Mieszkała na czwartym piętrze bloku z wielkiej płyty, niedaleko jeziora Ukiel. Wiosną przez otwarte okno w kuchni słychać było mewy, choć do wody szło się kwadrans. Uczyła matematyki w liceum numer siedem. Przez te wszystkie lata zdążyła wypromować kilkunastu finalistów olimpiad, a część jej uczniów siedziała już w radzie miasta, pracowała na uczelni albo prowadziła własne firmy. Kiedyś jeden z nich przysłał jej kartkę z Zakopanego: „Pani profesor, dziękuję za te wszystkie dwóje, dzięki nim teraz liczę lepiej niż księgowa”.
Teraz to wszystko jakby nie miało znaczenia.
Kilka miesięcy temu zaczęła się poprawiać. Najpierw lekko, potem z każdym tygodniem wyraźniej. Talia zniknęła, brzuch stwardniał i wybrzuszył się do przodu, jakby ktoś pod ubranie włożył jej małą piłkę. Przy wzroście metr sześćdziesiąt ważyła już siedemdziesiąt cztery kilo, choć jadła mniej niż zwykle i codziennie wchodziła po schodach. Do tego doszło chroniczne zmęczenie, poranne mdłości i zawroty głowy, przez które raz o mało nie zjechała z drogi między szkołą a domem.
Miała pięćdziesiąt dwa lata. Jedenaście lat po menopauzie. Sama do siebie powtarzała: to tarczyca, to hormony, to coś z wątrobą. Ale lekarze rozkładali ręce. Pobierali krew, robili USG, zlecili rezonans. I za każdym razem mówili to samo: musi pani poczekać na wyniki.
Czekała. A osiedle znalazło własną diagnozę.
Wszystko zaczęło się od Haliny z drugiego piętra. Ta kobieta potrafiła godzinami stać w oknie, oparta o parapet, i notować w pamięci, kto wyszedł z której klatki, z kim rozmawiał i jak długo. Mąż zostawił ją osiem lat temu, dzieci rzadko przyjeżdżały. Zostało jej osiedle.
Pewnego dnia zobaczyła Grażynę przy trzepaku, w letniej sukience, która już dawno zrobiła się za ciasna w pasie. Grażyna rozwieszała pościel i przez moment stała bokiem. Halina przez szybę przyglądała się dłuższą chwilę. Potem nałożyła buty i poszła do sąsiadki z parteru, Wandy.
— Widziałaś Grażynkę od matematyki? — zapytała niby mimochodem. — Zaokrągliła się jak zajączek. No wiesz… z przodu.
— Może po prostu przytyła.
— Przytyła, mówisz. A brzuszek twardy i zgrabny jak u położnicy. I te mdłości. Widziałam, jak w zeszłym tygodniu w sklepie odeszła od lady z twarzą zieloną, bo jej karkówka śmierdziała.
Wanda wytrzeszczyła oczy.
— Przecież ona już dawno po wszystkim. Ile ona ma? Ponad pięćdziesiąt.
— No właśnie. Jak to się dzieje, iż pani profesor w tym wieku chodzi z brzuchem i mdłościami? I nie mów mi, iż to wzdęcia.
Po tygodniu na osiedlu nie było już piekarni ani przystanku, przy którym nikt nie poruszałby tego tematu. Do plotki dołożono szczegóły. Ktoś twierdził, iż Grażyna spotyka się z ojcem jednego z uczniów. Inny sąsiad przysięgał, iż widział ją w aucie z jakimś nieznajomym pod przychodnią przy ulicy Żołnierskiej. Jeszcze ktoś dorzucił, iż facet pewnie z Warszawy, bo numery rejestracyjne zaczynały się na W.
W szkole zrobiło się cicho na jej widok. Uczniowie w korytarzu przestawali rozmawiać, kiedy wchodziła do sali. Studniówkowy komitet nie zaprosił jej w tym roku, choć zawsze chodziła. A podczas wywiadówki matka jednej z dziewczyn powiedziała głośno:
— Może lepiej, żeby jednak tego maturzystę przygotowywał ktoś inny. Autorytet pana profesora Kępińskiego jest jakoś… stabilniejszy.
Grażyna nie doczekała końca zebrania. Pospieszyła do pokoju nauczycielskiego, wzięła swoją torebkę i wyszła tylnym wyjściem, obok sali gimnastycznej, gdzie pachniało kurzem i gumą.
Następnego ranka wezwał ją dyrektor.
Roman Marcinkowski miał czterdzieści dziewięć lat, cienkie okulary i wiecznie spocone dłonie. Kiedy Grażyna zamykała drzwi gabinetu, on już siedział nad wydrukiem jakiegoś maila i nie podniósł głowy, tylko machnął ręką na krzesło.
— Pani Grażyno, doceniam pani wyniki. Naprawdę. Pani uczniowie jedni z lepszych w województwie. Ale do mnie i do kuratorium napływają pisma. Niestety anonimowe.
Położył przed nią kartkę w koszulce foliowej.
Litery drukowane, czarny długopis, miejscami zbyt mocno odbity.
„Czy to normalne, aby nauczycielka moralnie podejrzana prowadziła lekcje dla niepełnoletnich? Pytamy o to, co ukrywa. Opinia publiczna ma prawo wiedzieć.”
Grażyna przeczytała trzy razy. Za każdym razem zaczynała od góry, bo traciła wątek. W końcu odłożyła kartkę.
— Panie dyrektorze. — Zdziwiła się, iż mówi tak spokojnie. — Proszę mi powiedzieć, co dokładnie pan sugeruje.
— Nic nie sugeruję. Ja tylko pragnę zrozumieć. Są symptomy pewnych… okoliczności. Rozumie pani.
— Nie rozumiem.
Marcinkowski zdjął okulary i zaczął przecierać je chusteczką, jakby to mogło odwlec rozmowę.
— No, zmiany w wyglądzie. Ten brzuch. Absencja na zajęciach — była pani trzy razy w tym semestrze na zwolnieniu. Ponoć badania realizowane są i trwają. Do tego iż dojazdy do szpitala do Białegostoku co dwa tygodnie.
— I co z tego?
— Ludzie mówią, iż może nie jest pani sama. Że ten brzuch to nie żadna choroba, tylko stan. Odmienny. Wie pani, co mam na myśli.
— I pan to powtarza mi w gabinecie, poważny człowiek, dyrektor liceum?
Marcinkowski zaczerwienił się aż po krawat.
— Ja tylko zbieram informacje. Muszę. Ze względu na dobro uczniów.
Grażyna wstała. W kolanach czuła jakby piasek. Sięgnęła po torbę, ale zamiast zarzucić pasek na ramię, zacisnęła palce na uchwycie tak mocno, iż knykcie jej zbielały.
— Dobro uczniów, powiada pan. A moje dobro? Przez dwadzieścia siedem lat nie wzięłam ani jednego zwolnienia z powodu kataru. Prowadziłam kółka w soboty za darmo. Zbierałam na podręczniki dla tych, których nie było stać, i nikomu o tym nie mówiłam. A teraz pan, dorosły facet, przynosi mi anonim i pyta o ojca.
Głos jej wcale nie zadrżał. Tylko torbę odstawiła na podłogę, bo nagle zabrakło jej siły w ramieniu.
— Nie ma żadnego ojca. Nie ma dziecka. Jestem w trakcie diagnostyki onkologicznej. Rośnie mi coś w brzuchu. Tak, to może być torbiel. Zmiana rozrostowa. Nowotwór. Zadowolony?
Marcinkowski zbladł. Chciał coś powiedzieć, ale tylko otworzył usta i zamknął.
— A teraz pan pozwoli, iż wrócę do tych, z którymi czuje się bezpieczniej niż z kolegami z pracy. Do klasy.
Wyszła. W pokoju nauczycielskim nikt nie podniósł wzroku. Jedna z polonistek przestawiła kubek na drugą stronę blatu, jakby po tej stronie było bezpieczniej. Grażyna zabrała dziennik z szafki i poszła na lekcję.
Tego samego dnia po szkole usiadła na ławce przy śmietniku, bo nie chciała wracać do domu, gdzie Halina pewnie znów patrzyła z okna. Zadzwonił telefon.
Syn.
— Mamo, słyszałem, iż masz jakieś problemy w robocie. Michalina pisała do mnie. Podobno wezwali cię do dyrektora.
Michalina. Córka Haliny. No tak. Wszystko już po mieście chodzi.
— Karol, to nic. Zwykłe nieporozumienie.
— Mamo, w internecie na grupie osiedlowej piszą o tobie takie rzeczy, iż aż głupio czytać.
— Co piszą? Pokaż.
— Nie chcę. To jacyś nienormalni. Ale przyjadę w sobotę. Pogadamy.
— Pogadamy w sobotę. Tylko najpierw muszę iść po wyniki. W czwartek.
Czwartek. Czwartek miał wszystko zakończyć.
We wtorek rano Halina zaczepiła ją w drzwiach klatki. Stała w kapciach, z reklamówką śmieci w ręku, i uśmiechała się tak, jak uśmiechają się ludzie, którzy wyświadczają łaskę.
— Pani Grażynko, niech pani nie przejmuje się tym gadaniem. Osiedle to osiedle. Ja zawsze mówiłam, iż nie ma co nikogo oceniać.
— Dziękuję, Halina. Teraz już wiem, kto to mówił.
— No co pani… Nie wolno tak atakować.
— Proszę mi zejść z drogi.
Halina cofnęła się pod samą windę, przyciskając reklamówkę do brzucha, jakby ta chroniła ją przed ciosem.
W czwartek o siódmej rano Grażyna wsiadła do żółtego audi A3, zaparkowanego pod blokiem. Pojechała do Białegostoku, do kliniki przy ulicy Waszyngtona. W radiu leciało poranne wydanie wiadomości. W Olsztynie padał drobny deszcz, ten podmiejski, co to pakuje się pod kołnierz.
Lekarka, pani doktor Anna Sokołowska, przyjęła ją po trzeciej w kolejce. Trzymała w dłoni teczkę z wynikami i jakoś dziwnie patrzyła na drzwi, za którymi Grażyna zdążyła zamknąć parasol.
— Wyniki są jednoznaczne. Prawdę mówiąc, rzadko widuję coś takiego.
— Coś takiego, czyli?
Sokołowska otworzyła teczkę i wyjęła wydruk USG. Położyła na biurku i podniosła wzrok.
— To gumowaty, dobrze odgraniczony guz, rozmiar dwadzieścia cztery na osiemnaście centymetrów. Wyrósł z jajnika, choć u pani ten narząd teoretycznie dawno nie funkcjonuje. Są zwapnienia, dużo treści płynnej, trochę litych fragmentów. To prawdopodobnie potworniak dojrzały. Inaczej mówiąc — torbiel skórzasta.
— To nowotwór?
— Formalnie tak. Ale w praktyce zmiana łagodna. Tego typu guzy bywają u kobiet po menopauzie. Tyle iż u pani urósł naprawdę duży. Stąd ten brzuch i ucisk na pęcherz. I mdłości z ucisku na żołądek. Jak była pani ciężarna, tyle iż zamiast dziecka ma pani trzydziestoletnią kulkę włosów i tłuszczu.
— Trzydziestoletnią?
— To się rozwija latami. Powoli, bez objawów. U pani ten brzuch był pewnie obecny od bardzo dawna, ale układał się tak, iż nikt nie zwracał uwagi. Teraz przestał się mieścić. Trzeba to usunąć. W całości. Operacja wyznaczona jest na poniedziałek.
Grażyna siedziała. Nie płakała. Patrzyła na wydruk i myślała, iż ten guz ma rozmiar jej czajnika elektrycznego, który zostawiła dziś rano na blacie z niedomytymi fusami.
— Przepraszam, iż pytam. — Doktor Sokołowska obniżyła głos. — Czy coś jeszcze panią trapi? Jest pani bardzo napięta.
— Nie, nic. To tylko ulga. Po miesiącach czekania to dziwnie brzmi, ale to ulga.
Na osiedle wróciła po południu. Deszcz ustał. Przy wiacie śmietnikowej stała Halina z Wandą i jeszcze jedna kobieta z ósmego bloku, której Grażyna nie znała. Wszystkie trzy umilkły, gdy ją zobaczyły. Wanda spojrzała na swój telefon, jakby dostała wiadomość. Halina skrzyżowała ręce na piersi.
Grażyna podeszła do drzwi klatki. W zamku nie mogła znaleźć klucza, więc na chwilę postawiła serwetę z wynikami na parapecie. Wtedy usłyszała za sobą:
— Widzisz, jak jej wszędzie pełno. I to trzymanie się za brzuch. Na pewno sza, sza i po cichu.
Zacisnęła zęby. Nie odwróciła się.
Weszła do mieszkania. W kuchni czajnik stał tam, gdzie go zostawiła. Obok leżała pocztówka z Krynicy Morskiej, którą Karol przysłał trzy lata temu. Na lodówce magnes z mewą. W szufladzie obok piekarnika trzymała rachunki. Wyjęła jeden, od spółdzielni, i zobaczyła nazwisko sąsiadów, którzy wisieli z opłatami przez siedem miesięcy: Halina i Zbigniew Siekluccy, lokal 12, czynsz zaległy za lipiec — 2 480 złotych.
Znała tę sprawę. Halina nie płaciła, bo twierdziła, iż licznik grzewczy nalicza jej za dużo. Spółdzielnia wysyłała upomnienia. Halina skarżyła się na całe osiedle.
Grażyna odłożyła rachunek.
Wieczorem zadzwoniła do Karola.
— Zbadali mnie w końcu. W poniedziałek mam operację. To coś wielkiego jak piłka do koszykówki. Ale łagodne. Wytną i po sprawie.
— To wspaniale. Kurczę, mamo, iż też wcześniej nikt tego nie znalazł.
— Wcześniej nikt nie patrzył we adekwatne miejsce. A potem patrzyli ci, co nie powinni.
W weekend sprzedała swoje audi. Kupiec pojawił się w sobotę rano, obejrzał, przekazał gotówkę i odjechał spod klatki na zawsze. Grażyna zawinęła pieniądze w folię śniadaniową i włożyła do pudełka po butach w szafie. W sumie wyszło 27 400 złotych.
W niedzielę zadzwoniła do spółdzielni. Czekała piętnaście minut na infolinii, słuchając muzyki z reklamą nowych karnetów na siłownię. W końcu miły mężczyzna zapytał, w czym może pomóc.
— Chciałabym uregulować cudze zadłużenie. Sąsiedzi. Halina i Zbigniew Siekluccy, lokal dwanaście. Pani nie płaci. Pytanie, czy mogę wpłacić za nią zaległość i zostać tymczasowym wierzycielem, żeby mogła spłacać w ratach mnie, a nie spółdzielnię.
Po drugiej stronie zapadło milczenie. Potem mężczyzna chrząknął.
— To nietypowe. Ale możliwe. Proszę przyjść z dowodem osobistym.
Poszła w poniedziałek rano, prosto z kliniki. Miała już za sobą pobranie krwi i podpisanie zgody. Operacja wyznaczona na wtorek.
W spółdzielni podpisała zgodę na cesję wierzytelności. Zapłaciła 2 480 złotych plus dwieście trzydzieści osiem złotych odsetek. Wpłatę potwierdzono, wydano jej ksero dokumentu.
Gdy wracała do domu, spotkała Halinę w drzwiach klatki.
— Pani Grażynko, słyszałam, iż w końcu coś znaleźli u pani. Podobno jakiś guz.
— Tak. Mówią, iż to coś, co było we mnie od lat. Rośnie sobie i rośnie. A ludzie patrzyli i wyciągali własne wnioski.
— No wie pani, ale jak ktoś nie zna… Ludzie różnie wtedy myślą.
— Już nic o mnie nie myślą. Proszę zobaczyć. — Grażyna wyjęła z torebki kserokopię umowy cesji. — Ma pani zaległość za mieszkanie. Dwa tysiące czterysta osiemdziesiąt złotych plus odsetki. Przez siedem miesięcy udawało się pani nie płacić. Teraz to ja jestem pani wierzycielem.
Halina zrobiła krok do tyłu. Na jej twarzy zaszła zmiana, jakby ktoś zdjął maskę, pod którą nie było drugiej twarzy, tylko sam strach.
— Jak to? Kto pani… To nielegalne!
— Jak najbardziej legalne. W spółdzielni podbili mi dokument. Teraz rata co miesiąc, na konto, które pani podam. Albo sprawa trafia do sądu i komornik zajmuje pani konto, na które, jak sądzę, wpływają alimenty po mężu. Mała kwota, ale za to regularna.
— Pani oszalała. Skąd pani wzięła na to pieniądze?
— Sprzedałam samochód. Żółty. Spod klatki. Ten, do którego miała pani tyle uwag, iż „nauczycielkę stać na za dużo jak na pensję”. Teraz go nie ma. I nie ma też pani długu. W sensie — u spółdzielni. U mnie rośnie dopiero pierwsza rata.
Halina zacisnęła wargi. Zza jej pleców wyjrzała Wanda, która chyba słuchała od schodów. Grażyna uniosła teczkę z dokumentami.
— Operacja we wtorek. Niech się panie nie modlą. Mnie już nic nie pomoże.
Minęła je i weszła na schody. Na drugim piętrze usłyszała, jak Halina woła:
— Pani Grażynko! Ja to oddam! Niech pani nie myśli!
Nie odpowiedziała.
We wtorek chirurg usunął jej guza. Trwał trzy godziny. Patomorfolodzy potwierdzili: łagodny potworniak o średnicy dwudziestu czterech centymetrów. Znieczulenie zeszło, w szpitalu pachniało dezynfekcją, a za oknem padał ten sam ciepły deszcz, co tydzień temu.
Karol przyjechał i siedział cały dzień przy łóżku. Trzymał w ręku plastikowy kubek z herbatą. Nie mówił dużo.
Po miesiącu Grażyna wróciła do pracy. Do środy po lekcjach, wyprostowana, w nowej garsonce kupionej za pierwszą ratę, którą Halina wpłaciła punktualnie, trzydzieści czwartego o dziesiątej osiem dwanaście.
Dyrektor Marcinkowski minął ją na korytarzu, przy sekretariacie. Zatrzymał się, jakby chciał coś powiedzieć. Grażyna wyjęła z torebki kopertę i wręczyła mu ją bez słowa.
— Co to?
— Podanie o zmniejszenie wymiaru godzin. Od nowego roku pracuję na pół etatu.
— Z powodu zdrowia? To zrozumiałe.
— Nie. Z powodu spokoju. Wystarczy mi. Moje sprawy są już załatwione.
Otworzyła drzwi do sali numer sto czternaście i weszła do klasy. Na tablicy ktoś nie starł z poprzedniej lekcji wzoru na pole trapezu.
Wzięła gąbkę i starła go pierwsza.
