Anemia rozwija się, gdy liczba czerwonych krwinek lub poziom hemoglobiny we krwi są zbyt niskie, przez co ich zdolność do transportowania tlenu do narządów i tkanek jest ograniczona. W konsekwencji może to prowadzić do wielu różnych objawów, wpływających na samopoczucie i funkcjonowanie całego organizmu.
Z tego artykułu dowiesz się:
- co to jest anemia,
- jakie są jej rodzaje i przyczyny,
- jakie są objawy anemii,
- czy anemia jest groźna i do czego prowadzi, gdy nie jest leczona,
- jakie badania wykonać w diagnostyce i monitorowaniu leczenia niedokrwistości.
Czym jest anemia?
Anemia, nazywana jest inaczej niedokrwistością. To stan kliniczny, w którym dochodzi do obniżenia stężenia hemoglobiny we krwi lub spadku całkowitej objętości krwinek czerwonych (hematokryt), poniżej przedziału wartości referencyjnych. Hemoglobina jest białkiem znajdującym się w erytrocytach. Jej zadaniem jest transport tlenu do tkanek i narządów. Gdy poziom hemoglobiny we krwi jest zbyt niski, komórki organizmu otrzymują mniej tlenu. Może to prowadzić do wielu objawów ogólnoustrojowych, a w ciężkich przypadkach choćby do poważnych skutków zdrowotnych.
Niedokrwistość stwierdza się, gdy stężenie hemoglobiny spadnie poniżej:
- 12 g/dl u kobiet i dziewcząt powyżej 15 r.ż,
- 11 g/dl u kobiet w ciąży,
- 13 g/dl u mężczyzn i chłopców powyżej 15 r.ż,
- 12 g/dl u dzieci pomiędzy 12-14 rż.,
- 11,5 g/dl u dzieci pomiędzy 5-11 rż,
- 11 g/dl u dzieci pomiędzy 6 mż – 4 r.ż.
Podstawowym badaniem pozwalającym wykryć niedokrwistość jest morfologia krwi. Więcej informacji o tym badaniu znajdziesz m.in. w opisie przygotowanym przez ALAB Laboratoria.
Rodzaje niedokrwistości i ich przyczyny
Ze względu na mechanizmy powstawania niedokrwistości, można ją podzielić na 3 główne grupy:
- związaną z zaburzeniami produkcji erytrocytów (m.in. niedokrwistość niedoborowa, niedokrwistość chorób przewlekłych, niedokrwistość aplastyczna, niedokrwistość syderoblastyczna),
- związaną z utratą krwi,
- związaną ze skróceniem czasu przeżycia erytrocytów (np. wrodzone defekty wewnątrzkrwinkowe, defekty zewnątrzkrwinkowe).
Ten podział pozwala zrozumieć przyczyny rozwoju anemii. Jednak w praktyce diagnostycznej większe znaczenie ma klasyfikacja oparta na wielkości erytrocytów. Wyróżnia się niedokrwistość: mikrocytową, normocytową i makrocytową.
Najczęściej występującą postacią anemii jest niedokrwistość niedoborowa. Do rozwoju anemii mogą prowadzić niedobory:
- żelaza,
- witaminy B12,
- kwasu foliowego.
Dowiedz się więcej o rodzajach niedokrwistości i ich przyczynach m.in. z artykułu w Centrum Wiedzy ALAB Laboratoria: https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/rodzaje-anemii-i-ich-przyczyny/
Po czym poznać niedokrwistość? Objawy anemii
W odpowiedzi na obniżone stężenie hemoglobiny i tym samym zmniejszoną ilość tlenu dostarczaną do tkanek i narządów, uruchamiane są mechanizmy adaptacyjne. Zachodzą one w układach: krążenia, oddechowym i krwiotwórczym – serce zaczyna pracować szybciej, oddech może się pogłębiać, a szpik kostny zwiększa produkcję nowych czerwonych krwinek. Dzięki temu, anemia rozwijająca się stopniowo, może przez długi czas nie powodować wyraźnych dolegliwości. Szacuje się, iż u młodej osoby o dobrej wydolności krążeniowo-oddechowej, pierwsze objawy mogą się pojawić przy obniżeniu poziomu hemoglobiny do około 7-8 g/dl. Jednak jest to kwestia indywidualna.
Wiele osób przez długi czas nie zdaje sobie sprawy z występowania anemii, ponieważ pierwsze symptomy bywają niespecyficzne. Na niedokrwistość mogą wskazywać objawy, takie jak m.in.:
- przewlekłe zmęczenie i osłabienie,
- bladość skóry i błon śluzowych,
- zawroty i bóle głowy,
- duszność,
- szybkie męczenie się podczas wysiłku,
- przyspieszone bicie serca lub kołatanie serca.
W niektórych przypadkach mogą pojawiać się także objawy neurologiczne, np. mrowienie kończyn, zaburzenia czucia czy pogorszenie koncentracji i pamięci.
Ważne!
Nasilenie objawów zależy m.in. od stopnia niedokrwistości oraz tempa jej rozwoju. Na charakter dolegliwości mają wpływ również m.in. ogólny stan zdrowia, wiek oraz choroby towarzyszące.
Do czego prowadzi nieleczona anemia?
Mechanizmy adaptacyjne sprawiają, iż przez pewien czas, organizm potrafi funkcjonować choćby przy obniżonym poziomie hemoglobiny. Nie oznacza to jednak, iż niedokrwistość jest stanem obojętnym dla zdrowia. Przewlekła lub ciężka anemia może prowadzić do poważnych konsekwencji, dlatego nie należy jej bagatelizować.
Długotrwałe niedotlenienie tkanek może powodować:
- spadek wydolności fizycznej,
- trudności z koncentracją i pamięcią,
- pogorszone funkcjonowanie układu nerwowego,
- upośledzenie odporności,
- zaburzenia libido i płodności,
- zaburzenia hormonalne,
- zaburzenia metaboliczne (np. hiperlipidemie, oporność tkanek na insulinę).
- zaburzenia elektrolitowe.
Anemia – jakie badania wykonać?
Podstawowym badaniem diagnostycznym w niedokrwistości jest morfologia krwi. Pozwala ocenić stężenie hemoglobiny, liczbę czerwonych krwinek oraz wskaźniki czerwonokrwinkowe. Na podstawie tych parametrów można wstępnie stwierdzić obecność anemii i określić jej możliwy typ.
W dalszej diagnostyce lekarz może zalecić także dodatkowe badania, takie jak oznaczenie poziomów: żelaza, ferrytyny, witaminy B12 czy kwasu foliowego. Na ich podstawie można ustalić przyczynę niedokrwistości i zaplanować odpowiednie leczenie.
Podsumowanie
Niedokrwistość może rozwijać się stopniowo, a jej objawy bywają niespecyficzne i łatwe do przeoczenia. Dlatego tak istotną rolę odgrywają profilaktyczne badania krwi, w tym morfologia, które pozwalają ocenić ogólny stan zdrowia. Regularne wykonywanie badań laboratoryjnych umożliwia wykrycie nieprawidłowości choćby wtedy, gdy objawy jeszcze nie występują lub są mało charakterystyczne. Pozwala to szybciej wdrożyć odpowiednie leczenie i uniknąć negatywnych skutków zdrowotnych.
Bibliografia
- Chełstowska M., Warzocha K., Objawy kliniczne i zmiany laboratoryjne w diagnostyce różnicowej niedokrwistości, Onkologia w praktyce klinicznej, 2006, 2(3), 105-116.
- Hus I., Mastalerz-Migas A., Algorytm różnicowania przyczyn niedokrwistości, Lekarz POZ, 2022, 8(1), 12-17.
- https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/anemia-przyczyny-objawy-i-rodzaje-niedokrwistosci/(dostęp: 13.03.2026)
- https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/niedokrwistosc-anemia-z-niedoboru-zelaza-przyczyny-objawy-diagnostyka-i-leczenie/ (dostęp: 13.03.2026)
- https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/rodzaje-anemii-i-ich-przyczyny/ (dostęp: 13.03.2026)