Przyjaźń powinna opierać się na wzajemnej trosce, szacunku i wsparciu. To relacja dwustronna, w której obie osoby są dla siebie ważne. Niestety nie każdy potrafi być dobrym przyjacielem. Niektórzy biorą znacznie więcej, niż dają, często choćby się nad tym nie zastanawiając. Zwykle zaczyna się niewinnie: rozmowy ciągle krążą wokół nich, spotkania muszą pasować wyłącznie do ich planu dnia, a drobne przysługi stopniowo zamieniają się w coraz większe obowiązki. Z czasem taka relacja zmienia się w układ, w którym jedna osoba czuje się bardziej, jak pomocnik niż równorzędny przyjaciel.
Nie zawsze łatwo zauważyć moment, w którym przyjaźń staje się jednostronna. Często tłumaczymy czyjeś zachowanie chwilowym problemem lub cechą charakteru. Jednak jeżeli ktoś regularnie ignoruje Twoje potrzeby, wywiera presję przy podejmowaniu decyzji albo odzywa się wyłącznie wtedy, gdy czegoś potrzebuje, warto zatrzymać się i zastanowić nad tą relacją. W przyjaźni nikt nie powinien czuć się wykorzystywany.
DLACZEGO NIEKTÓRZY WYKORZYSTUJĄ INNYCH W PRZYJAŹNI?
Zrozumienie, dlaczego przyjaciel może nas wykorzystywać, bywa trudne – zwłaszcza gdy bardzo zależy nam na tej relacji. Czasami takie zachowanie wynika z jej_jego własnych problemów: braku poczucia własnej wartości, nierozwiązanych doświadczeń z przeszłości czy utrwalonych schematów manipulacji. Na przykład osoba z niską samooceną może stale szukać potwierdzenia swojej wartości u innych, choćby kosztem ich emocjonalnych granic.
Zdarza się też, iż ktoś nie zdaje sobie sprawy z wpływu swojego zachowania. Może być tak skupiony na własnych potrzebach, iż nie dostrzega potrzeb drugiej osoby. W psychologii relacji bywa to określane jako emocjonalne zaniedbanie w przyjaźni. Zrozumienie możliwych przyczyn nie usprawiedliwia takiego postępowania, ale może pomóc spojrzeć na sytuację spokojniej i z większą świadomością.
SYGNAŁY, ŻE PRZYJACIEL MOŻE CIĘ WYKORZYSTYWAĆ?
Niektóre oznaki są bardzo wyraźne, inne mogą wyglądać jak zwyczajne zachowania. Poniżej znajdują się najczęstsze sygnały, które mogą świadczyć o tym, iż ktoś traktuje Cię w sposób jednostronny.
1. Nie słucha Ciebie, ale oczekuje, iż Ty będziesz słuchać jego_jej
Jeśli przyjaciel potrafi przez długi czas opowiadać o swoich problemach, ale kiedy Ty potrzebujesz rozmowy, nie okazuje zainteresowania – to poważny sygnał ostrzegawczy. W zdrowej przyjaźni obie osoby mają przestrzeń, aby się wygadać. jeżeli zawsze jesteś „ramieniem do wypłakania się”, a Twoje problemy są ignorowane, oznacza to brak wzajemności.
2. Spotyka się tylko wtedy, gdy jest to wygodne dla niego_niej
Relacje wymagają kompromisów. o ile ktoś oczekuje, iż zawsze dostosujesz się do jego planów, a Twoje możliwości się nie liczą, trudno mówić o równowadze. W zdrowej przyjaźni obie osoby uwzględniają swoje grafiki i starają się znaleźć rozwiązanie, które będzie dobre dla wszystkich.
3. Ciągle prosi o przysługi
Wspieranie się nawzajem jest naturalną częścią przyjaźni. Problem pojawia się wtedy, gdy prośby są jednostronne i pojawiają się bez przerwy. jeżeli masz wrażenie, iż pełnisz funkcję osobistego asystenta – wykonujesz zadania, załatwiasz sprawy i ciągle wychodzisz z pomocą – a druga osoba nigdy nie robi tego samego dla Ciebie, relacja może być nierówna.
4. Odzywa się tylko wtedy, gdy czegoś potrzebuje
Jednym z najłatwiejszych sposobów zauważenia wykorzystywania jest obserwacja kontaktu. Czy przyjaciel pisze lub dzwoni wyłącznie wtedy, gdy potrzebuje pomocy, pieniędzy, rady albo miejsca do spania? jeżeli kontakt pojawia się tylko w takich sytuacjach, a poza tym praktycznie nie istnieje, może to oznaczać, iż jesteś traktowany bardziej jak zasób niż jak przyjaciel.
5. Zawsze płacisz za wspólne rzeczy
W wielu przyjaźniach jest naturalne, iż raz płaci jedna osoba, a następnym razem druga. jeżeli jednak zauważysz, iż rachunki niemal zawsze spadają na Ciebie, a druga osoba „akurat wtedy” znika lub nie oferuje zwrotu pieniędzy, to znak, iż coś jest nie tak.
6. Wykorzystuje Cię, żeby osiągnąć własne cele
Niektórzy utrzymują relacje tylko dlatego, iż mogą na nich zyskać. Może chodzić o popularność w określonym środowisku, dostęp do kontaktów zawodowych albo poprawę swojego wizerunku. Tacy ludzie traktują innych jak narzędzie do osiągnięcia sukcesu. jeżeli masz wrażenie, iż ktoś utrzymuje z Tobą relację wyłącznie dla własnych korzyści, warto się temu przyjrzeć.
7. Nie interesuje się Twoim życiem
Przyjaciele z natury interesują się tym, co dzieje się w życiu drugiej osoby. Pytają, jak się czujesz, co u Ciebie słychać, jak radzisz sobie z codziennymi sprawami. jeżeli Twój znajomy nigdy o to nie pyta i każda rozmowa wraca do jego problemów lub historii, może to oznaczać brak prawdziwego zainteresowania Twoją osobą.
8. Wywiera presję przy podejmowaniu decyzji
Dobry przyjaciel szanuje Twoje wybory. jeżeli ktoś stale próbuje Cię przekonywać do rzeczy, które są dla niego wygodne, wzbudza poczucie winy, gdy się nie zgadzasz, lub naciska, abyś robił coś wbrew sobie – nie jest to zdrowa relacja. Przyjaźń powinna dawać poczucie bezpieczeństwa, a nie presji.
JAK CHRONIĆ SIEBIE, NIE KOŃCZĄC OD RAZU PRZYJAŹNI?
W wielu sytuacjach możliwe jest zachowanie relacji, jednocześnie dbając o własne granice. najważniejsze są trzy elementy: wyznaczanie granic, asertywna komunikacja i uczciwe spojrzenie na równowagę w relacji.
Dzięki temu można stworzyć zdrowszą dynamikę, w której obie osoby czują się szanowane i doceniane.
Ustal jasne granice
Podstawą każdej dobrej relacji jest wzajemny szacunek – także dla granic drugiej osoby. Granice mogą dotyczyć emocji, czasu, przestrzeni czy choćby kontaktu w internecie. Jasne i spokojne komunikowanie swoich potrzeb pomaga uniknąć nieporozumień i frustracji.
Komunikuj się asertywnie
Masz prawo mówić o swoich uczuciach i potrzebach. Asertywność polega na wyrażaniu siebie w sposób spokojny i stanowczy, bez agresji i poczucia winy. Pomocne mogą być komunikaty zaczynające się od „ja”, np. „Czuję się przytłoczony, gdy plany zmieniają się w ostatniej chwili”.
Zastanów się nad równowagą w relacji
Przyjaźnie naturalnie się zmieniają i przechodzą różne etapy. Jednak jeżeli relacja przez długi czas jest jednostronna, może wyczerpywać emocjonalnie. Warto zadać sobie kilka pytań:
- Czy po spotkaniu z tą osobą czuję się lepiej, czy jestem raczej zmęczony_a?
- Czy moje potrzeby i granice są respektowane?
- Czy boję się powiedzieć „nie”, bo mogę stracić tę przyjaźń?
Szczera odpowiedź na te pytania może pomóc podjąć decyzję, czy warto zmienić sposób funkcjonowania w tej relacji.
PRZEMYŚL SWOJĄ RELACJĘ
Nie pozwól, aby ktoś wykorzystywał Twoją życzliwość, czas lub zaangażowanie. Prawdziwi przyjaciele nie manipulują i nie próbują brać więcej, niż są gotowi dać.
Jeśli zauważasz u kogoś opisane sygnały, warto porozmawiać z nim szczerze o tym, jak się czujesz i co w tej relacji Ci przeszkadza. jeżeli druga osoba nie chce nic zmienić, być może najlepszym rozwiązaniem będzie zdystansowanie się lub zakończenie tej przyjaźni.
Pamiętaj też o jednej ważnej zasadzie: sam traktuj innych tak, jak chciałbyś być traktowany. W relacjach często otrzymujemy to, co sami dajemy.
