Istnienie króla potwierdzone przez badaczy z UW

Archeolodzy z Uniwersytetu Warszawskiego potwierdzili istnienie króla Qaszqasza. Artykuł badaczy z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej im. Kazimierza Michałowskiego UW przedstawia nowe świadectwa historyczne ze Starej Dongoli. Odkryty podczas wykopalisk arabski dokument potwierdza istnienie władcy, którego postać do tej pory uznawano za półlegendarną.

Publikacja w czasopiśmie „Azania: Archaeological Research in Africa” jest jednym z pierwszych rezultatów badań nad arabskimi dokumentami znalezionymi w Starej Dongoli. Analizuje je zespół kierowany przez Tomasza Barańskiego z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej im. Kazimierza Michałowskiego (CAŚ) UW.

Wśród znalezisk znajdują się listy, teksty administracyjne i prawne, a także amulety. Dokumenty te pozwalają lepiej poznać dzieje miasta położonego w środkowej Dolinie Nilu.

Legendarny król Nubii

Odnaleziony pisemny rozkaz króla Qaszqasza stanowi bezpośredni dowód historycznego istnienia tej postaci, znanej wcześniej jedynie z krótkich wzmianek w hagiograficznym dziele z początku XIX wieku.

– Choć treść listu jest stosunkowo prosta, dokument dostarcza wyjątkowego wglądu w stosunki społeczno-ekonomiczne królestwa Dongoli w okresie intensywnej arabizacji i islamizacji, a także w relacje między władcą a jego poddanymi – mówi Tomasz Barański i dodaje: – Można przypuszczać, iż Qaszqasz i jego dwór sprawnie zarządzali podziałem dóbr materialnych oraz prestiżu społecznego w ramach tradycyjnego systemu królewskiego patronatu.

Znalezisko ma również duże znaczenie dla badań nad przemianami językowymi w regionie. Dokument pokazuje, iż na przełomie XVI i XVII wieku język arabski był już używany przez skrybów służących spadkobiercom Makurii. Nie wiadomo jednak, czy był on wówczas powszechnie stosowany w mowie na królewskim dworze w Dongoli ani w bardziej oddalonych od centrum władzy społecznościach, które prawdopodobnie przez cały czas posługiwały się lokalną odmianą języka nubijskiego. Wnioski te są istotne dla badań nad tempem i zasięgiem procesu islamizacji oraz kształtowaniem się arabskiej tożsamości w regionie dzisiejszego Sudanu.

Rękopis sporządzono na papierze i zachował się w całości – w przeciwieństwie do wielu innych dokumentów z tego stanowiska, które przetrwały jedynie fragmentarycznie. Jak zauważa Tomasz Barański, język oraz kaligrafia wskazują na warsztat pisarski, który nie był jeszcze w pełni rozwinięty.

– Niestandardowe formy gramatyczne czy mało wyrafinowana ręka skryby nie dziwią jednak w środowisku, w którym arabski nie był jeszcze językiem ojczystym. Nieregularny kształt karty papieru sugeruje ponadto, iż zachowany tekst mógł być jedynie szkicem adekwatnego dokumentu – wyjaśnia badacz.

Dom Króla

Rozkaz króla Qaszqasza odkryto w okazałym budynku rezydencjonalnym. W jego wnętrzu archeolodzy znaleźli liczne przedmioty świadczące o elitarnym charakterze budowli, m.in. tkaniny bawełniane, lniane i jedwabne, wyroby z kości słoniowej oraz rogu nosorożca, a także ponad 20 arabskich dokumentów. Co ciekawe, budowla ta jest do dziś nazywana przez lokalnych mieszkańców „Domem Króla”. Znalezienie rozkazu właśnie w tym miejscu stanowi kolejny argument wspierający tradycyjną identyfikację ruin zachowaną w lokalnych przekazach ustnych.

Jak podkreśla prof. Artur Obłuski, dyrektor CAŚ UW i kierownik projektu ERC Urban Metamorphosis of the Community of a Medieval African Capital City (UMMA), w ramach którego w 2021 roku prowadzono badania w Dongoli, archeolodzy z UW ściśle współpracują z mieszkańcami miasta i okolic.

– Są oni naszymi partnerami w badaniach. Uczymy się od siebie nawzajem i wymieniamy wiedzą. Dzięki temu wiemy, iż w lokalnej pamięci wciąż funkcjonuje postać króla Qaszqasza. Co więcej, jego potomkowie do dziś mieszkają w okolicach Dongoli – podkreśla prof. Obłuski.