Jak często Polacy badają się profilaktycznie? Sprawdziliśmy to!

W ramach naszego nowego projektu „Rok profilaktyki z SEXEDPL” postanowiliśmy zapytać Polki i Polaków o badania profilaktyczne¹. Sprawdziliśmy, które badania kontrolne są wykonane regularnie, a które najczęściej pomijane. Zapytaliśmy również o to, co sprawiłoby, iż badalibyśmy się częściej. Partnerem naszego projektu została Diagnostyka, a badania przygotowała agencja badawcza Ipsos.

Mimo coraz większej świadomości zdrowotnej wyjątkowo często przekładamy wizyty kontrolne. Dotyczy to najczęściej badań przesiewowych, takich jak cytologia, kolonoskopia czy testy w kierunku chorób przenoszonych drogą płciową. Wiele osób zwleka z wizytą choćby wtedy, gdy zauważa niepokojące objawy. Czy Polacy się badają? Co nas motywuje do badań profilaktycznych? Jakie mamy sposoby na zdrowe życie? Postanowiliśmy to sprawdzić.

CZYM WŁAŚCIWIE SĄ BADANIA PROFILAKTYCZNE?

Badania profilaktyczne to nic innego jak planowe, regularne sprawdzanie stanu zdrowia – zanim pojawią się poważne objawy. To wizyta, podczas której lekarz mierzy ciśnienie, zleca badania krwi, analizuje wyniki i sprawdza, czy wszystko mieści się w normie. W zależności od wieku i płci mogą to być także konkretne badania przesiewowe, np. mammografia, cytologia czy kolonoskopia.

Ich sens polega na tym, iż wiele problemów zdrowotnych rozwija się po cichu. Nadciśnienie przez długi czas nie daje wyraźnych sygnałów. Podwyższony cholesterol nie boli. Wysoki poziom cukru we krwi może nie powodować żadnych odczuwalnych dolegliwości. Brak objawów nie oznacza więc braku problemu – oznacza tylko, iż jeszcze go nie czujemy.

JAK CZĘSTO POLACY WYKONUJĄ BADANIA PROFILAKTYCZNE?

• W ostatnich dwóch latach wśród osób w wieku 18-65 lat co dziesiąta kobieta
  (10%) i niemal co piąty mężczyzna (18%) nie wykonali żadnych podstawowych badań profilaktycznych.
• Z wiekiem rośnie popularność badań profilaktycznych, co szczególnie widoczne jest u osób w wieku 50 i więcej lat – w tej kategorii badań profilaktycznych w ostatnich 2 latach nie zrobiło 9% ogółu badanych osób (5% kobiet i 13% mężczyzn).

Ogólnie wyniki pokazują potrzebę dalszej edukacji i lepszego targetowania programów profilaktycznych.

KTÓRE BADANIA PROFILAKTYCZNE NAJCZĘŚCIEJ WYKONUJĄ POLKI?

• W ostatnich dwóch latach cytologię wykonała nieco ponad połowa kobiet (55%), przy czym w znacząco mniejszym stopniu badanie zrobiły kobiety w wiek 18-29 lat – 29%.
• Wśród kobiet 30+ odsetek tych, które wykonało cytologię, wynosi ok. 60%, co pokazuje, iż regularne uczestnictwo w badaniach przez cały czas jest niewystarczające.
• USG piersi wykonało 30% kobiet – co piąta przed trzydziestką i co trzecia, która ukończyła już 30 lat.
• Badanie mammograficzne zalecane w szczególności kobietom od 45. roku życia wykonało 22% czterdziestolatek i 53% kobiet w wieku 50-65 lat. Oznacza to, iż znacząca część kobiet nie wykonuje mammografii, co wskazuje dalszą potrzebę wysyłania zaproszeń/przypomnień i ułatwienia dostępu do tego badania.

BADANIA PROFILAKTYCZNE POLAKÓW: KTÓRE WYKONYWANE SĄ NAJCZĘŚCIEJ, A KTÓRE NAJRZADZIEJ?

• Badanie prostaty w ostatnich dwóch latach wykonało 17% ogółu mężczyzn. Według zaleceń regularne badania tego typu należy rozpocząć w wieku 50 lat. Choć wśród najstarszych badanych mężczyzn (tj. w wieku 50-65 lat) badanie zrobił co trzeci (31%).

Oznacza, iż większość mężczyzn w grupie docelowej wciąż nie realizuje zaleceń i potrzebne są silniejsze działania informacyjne i aktywne kierowanie na badania.

CO ZACHĘCIŁOBY NAS DO BADAŃ PROFILAKTYCZNYCH?

Do regularnych badań najsilniej motywują ułatwienia organizacyjne i finansowe:

• możliwość wykonania pakietu badań podczas jednej wizyty (39%),
• niższy koszt/pełna refundacja (36%) oraz krótkie terminy i małe kolejki (34%).

Ważne są też elementy poprawiające doświadczenie pacjenta:

• szybkie wyniki z interpretacją (26%),

• indywidualny plan badań (25%) – a także czynniki związane z dostępnością i systemem POZ: jasna rekomendacja lekarza i prosta rejestracja (po 23%), bliskość punktu (22%) i dogodne godziny (18%).

Rzadziej motywują nas doświadczenia z otoczenia i wsparcie pracodawcy (po 16%), przypomnienia (12%) oraz kampanie informacyjne (7%).

7% już bada się regularnie, a 9% nie potrafi wskazać motywatora.

Priorytetem powinno być łączenie badań w pakiety, zwiększanie refundacji i skrócenie ścieżki dostępu. Komunikacja i przypomnienia powinny wspierać te usprawnienia, a nie je zastępować.

CO MOŻE SIĘ STAĆ, GDY NIE BADAMY SIĘ PROFILAKTYCZNIE?

Największym ryzykiem jest późne wykrycie choroby. Nadciśnienie wykryte po latach może prowadzić do udaru. Nieleczone zaburzenia lipidowe zwiększają ryzyko zawału. Cukrzyca rozpoznana dopiero po wystąpieniu powikłań oznacza trudniejsze leczenie i większe obciążenie organizmu. W przypadku nowotworów czas bywa najważniejszy – wykryte wcześnie często są w pełni wyleczalne, wykryte późno wymagają długiej i intensywnej terapii.

Odkładanie badań to także utrata ciągłości opieki. Gdy pojawiamy się u lekarza sporadycznie i w różnych miejscach, trudno mówić o systematycznym monitorowaniu zdrowia. Tymczasem wiele zmian w organizmie zachodzi stopniowo. To właśnie porównywanie wyników z poprzednich lat pozwala wychwycić niepokojące trendy.

Nie bez znaczenia jest również aspekt finansowy. Leczenie zaawansowanych chorób jest znacznie droższe i bardziej obciążające niż wczesna interwencja. Hospitalizacje, zabiegi, rehabilitacja – tego często można uniknąć lub ograniczyć, jeżeli problem zostanie zauważony odpowiednio wcześnie.

DLACZEGO PROFILAKTYKA MA ZNACZENIE?

Profilaktyka to nie jednorazowa wizyta, ale proces. Chodzi o to, by mieć punkt odniesienia – wiedzieć, jakie są nasze wyniki, jak zmieniają się z czasem i czy mieszczą się w bezpiecznych granicach. Stały kontakt z jednym lekarzem ułatwia ocenę ryzyka i planowanie kolejnych badań. To także większe poczucie bezpieczeństwa – wiemy, iż ktoś czuwa nad naszym zdrowiem w sposób systematyczny, a nie tylko doraźny.

Wraz z wiekiem znaczenie badań kontrolnych rośnie. Organizm zmienia się, pojawiają się nowe czynniki ryzyka. Regularne wizyty pozwalają reagować spokojnie i na wczesnym etapie, zamiast działać pod presją nagłej sytuacji.

DLACZEGO JUŻ DZIŚ POWINNAŚ_EŚ ZAPISAĆ SIĘ NA BADANIA PROFILAKTYCZNE?

Jednym z największych mitów jest przekonanie, iż poważna choroba zawsze daje wyraźne sygnały ostrzegawcze. W rzeczywistości wiele z nich rozwija się powoli i dyskretnie. Organizm przez długi czas radzi sobie z zaburzeniami, nie wysyłając wyraźnych alarmów. Kiedy symptomy stają się widoczne, problem bywa już zaawansowany.

Dlatego regularne badania nie są przesadą ani oznaką nadmiernej ostrożności. To forma odpowiedzialności – wobec siebie i swoich bliskich. Odkładanie ich może wydawać się niewielką decyzją tu i teraz, ale w dłuższej perspektywie może mieć poważne konsekwencje.

Profilaktyka nie wymaga radykalnych kroków – wymaga systematyczności. Zamiast czekać na wyraźny sygnał od organizmu, lepiej sprawdzić, czy wszystko działa prawidłowo, zanim pojawi się problem. Bo w przypadku zdrowia to właśnie czas najczęściej decyduje o różnicy między prostym rozwiązaniem a długim i trudnym leczeniem.

1. Nota metodologiczna: Badanie zostało zrealizowane na zlecenie SEXEDPL przez Ipsos w dniach od 14 do 16 lutego 2026 r. metodą CAWI na panelu online na reprezentatywnej, kwotowej próbie Polek i Polaków w wieku 18-65 lat, N=1041. ︎