Kladruby nad Labem – królewska stadnina i UNESCO. Tutaj od ponad 400 lat hoduje się konie dla władców

tymrazem.pl 2 dni temu
Zdjęcie: kladruby nad labem


Niepozorna miejscowość nad Łabą skrywa miejsce, które zdecydowanie wyróżnia się na mapie Czech. Kladruby nad Labem to nie tylko jedna z najstarszych stadnin koni w Europie. To również niezwykły krajobraz kulturowy, który przez stulecia został podporządkowany hodowli i szkoleniu koni zaprzęgowych. W 2019 roku cały ten wyjątkowy kompleks został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, a dzisiaj, pomimo tego, iż cały czas jest czynny to można go podziwiać!

Najważniejszym bohaterem Kladrub jest oczywiście koń starokladrubski. To jedna z najstarszych ras koni na świecie i najstarsza czeska rodzima rasa, której historia sięga ponad 400 lat. Co ciekawe, konie te nie powstały po to, aby wygrywać wyścigi czy pracować w gospodarstwach. Hodowano je przede wszystkim jako reprezentacyjne konie do uroczystych zaprzęgów monarchów i dostojników. Wiecie, iż po ilości i kolorze koni w zaprzęgu, można było poznać status właściciela?

Dzisiaj w Kladrubach można zobaczyć zabytkowe stajnie, powozownię, uprzęże, muzealne ekspozycje, pałac oraz oczywiście same konie. Można również spacerować po alejach i terenach należących do stadniny. To właśnie połączenie żywej hodowli, historii, architektury i krajobrazu sprawia, iż Kladruby nad Labem są znacznie ciekawsze, niż mogłoby sugerować samo słowo „stadnina”.

Gdzie znajdują się Kladruby nad Labem?

Kladruby nad Labem leżą we wschodnich Czechach, w kraju pardubickim, w szerokiej dolinie Łaby. To właśnie od tej rzeki pochodzi drugi człon nazwy miejsca. Miejscowość znajduje się około 80 kilometrów na wschód od Pragi i niedaleko Pardubic.

Teren jest płaski, rozległy i poprzecinany pastwiskami, alejami drzew, kanałami oraz pozostałościami dawnych koryt Łaby. Nie jest to przypadek. Cały krajobraz przez setki lat był kształtowany tak, aby odpowiadał potrzebom hodowli i treningu koni. UNESCO podkreśla, iż właśnie ta wyjątkowa zależność pomiędzy człowiekiem, koniem i krajobrazem jest jedną z najważniejszych wartości tego miejsca.

Jak dojechać do Kladrub nad Labem?

Najwygodniej przyjechać samochodem. Z Pragi podróż zajmuje mniej więcej godzinę i kilkanaście minut, zależnie od wybranej trasy i sytuacji na drogach. Z Pardubic dojazd jest znacznie krótszy. Kladruby nad Labem można również potraktować jako część większej wycieczki po Czechach Wschodnich. Warto połączyć je z wizytą w Pardubicach, Litomyšlu, Hradcu Králové czy pobliskim Hlinsku i skansenie Veselý Kopec.

Jeżeli interesują Was miejsca wpisane na listę UNESCO, Kladruby nad Labem są szczególnie interesujące, ponieważ nie jest to pojedynczy budynek, ale cały krajobraz kulturowy związany z hodowlą koni. Tuż obok kas znajduje się spory, darmowy parking, z którego polecamy skorzystać.

Historia stadniny w Kladrubach

Historia hodowli koni w tym miejscu jest znacznie starsza niż sama oficjalna data powstania stadniny. Tradycje hodowlane sięgają co najmniej XIV wieku. Położone nad Łabą tereny były wykorzystywane między innymi jako pastwiska, a korzystne warunki naturalne sprzyjały hodowli. Przełom nastąpił w XVI wieku.

W 1563 roku cesarz Maksymilian II Habsburg założył w Kladrubach stadninę. Kilkanaście lat później, 6 marca 1579 roku, cesarz Rudolf II nadał jej status Cesarskiej Stadniny Dworskiej. Ta data uznawana jest za oficjalny początek historii dzisiejszej Narodowej Stadniny w Kladrubach. Od tego momentu rozwój stadniny był ściśle związany z dworem Habsburgów.

Potrzebowano koni, które nie tylko dobrze wyglądały, ale przede wszystkim były odpowiednio duże, silne, spokojne i wytrzymałe, aby mogły ciągnąć ciężkie, reprezentacyjne karoce podczas najważniejszych uroczystości. Kladrubskie konie stały się więc częścią cesarskiego ceremoniału. W XVII wieku rozpoczął się proces specjalizacji hodowli. Wykorzystywano konie pochodzenia hiszpańskiego i włoskiego, a z czasem powstała rasa, którą dzisiaj znamy jako konia starokladrubskiego.

Wielki pożar i odbudowa

Historia stadniny nie była jednak pozbawiona trudnych momentów. W 1757 roku zabudowania stadniny zostały zniszczone przez pożar. Stracono wtedy również znaczną część dokumentacji hodowlanej. Stadninę odbudowano, a w kolejnych dekadach rozwijano zarówno hodowlę, jak i otaczające ją obszary.

W XVIII i XIX wieku powstawały kolejne budynki, stajnie, aleje i systemy wodne. W XIX wieku krajobraz Kladrub został szczególnie mocno uporządkowany. Wyznaczono główne osie kompozycyjne, powstały nowe stajnie i system nawadniania. To właśnie wtedy ukształtowała się znaczna część krajobrazu, który możemy oglądać dzisiaj.

Stadnina po upadku monarchii

Rok 1918 przyniósł koniec monarchii austro-węgierskiej, a wraz z nim również koniec funkcjonowania Kladrub jako stadniny cesarskiej. Obiekt przeszedł pod zarząd państwa czechosłowackiego. Początkowo przyszłość tradycyjnej hodowli nie była oczywista. Po zakończeniu monarchii pojawiły się pomysły ograniczenia hodowli dawnych koni dworskich, ponieważ zmieniły się potrzeby państwa. Ostatecznie udało się jednak zachować najcenniejsze linie koni starokladrubskich.

Szczególnie trudna była historia czarnej odmiany rasy. W pierwszej połowie XX wieku jej populacja została niemal całkowicie rozproszona. Proces odbudowy rozpoczął profesor František Bílek, a następnie kontynuowano go w stadninie w Slatiňanach. Ostatecznie udało się odtworzyć czarną odmianę konia starokladrubskiego. Dzisiaj obie odmiany – siwa i czarna – są chronione i hodowane jako ważna część czeskiego dziedzictwa.

Kladruby nad Labem dzisiaj

Współczesna Narodowa Stadnina w Kladrubach nad Labem jest przede wszystkim działającym gospodarstwem hodowlanym, ale jednocześnie pełni funkcję muzeum i placówki zajmującej się ochroną dziedzictwa. To bardzo ważne, ponieważ nie oglądamy tutaj wyłącznie rekonstrukcji dawnej stadniny – konie przez cały czas są hodowane i szkolone.

Historyczne budynki przez cały czas pełnią swoje funkcje, pastwiska przez cały czas służą koniom, a aleje i drogi są wykorzystywane podczas treningów. UNESCO zwraca uwagę właśnie na tę ciągłość – krajobraz przez cały czas funkcjonuje zgodnie z przeznaczeniem, dla którego był przez stulecia kształtowany.

To jeden z powodów, dla których wpis na listę UNESCO jest tak wyjątkowy. Nie chodzi tylko o piękne zabytki. Chodzi o żywe dziedzictwo, które przez cały czas działa.

Kladruby nad Labem i UNESCO

W 2019 roku na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO wpisano „Krajobraz hodowli i szkolenia ceremonialnych koni zaprzęgowych w Kladrubach nad Labem”. Wpis obejmuje nie tylko samą stadninę, ale rozległy obszar o powierzchni około 1310 hektarów. Znajdują się na nim pastwiska, łąki, lasy, pola, aleje, kanały, historyczne zabudowania oraz elementy krajobrazu związanego z hodowlą koni.

UNESCO uznało Kladruby za wyjątkowy przykład krajobrazu, który rozwijał się przez stulecia pod kątem jednego, bardzo konkretnego celu – hodowli i szkolenia ceremonialnych koni zaprzęgowych. Można więc powiedzieć, iż w Kladrubach choćby drzewa, drogi i pastwiska mają związek z końmi. To właśnie dlatego podczas wizyty nie warto ograniczać się wyłącznie do stajni.

Co zobaczyć w Kladrubach?

Sercem całego kompleksu są historyczne zabudowania stadniny. Najważniejsze obiekty znajdują się w niewielkiej odległości od siebie, dlatego zwiedzanie można odbyć pieszo.

Stajnie

Zwiedzanie stajni to jedna z najciekawszych części wizyty. Można tutaj zobaczyć miejsca, w których przebywają konie należące do stadniny, a przewodnik opowiada o ich hodowli, codziennym życiu i szkoleniu. Stajnie mają nie tylko wartość użytkową. Są również ważnymi zabytkami architektury kompleksu. Ich układ został podporządkowany potrzebom hodowli i pracy z końmi.

Pałac

Obok stajni znajduje się historyczny pałac, który był związany z funkcjonowaniem dworu i wizytami przedstawicieli rodziny cesarskiej. To kolejny element pokazujący, iż Kladruby nie były zwykłą gospodarczą stadniną. Hodowla koni była częścią reprezentacyjnego życia monarchii, a obecność władców wymagała odpowiedniego zaplecza.

Powozownia

Jednym z obowiązkowych punktów jest powozownia. Można tutaj zobaczyć historyczne pojazdy, które pokazują, jak wyglądał transport podczas oficjalnych uroczystości. Niektóre z nich robią ogromne wrażenie swoimi rozmiarami i dekoracjami. Powóz w przypadku Kladrub nie był zwykłym środkiem transportu. Był częścią ceremoniału i wizualnej oprawy najważniejszych wydarzeń.

Szelarnia i muzeum

Warto również zajrzeć do miejsca, gdzie prezentowane są dawne uprzęże oraz wyposażenie związane z końmi zaprzęgowymi. To właśnie tutaj można najlepiej zrozumieć, jak skomplikowana była praca z końmi ciągnącymi reprezentacyjne karoce.

Jak wygląda zwiedzanie Kladrub?

Narodowa Stadnina oferuje kilka form zwiedzania. Jedna z podstawowych tras obejmuje stajnie i trwa około 45 minut. Bilet normalny kosztuje 360 koron czeskich, a ulgowy 240 koron. Dostępny jest również bilet rodzinny. Druga trasa obejmuje powozownię, szelamię i muzeum. Jej długość również wynosi około 45 minut, a bilet normalny kosztuje 160 koron.

Jeżeli macie czas, warto zdecydować się na oba warianty. Pierwsza trasa pozwala zobaczyć żywe konie i funkcjonowanie stadniny. Druga uzupełnia ją o historię, powozy i wyposażenie. Warto jednak pamiętać, iż godziny poszczególnych zwiedzania mogą być różne w zależności od sezonu. Przed przyjazdem najlepiej sprawdzić aktualny harmonogram na stronie Narodowej Stadniny.

Konie starokladrubskie – najważniejsi mieszkańcy Kladrub

Nie byłoby Kladrub bez koni starokladrubskich. To jedna z najstarszych ras koni na świecie. Jest jednocześnie najstarszą rodzimą rasą koni Czech. Rasa powstała na bazie dawnych koni hiszpańskich i włoskich i przez ponad 400 lat była selekcjonowana przede wszystkim pod kątem pracy w reprezentacyjnych zaprzęgach.

Ci ciekawe, konie siwe rodzą się ciemne, a ich kolor zmienia się z wiekiem. W przeciwieństwie do koni czarnych, które zachowują kolor przez całe życie.

Konie starokladrubskie mają charakterystyczną sylwetkę – są wysokie, mocne i eleganckie. Wyróżniają je między innymi:

  • charakterystyczna głowa z lekko wypukłym profilem,
  • wysoko osadzona, mocna szyja,
  • szeroka klatka piersiowa,
  • mocny grzbiet,
  • masywna budowa,
  • efektowny, rytmiczny ruch.

Ich wygląd doskonale pasował do funkcji, którą miały pełnić. Miały nie tylko ciągnąć ciężkie powozy, ale również robić odpowiednie wrażenie podczas uroczystości.

Siwe i czarne konie – dlaczego są dwa kolory?

Współcześnie koń starokladrubski występuje przede wszystkim w dwóch odmianach: siwej i czarnej. Siwe konie związane były przede wszystkim z dworem cesarskim i reprezentacyjnymi uroczystościami. Czarne konie wykorzystywano natomiast między innymi w służbie wysokich dostojników kościelnych. Ich wygląd doskonale pasował do bardziej uroczystego charakteru takich przejazdów.

Co ciekawe, hodowla czarnych koni niemal zniknęła w XX wieku. Dzięki pracy hodowców udało się jednak odbudować tę linię. Dzisiaj czarne konie starokladrubskie są hodowane przede wszystkim w Slatiňanach, około 40 kilometrów od Kladrub nad Labem, natomiast historyczna siedziba w Kladrubach związana jest przede wszystkim z odmianą siwą.

Czy konie z Kladrub przez cały czas pracują?

Tak – i jest to jedna z najbardziej niezwykłych rzeczy związanych z tą stadniną. Konie starokladrubskie przez cały czas wykorzystywane są podczas oficjalnych uroczystości. Można je spotkać między innymi w Danii i Szwecji. W Czechach pojawiają się podczas wydarzeń państwowych i reprezentacyjnych. Są także wykorzystywane w zawodach zaprzęgowych, tradycyjnym ujeżdżeniu, a dzięki spokojnemu charakterowi również w rekreacji i terapii z udziałem koni. To bardzo dobry przykład tego, jak można zachować historyczną rasę bez zamieniania jej w wyłącznie muzealny eksponat.

Krajobraz Kladrub – nie tylko konie

Jeżeli przyjeżdżacie tutaj latem, warto wyjść poza bezpośrednie otoczenie stajni. Krajobraz Kladrub jest ogromny i bardzo charakterystyczny. Pastwiska są podzielone alejami drzew, kanałami i drogami. Wiele z nich ma prosty, geometryczny układ, przypominający rozwiązania znane z francuskiej architektury krajobrazu.

Z drugiej strony znajdziemy tutaj bardziej romantyczne fragmenty krajobrazu, między innymi park Mošnice oraz pozostałości dawnych meandrów Łaby. UNESCO określa ten krajobraz jako wyjątkowe połączenie krajobrazu organicznie rozwijającego się z celowo zaprojektowaną przestrzenią typu ferme ornée – ozdobnego gospodarstwa. W praktyce oznacza to, iż spacer po okolicy jest równie interesujący jak zwiedzanie samych budynków.

Kiedy najlepiej odwiedzić Kladruby?

Jeżeli zależy Wam przede wszystkim na zobaczeniu koni, warto sprawdzić kalendarz wydarzeń stadniny. W ciągu roku realizowane są tutaj między innymi zawody zaprzęgowe, pokazy konne i imprezy rodzinne. Do najważniejszych należą Rudolfův pohár, Dzień Konia Starokladrubskiego, Grand Riding Day czy jesienny Hubertus.

Podczas takich wydarzeń można zobaczyć konie w ruchu, zaprzęgi i umiejętności jeźdźców. To zupełnie inne doświadczenie niż zwykłe zwiedzanie muzeum. o ile natomiast zależy Wam na spokojnym spacerze i fotografowaniu krajobrazu, lepszy będzie zwykły dzień poza dużymi imprezami. A o ile ciekawią Was wydarzenia organizowane w Kladrubach to koniecznie zajrzyjcie na ich stronę.

Czy warto odwiedzić stadninę Kladruby nad Labem?

Zdecydowanie tak. Kladruby nad Labem to miejsce dla znacznie szerszej grupy osób niż tylko miłośnicy koni. Historia stadniny, architektura, krajobraz i wpis UNESCO sprawiają, iż jest to jedna z najciekawszych atrakcji Czech Wschodnich.

Największym atutem jest autentyczność. W wielu historycznych miejscach oglądamy dziś wyłącznie pozostałości dawnej działalności. W Kladrubach tradycja przez cały czas żyje. Te same pastwiska przez cały czas służą koniom. Historyczne stajnie przez cały czas pełnią swoją funkcję. Hoduje się tę samą rasę, która przez stulecia była związana z dworem Habsburgów. A krajobraz przez cały czas jest wykorzystywany zgodnie z pierwotnym założeniem.

Kladruby nad Labem – podsumowanie

Kladruby nad Labem to jedno z tych miejsc, które trudno porównać z typowymi atrakcjami turystycznymi. Nie jest to tylko stadnina. Nie jest to tylko muzeum. Nie jest to też wyłącznie zabytek UNESCO. To żywy krajobraz kulturowy, którego centrum stanowią konie starokladrubskie.

Historia tego miejsca zaczęła się wiele wieków temu, a jej najważniejszy rozdział związany jest z dworem Habsburgów i potrzebą hodowania wyjątkowych koni do reprezentacyjnych zaprzęgów. Dzisiaj tradycja jest kontynuowana, choć oczywiście w zupełnie innych realiach. Wizyta pozwala zobaczyć historyczne stajnie, powozy, uprzęże i muzealne ekspozycje, ale przede wszystkim daje możliwość spotkania z końmi, dla których cały ten krajobraz został stworzony.

Jeżeli planujecie podróż po Czechach i lubicie miejsca mniej oczywiste, Kladruby nad Labem zdecydowanie warto dopisać do listy. Szczególnie jeżeli interesują Was obiekty UNESCO, historia monarchii, architektura, konie lub po prostu miejsca, które mają własny, niepowtarzalny charakter.

A najlepsze jest to, iż po wyjściu ze stajni nie trzeba od razu wracać do samochodu. Warto przejść się jeszcze jedną z długich alei, spojrzeć na konie pasące się na rozległych łąkach i zobaczyć krajobraz, który przez ponad cztery stulecia był kształtowany właśnie dla nich. To właśnie wtedy najlepiej zrozumieć, dlaczego Kladruby nad Labem trafiły na listę UNESCO – nie za jeden pałac czy jedną stajnię, ale za niezwykłą historię relacji człowieka, konia i krajobrazu.

PS o ile szukacie ciekawym miejsc w okolicy, to Region Pardubicki skrywa ich całkiem sporo. Odwiedźcie np. skansen Vesely Kopec, Wytwórnię Bombek Koulier czy Litomyśl.

Idź do oryginalnego materiału