Opieka ginekologiczna to nie „fanaberia” ani luksusowa usługa. To podstawowy element ochrony zdrowia – tak samo, jak wizyta u dentysty czy internisty. Zgodnie z Konstytucją każda osoba ma prawo do równego dostępu do świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych. W praktyce jednak dostęp do ginekologa w Polsce wygląda bardzo różnie – w zależności od miejsca zamieszkania, statusu materialnego czy sprawności. I właśnie tu zaczyna się problem.
Jak wygląda dostęp do ginekologa na terenach wiejskich?
Czy to, w której części Polski mieszkasz, ma wpływ na dostęp do ginekologa?
A jak wygląda dostęp do ginekologa w przypadku kobiet z niepełnosprawnościami?
Dlaczego równy dostęp do ginekologa ma znaczenie?
Czy mogę skorzystać z teleporady u ginekologa?
JAK WYGLĄDA DOSTĘP DO GINEKOLOGA NA WSIACH?
Różnice między dostępem do opieki w miastach i na terenach wiejskich są wyraźne i udokumentowane. W miastach funkcjonuje znacznie więcej poradni ginekologiczno-położniczych mających kontrakt z NFZ, a liczba udzielanych świadczeń specjalistycznych jest wielokrotnie wyższa niż na wsi.
Na terenach wiejskich:
- poradni jest mniej,
- często działają kilka–kilkanaście godzin tygodniowo,
- dostęp do specjalisty bywa ograniczony do jednego dnia w tygodniu,
- odległość do placówki to realna bariera logistyczna.
Efekt? Mniej badań profilaktycznych, rzadsze cytologie, trudniejszy dostęp do kontroli ciąży i konsultacji w przypadku niepokojących objawów. A przecież profilaktyka w ginekologii ma ogromne znaczenie – wcześnie wykryty rak szyjki macicy czy piersi to zupełnie inna historia niż diagnoza w zaawansowanym stadium.
W liczbach różnice są uderzające: liczba porad specjalistycznych udzielanych w miastach jest nieporównywalnie większa niż na obszarach wiejskich. To nie jest subtelna różnica – to systemowa nierówność.
W NIEKTÓRYCH REJONACH POLSKI KOBIETY MAJĄ DO NAJBLIŻSZEGO GINEKOLOGA PONAD 30 KM
W niektórych częściach kraju – zwłaszcza we wschodniej Polsce oraz w województwach zachodniopomorskim i lubuskim – kobiety muszą przejechać choćby 30 kilometrów, by dostać się do najbliższego gabinetu ginekologicznego1. Taka odległość sprawia, iż wizyty są odkładane na później, co zwiększa ryzyko zbyt późnego wykrycia ewentualnych nieprawidłowości.
Dostęp do ginekologa to nie tylko liczba lekarzy. To również:
- liczba placówek z kontraktem NFZ,
- czas oczekiwania na wizytę,
- godziny funkcjonowania poradni,
- możliwość dojazdu.
W niektórych województwach liczba poradni ginekologicznych zakontraktowanych przez NFZ jest wyraźnie niższa niż w innych. To oznacza, iż mieszkając w jednym regionie, masz większą szansę na szybkie przyjęcie niż w innym.
Jeśli poradnia działa 10–13 godzin tygodniowo, a do tego trzeba do niej dojechać kilkadziesiąt kilometrów, „teoretyczny” dostęp przestaje być realny.
W efekcie wiele osób decyduje się na wizyty prywatne – co w praktyce oznacza, iż prawo do bezpłatnej opieki zależy od zasobności portfela.
A CO Z KOBIETAMI Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIAMI?
Dostęp do ginekologa bywa jeszcze trudniejszy dla kobiet z niepełnosprawnościami. Bariery architektoniczne – brak podjazdów, niedostosowane gabinety, fotele ginekologiczne nieprzystosowane do potrzeb osób z ograniczoną mobilnością – przez cały czas są realnym problemem.
Dochodzi do tego bariera informacyjna i stereotypy. Przekonanie, iż osoby z niepełnosprawnościami „nie potrzebują” opieki ginekologicznej, bo rzekomo nie są aktywne seksualnie, prowadzi do marginalizacji profilaktyki.
Tymczasem każda osoba – niezależnie od sprawności – ma prawo do badań, profilaktyki i szacunku.
W jakim wieku powinno się pójść po raz pierwszy do ginekologa?
DLACZEGO RÓWNY DOSTĘP DO GINEKOLOGA MA ZNACZENIE?
Ginekologia to nie tylko ciąża i poród. To:
- profilaktyka nowotworów,
- leczenie zaburzeń hormonalnych,
- wsparcie w zakresie zdrowia seksualnego,
- diagnostyka bólu, krwawień czy infekcji,
- opieka w okresie menopauzy.
Jeśli dostęp jest ograniczony, konsekwencje odczuwamy wszyscy – w statystykach zdrowotnych, w jakości życia, w bezpieczeństwie reprodukcyjnym.
JAK MOŻESZ SOBIE PORADZIĆ, GDY MASZ UTRUDNIONY DOSTĘP DO GINEKOLOGA?
Jak sobie poradzić, gdy czas oczekiwania na wizytę jest długi, albo nie możesz teraz pozwolić sobie na wizytę w innym mieście? Na pomoc przychodzi telemedycyna, która pomaga np. gdy potrzebna jest recepta, omówienie wyników, przedłużenie antykoncepcji czy kontynuacja leczenia (w uzasadnionych przypadkach).
Ale przez cały czas są czynności, których nie da się wykonać online/telefonicznie, takie jak: badanie ginekologiczne, USG, cytologia, pobranie materiału do badania.
CO POWINNO SIĘ ZMIENIĆ, ŻEBY DOSTĘP DO GINEKOLOGA NIE ZALEŻAŁ OD MIEJSCA ZAMIESZKANIA?
- zwiększenie nakładów na świadczenia ginekologiczne na terenach wiejskich,
- rozwój mobilnych form opieki (np. mammobusy),
- likwidowanie barier architektonicznych i informacyjnych.
Polityka zdrowotna powinna być realnie powiązana z polityką rodzinną – tak, aby każda osoba miała zapewnioną bezpłatną, dostępną i jakościową opiekę ginekologiczną, niezależnie od miejsca zamieszkania czy sprawności.
- Raport Polka u ginekologa 2025 ︎
