Podwyższone stężenie cholesterolu LDL jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka rozwoju miażdżycowych chorób układu sercowo-naczyniowego. Przez długi czas nie daje charakterystycznych objawów, dlatego często wykrywane jest dopiero podczas rutynowych badań krwi. Warto wiedzieć, które parametry ocenia lipidogram, jakie są wartości pożądane oraz czym grozi wysoki cholesterol, ponieważ taka wiedza pozwala wdrożyć odpowiednie działania profilaktyczne i ograniczyć ryzyko groźnych powikłań.
Artykuł sponsorowany ALAB
Cholesterol – norma i badania
Na początku warto zaznaczyć, iż określenie „wysoki cholesterol” jest uproszczeniem i nie zawsze precyzyjnie opisuje konkretny problem zdrowotny. Nieprawidłowości mogą dotyczyć zarówno cholesterolu całkowitego (podwyższonego), jak i jego poszczególnych frakcji lub poziomu triglicerydów. Z tego względu lekarz ocenia cały profil lipidowy – nazywany również lipidogramem. To badanie w skład którego wchodzą następujące parametry:
• cholesterol całkowity – jest sumą cholesterolu obecnego we wszystkich frakcjach lipoprotein. U osób dorosłych za pożądaną wartość uznaje się stężenie poniżej 190 mg/dl. Sam wynik cholesterolu całkowitego nie pozwala jednak na pełną ocenę ryzyka sercowo-naczyniowego, dlatego zawsze analizuje się go razem z pozostałymi parametrami lipidogramu;
• cholesterol frakcji HDL – cholesterol HDL to frakcja lipoprotein o dużej gęstości, określanych mianem „dobrego” cholesterolu. Bierze udział w transporcie nadmiaru cholesterolu z tkanek do wątroby, skąd później – poprzez syntezę kwasów żółciowych – jest wydalany z organizmu. Niskie stężenie HDL-C wiąże się ze zwiększonym ryzykiem sercowo-naczyniowym. Za wartości pożądane przyjmuje się stężenie powyżej 40 mg/dl u mężczyzn i powyżej 45 mg/dl u kobiet;;
• cholesterol frakcji LDL – nazywany „złym” cholesterolem, odpowiada za transport cholesterolu do komórek organizmu. Jego nadmiar sprzyja odkładaniu się blaszek miażdżycowych w ścianach naczyń krwionośnych. Docelowe wartości zależą od indywidualnego ryzyka sercowo-naczyniowego i ogólnego stanu zdrowia pacjenta (im wyższe ryzyko, tym niższa powinna być wartość LDL w badaniach), natomiast dla osób z małym ryzykiem sercowo-naczyniowym wartość docelowa LDL-C wynosi poniżej 115 mg/dl;
• triglicerydy – są podstawową formą magazynowania energii w organizmie. Ich podwyższony poziom często współwystępuje z otyłością, cukrzycą typu 2 oraz zespołem metabolicznym i dodatkowo zwiększa ryzyko chorób serca. Za prawidłowe uznaje się stężenie poniżej 150 mg/dl w badaniu na czczo oraz poniżej 175 mg/dl wykonywanym nie na czczo.
Badanie lipidogramu należy do jednego z częściej wykonywanych, jest dostępne m.in. w ALAB laboratoria https://www.alab.pl/pakiet/lipidogram-chol-hdl-tg-ldl-wyl-m71.
Od czego wysoki cholesterol? Przyczyny hipercholesterolemii
Podwyższony poziom cholesterolu LDL oraz całkowitego może mieć wiele przyczyn. Często na jego wzrost wpływa jednocześnie kilka czynników, wśród których można wymienić:
• czynniki genetyczne – niektóre osoby dziedziczą zaburzenia metabolizmu lipidów, które powodują znacznie podwyższony poziom cholesterolu już od młodego wieku. Najbardziej znanym przykładem jest rodzinna hipercholesterolemia. Choroba ta wiąże się z wysokim ryzykiem przedwczesnej miażdżycy i wymaga wczesnego rozpoznania oraz leczenia;
• choroby współistniejące – wysoki poziom cholesterolu może być następstwem innych schorzeń wpływających na gospodarkę lipidową. Do najczęstszych należą cukrzyca, zespół nerczycowy, niedoczynność tarczycy, zespół metaboliczny, a także nadwaga i otyłość. W wymienionych chorobach dochodzi do zaburzeń metabolizmu tłuszczów, zwiększonej produkcji lipoprotein lub upośledzonego usuwania cholesterolu z krwi;
• czynniki środowiskowe i związane ze stylem życia – profil lipidowy mogą pogarszać przede wszystkim dieta bogata w tłuszcze nasycone i trans, nadmierna masa ciała oraz mała aktywność fizyczna. Palenie tytoniu zwiększa całkowite ryzyko sercowo-naczyniowe, natomiast nadmierne spożycie alkoholu może podwyższać przede wszystkim stężenie triglicerydów.
Na wzrost stężenia cholesterolu mogą wpływać również niektóre leki, między innymi glikokortykosteroidy, retinoidy, wybrane leki immunosupresyjne czy część preparatów moczopędnych.
Do czego prowadzi wysoki cholesterol? Choroby związane z zaburzeniami lipidogramu
Czy wysoki cholesterol jest niebezpieczny? Utrzymujące się przez lata podwyższone stężenie LDL-C i innych aterogennych lipoprotein sprzyja rozwojowi miażdżycy oraz zwiększa ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych. Proces ten rozwija się przez lata – często bez żadnych objawów – i może prowadzić do wystąpienia:
• miażdżycy – jest to najczęstsza konsekwencja podwyższonego poziomu cholesterolu LDL. Nadmiar cholesterolu odkłada się w ścianach tętnic, prowadząc do powstawania blaszek miażdżycowych. Z czasem zwężają one światło naczyń, zmniejszają elastyczność ich ścian, ograniczają przepływ krwi i zwiększają ryzyko ich całkowitego zamknięcia;
• choroby wieńcowej – zwężenie tętnic wieńcowych zmniejsza dopływ krwi do mięśnia sercowego. Początkowo może objawiać się to bólem w klatce piersiowej podczas wysiłku, jednak w zaawansowanych przypadkach choroba prowadzi do niedokrwienia serca, a choćby zawału mięśnia sercowego;
• choroby tętnic obwodowych – miażdżyca może zwężać tętnice kończyn dolnych, ograniczając dopływ krwi. Może to powodować ból nóg podczas chodzenia, określany jako chromanie przestankowe, a w zaawansowanych przypadkach prowadzić do niedokrwienia kończyny;
• zwiększonego ryzyka zawału serca i udaru mózgu – pęknięcie blaszki miażdżycowej może doprowadzić do powstania zakrzepu całkowicie zamykającego naczynie krwionośne. Zablokowanie tętnicy wieńcowej skutkuje wówczas rozwinięciem zawału serca, a tętnicy doprowadzającej krew do mózgu – udarem niedokrwiennym.
U osób z rodzinną hipercholesterolemią, zwłaszcza przy bardzo wysokim LDL-C, mogą występować żółtaki ścięgien, najczęściej ścięgna Achillesa i prostowników dłoni, oraz przedwczesny rąbek rogówkowy.
Regularne wykonywanie lipidogramu pozwala wcześnie wykryć zaburzenia lipidowe. Prawidłowa masa ciała, zdrowa dieta i aktywność fizyczna pomagają poprawić profil lipidowy, natomiast niepalenie zmniejsza całkowite ryzyko sercowo-naczyniowe. Decyzja o farmakoterapii zależy od stężenia LDL-C i całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego. Wczesne wykrycie zaburzeń lipidowych i odpowiednio dobrane leczenie pozwalają znacząco zmniejszyć ryzyko miażdżycy, zawału serca oraz udaru mózgu.
Źródła:
1. P. Dobrowolski, A. Prejbisz, B. Cybulska, L. Kłosiewicz-Latoszek, W. B. Szostak, W. Leśniak, Hipercholesterolemia, Interna – Mały Podręcznik Medycyny Praktycznej online, weryfikacja hasła: 11.07.2025
2. Prof. dr hab. med. W. Wojakowski, lek. E. Hrycek, aktualizacja: lek. M. Wiercińska, Hipercholesterolemia, Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 08.02.2023
3. Lek. P. Herman, aktualizacja: lek. M. Wiercińska, Frakcje cholesterolu i triglicerydy – panel lipidowy, Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 15.02.2023
4. Mgr A. Janowicz, Cholesterol LDL – co to jest? Przyczyny podwyższonego cholesterolu, badania i redukcja, Centrum Wiedzy ALAB, https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/cholesterol-ldl-co-to-jest-przyczyny-podwyzszonego-cholesterolu-badania-i-redukcja/, dostęp: 20.07.2026
5. Dr n. med. M. Wełnicki, dr n. med. D. Śliż, prof. dr hab. n. med. A. Mamcarz, Hipercholesterolemia rodzinna, wielogenowa, wtórna – kiedy wymagają niestandardowego podejścia?, Kardiologia po Dyplomie 02/2017
6. Prof. dr hab. n. med. K. Wierzbowska-Drabik, dr n. med. A. Witkowska, Hipercholesterolemia oporna na leczenie – przyczyny, rozpoznanie i cele terapeutyczne według aktualnych wytycznych ESC/EAS (część 1), Kardiologia po Dyplomie 06/2025
7. I. Kazimierska, Hipercholesterolemia – tykająca bomba, Kurier Medyczny 1/2022
8. P. Niemczuk, S. Kałużny, K. Musialik, Hipercholesterolemia rodzinna – podłoże genetyczne, Forum Leczenia Otyłości, tom 13, nr 4 (2022)
