratem, patrząc na tę fotografię codziennie, mijając ją w drodze do łazienki. Ojciec czasem, wieczorem, przy trzeciej kawie, opowiadał, jak Bogumiła piekła najlepszy sernik na Podkarpaciu, jak śpiewała fałszywie, ale z całego serca, jak w dniu, kiedy się rozstali, oddała mu psa, bo sama nie mogła go utrzymać. Głos mu wtedy drżał, a mama siadała obok i słuchała, jakby to była opowieść o kimś, kogo też, na swój sposób, polubiła.
Rok 2011 zabrał mi mamę. Nowotwór trzustki, siedem miesięcy od diagnozy do końca. W kaplicy pogrzebowej przy ulicy Limanowskiego pachniało chryzantemami i stearyną, a przez uchylone okno wpadał chłód typowy dla marca. Zostałam sama przy trumnie – brat wyszedł zapalić, ojciec poszedł podpisać jakieś papiery z zakładem pogrzebowym – kiedy zauważyłam nitkę krwi spływającą z kącika ust mamy. Cofnęłam się, jakby to mogło coś zmienić.
– Zaraz pomogę – odezwał się ktoś za mną.
Kobieta w granatowym płaszczu podeszła bez pytania, wyjęła z torebki chusteczkę i delikatnym ruchem otarła ślad, poprawiła róż przy trumnie, jakby robiła to setki razy.
– Nazywam się Bogumiła – dodała, nie patrząc na mnie, tylko na mamę.
Stałam jak wryta. Znałam to imię z fotografii sprzed dwudziestu paru lat, z opowieści przy kawie, ale nigdy nie sądziłam, iż zobaczę tę twarz naprzeciwko siebie, postarzałą, ale wciąż rozpoznawalną po tym samym wysokim czole, co na zdjęciu w ramce.
– Skąd pani wiedziała o pogrzebie? – zapytałam w końcu, kiedy odzyskałam głos.
– Twój ojciec do mnie zadzwonił – powiedziała cicho. – Powiedział, iż twoja mama by chciała, żebym przyszła. Że… iż ona mnie znała lepiej, niż ja sądziłam.
Wtedy do kaplicy wszedł ojciec, zobaczył nas obok siebie i coś w jego twarzy zmiękło, jakby przez chwilę wszystkie te lata mogły się jakoś ułożyć w sensowną całość. Podszedł, ujął rękę Bogumiły, potem moją, jakby chciał złączyć dwa końce jednej historii.
– Muszę wam coś wyjaśnić – powiedział. – I to musi być teraz, bo później zabraknie mi odwagi.
Usiedliśmy w pierwszej ławce, brat wrócił z papierosa i też dosiadł się, nieświadomy, co za chwilę usłyszy. Ojciec mówił powoli, gniotąc w palcach róg zaproszenia pogrzebowego.
Bogumiła nie odeszła z powodu innej miłości ani zdrady. Rozstali się, bo dwadzieścia sześć lat temu jej ojciec, człowiek zamożny, właściciel warsztatu samochodowego przy Sochaczewskiej, postawił ultimatum: albo ona zerwie z synem prostego mechanika, albo traci dziedzictwo. Bogumiła, wtedy dwudziestoletnia, nie potrafiła się przeciwstawić. Odeszła z płaczem, zostawiając ojcu jedynie tego psa i zdjęcia. Wyjechała do Niemiec, wyszła tam za mąż, urodziła syna, rozwiodła się, wróciła do Polski trzy lata temu, kiedy zachorowała jej matka. Mama – moja mama – dowiedziała się o całej tej historii jeszcze przed ślubem i to ona, nie ojciec, wysłała Bogumile list z zaproszeniem, żeby przyszła, kiedy nadejdzie czas. List napisała na wypadek własnej śmierci i schowała go w segregatorze z dokumentami ubezpieczeniowymi.
– Znalazłem go dwa dni temu, szukając polisy – powiedział ojciec, głos mu się łamał. – Poprosiła mnie, żebym zadzwonił. Nie chciała, żeby Bogumiła dowiedziała się z nekrologu.
Bogumiła płakała bez słowa, trzymając w dłoni tę samą chusteczkę, którą przed chwilą otarła krew z ust mamy. Ja nie płakałam – byłam zbyt zdrętwiała, żeby cokolwiek poczuć od razu.
Minęło piętnaście lat. Warsztat przy Sochaczewskiej, ten sam, o który niegdyś poróżniono dwoje dwudziestolatków, od dawna nie należał już do rodziny Bogumiły – sprzedano go po śmierci jej ojca, kiedy długi przerosły majątek. Ale to nie miało już znaczenia. Bogumiła zamieszkała w naszym mieście na stałe, w kawalerce trzy przecznice od nas, i co niedzielę przychodziła do ojca na obiad – najpierw niezręcznie, potem naturalnie, jak ktoś, kto wraca do przerwanej rozmowy po zbyt długiej przerwie.
Nigdy nie zostali parą. Ojciec powtarzał, iż jedną miłość w życiu się przeżywa w pełni, a drugą – dokańcza w spokoju, jako przyjaźń. Bogumiła zgadzała się z tym bez cienia żalu.
Rok temu, kiedy ojciec trafił do szpitala na Tochtermana z zapaleniem płuc, to Bogumiła siedziała przy nim po nocach, kiedy ja i brat zmienialiśmy się w pracy. Kiedy wyszedł ze szpitala, postanowiłam coś zrobić – coś, co moja mama zaczęła, a ja miałam dokończyć.
Poszłam do notariusza przy placu Konstytucji z aktem własności naszego domu letniskowego pod Nałęczowem, tego samego, który mama zapisała mnie w testamencie, a którego sama nigdy nie używała, bo choroba nie dała jej czasu. Przepisałam połowę udziałów na Bogumiłę – nie z litości, nie z poczucia winy za cudzy grzech sprzed trzech dekad, tylko dlatego, iż to ona, nie krew, siedziała przy moim ojcu, kiedy było najgorzej.
Przyniosłam jej papiery w niedzielę, między pierogami a kompotem z wiśni. Otworzyła kopertę, przeczytała dwa razy, jakby nie wierzyła literom.
– Nie musisz tego robić – powiedziała, odkładając widelec.
– Wiem – odpowiedziałam. – Właśnie dlatego to robię.
Ojciec patrzył na nas obie znad talerza, milczał, ale w kącikach ust czaił mu się ten sam uśmiech, co na starej fotografii z ramki w korytarzu, tej, której moja mama nigdy nie kazała zdjąć ze ściany.
