Hejt, boty, oszuści i pornografia. Jak bronić siebie i dzieci w internecie, kiedy państwo nie nadąża?

Internet miał być oknem na świat. Coraz częściej okazuje się jednak oknem, przez które do naszych domów zaglądają oszuści, hejterzy, internetowi manipulatorzy i ludzie polujący na dzieci. 13 listopada prezydent Karol Nawrocki zawetował ustawę, która miała ułatwić walkę z nielegalnymi treściami. Co teraz? Czy jesteśmy bezbronni? Nie. Ale musimy wiedzieć, jak się bronić. I przede wszystkim – jak chronić najmłodszych.

Konkretne wskazówki dla rodziców, dziadków i wszystkich użytkowników internetu. Uwzględniam dzisiejsze weto, ale również istotny szczegół: unijny Akt o usługach cyfrowych (DSA) już obowiązuje, a od 6 listopada skargi na naruszanie jego przepisów można kierować do prezesa UKE. Weto nie pozbawiło nas zatem wszystkich możliwości obrony.

Wyobraźmy sobie dziesięciolatka, który szuka w internecie filmiku o swoim ulubionym zwierzęciu. Kilka kliknięć później ogląda treści, których żaden rozsądny rodzic nie chciałby mu pokazywać. Nie dlatego, iż ich szukał. Dlatego, iż podsunął mu je algorytm, reklama albo przypadkowy link. Albo nastolatkę, której ktoś zaczyna przesyłać wiadomości. Najpierw komplementy. Potem prośby o zdjęcia. Wreszcie groźby, iż jeżeli nie zrobi czegoś jeszcze, jej fotografie zobaczą wszyscy znajomi. Albo emeryta, który dostaje wiadomość od rzekomej wnuczki z prośbą o pilny przelew. Zdjęcie się zgadza, imię też. Tyle iż po drugiej stronie nie ma wnuczki, tylko oszust.

To nie są scenariusze filmów sensacyjnych. To sytuacje, przed którymi trzeba się dzisiaj zabezpieczać.

Co miała zmienić zawetowana ustawa?

Nowe przepisy miały stworzyć w Polsce sprawniejsze procedury reagowania na określone nielegalne treści, w tym materiały związane z seksualnym wykorzystywaniem dzieci, groźby, oszustwa i niektóre formy nawoływania do nienawiści. Miały też wzmocnić możliwość dochodzenia swoich praw wobec wielkich platform internetowych.

Prezydent uzasadniał sprzeciw obawami o wolność słowa i zbyt szerokie uprawnienia organów administracji. Zwolennicy ustawy wskazywali natomiast na przewidzianą kontrolę sądową i potrzebę szybszej ochrony ofiar.

Warto pamiętać, iż nie każda obraźliwa wypowiedź jest przestępstwem, a nie każda treść seksualna jest nielegalna. Prawo musi rozróżniać rzeczywiste zagrożenia od wypowiedzi, które jedynie nam się nie podobają.

Weto nie oznacza jednak, iż internet stał się przestrzenią bez prawa. Unijny Akt o usługach cyfrowych już obowiązuje. przez cały czas można zgłaszać treści platformom, korzystać z istniejących procedur i zawiadamiać organy ścigania.

Tyle iż żaden przepis nie zastąpi naszej czujności.

Hejt. Nie karm trolla, ale zabezpiecz dowody

Internetowy hejter często liczy właśnie na naszą reakcję. Im większa awantura, tym większy zasięg jego wpisu. Dlatego nie warto odpowiadać na każdą zaczepkę. jeżeli ktoś nas obraża, grozi nam albo uporczywie nęka, zróbmy zrzut ekranu. Zachowajmy adres wpisu, nazwę konta oraz datę. Dopiero potem zgłośmy treść administratorowi i zablokujmy sprawcę. W przypadku gróźb, uporczywego nękania lub innych podejrzeń przestępstwa zawiadommy policję. Nie musimy sami rozstrzygać, który artykuł Kodeksu karnego został naruszony.

Nie udostępniajmy hejterskich wpisów tylko po to, żeby pokazać, jak bardzo jesteśmy oburzeni. W ten sposób sami pomagamy rozpowszechniać to, co chcielibyśmy ograniczyć.

Boty i fałszywe konta. Nie każdy rozmówca jest człowiekiem

Bot może udawać zwykłego użytkownika. Może komentować politykę, reklamować cudowny lek, zachęcać do inwestycji albo rozpowszechniać fałszywe informacje. Nie każdy anonimowy profil jest botem i nie każdy bot służy oszustwom. Podejrzliwość powinny jednak wzbudzać konta publikujące dziesiątki podobnych komentarzy, powtarzające identyczne hasła albo kierujące nas do dziwnych stron.

Sprawdzajmy historię profilu, źródło informacji i adres strony. Zdjęcie profilowe niczego nie dowodzi – można je ukraść albo wygenerować komputerowo.

Nie klikajmy linków przesłanych przez nieznajomych. Nie podawajmy kodów SMS, haseł ani danych bankowych. jeżeli znajomy prosi przez komunikator o pieniądze, zadzwońmy do niego na znany wcześniej numer.

Jedna rozmowa telefoniczna może uratować nasze oszczędności.

Fake newsy. Najpierw sprawdź, potem udostępnij

Fałszywe wiadomości są szczególnie niebezpieczne wtedy, gdy wywołują silne emocje. Strach, gniew i oburzenie sprawiają, iż chętniej naciskamy przycisk „udostępnij”. Dlatego przed rozpowszechnieniem sensacyjnej informacji warto sprawdzić, kto ją opublikował, kiedy powstała i czy potwierdzają ją inne wiarygodne źródła.

Pomocne są serwisy weryfikujące informacje, takie jak Demagog, Konkret24 czy AFP Sprawdzam.

Uważajmy również na nagrania tworzone przez sztuczną inteligencję. Głos wnuka, twarz polityka, wypowiedź lekarza – wszystko to można dzisiaj podrobić. Samo nagranie nie jest już wystarczającym dowodem prawdziwości informacji.

Niechciana pornografia. Można ograniczyć ryzyko

Niechciane treści seksualne mogą pojawić się w reklamach, wiadomościach prywatnych, wyszukiwarkach i mediach społecznościowych. Szczególnie groźne są sytuacje, gdy dorosły próbuje nawiązać seksualny kontakt z dzieckiem.

Warto włączyć filtr SafeSearch w Google, tryb ograniczonego dostępu w YouTube oraz dostępne filtry treści w urządzeniach i aplikacjach. Można też skorzystać z rodzinnego filtrowania DNS.

Żaden filtr nie daje jednak stuprocentowej ochrony. Niebezpieczne materiały mogą przedostać się przez komunikatory, reklamy i nowe konta. jeżeli ktoś przesyła nam niechciane materiały seksualne, zablokujmy nadawcę i zgłośmy konto. W przypadku podejrzenia materiałów przedstawiających seksualne wykorzystywanie dzieci nie pobierajmy ich, nie przesyłajmy dalej i nie próbujmy samodzielnie prowadzić śledztwa. Zgłośmy adres lub inne dostępne informacje do Dyżurnet.pl albo policji.

Dziecko i telefon. Najważniejsza jest rozmowa

Możemy kupić najlepszy telefon, zainstalować najdroższy program ochronny i ustawić dziesięć haseł. Wszystko to kilka pomoże, jeżeli dziecko będzie bało się powiedzieć nam, iż spotkało je w internecie coś złego. Dlatego najważniejsza zasada brzmi: dziecko musi wiedzieć, iż może przyjść do rodzica lub dziadka z każdym internetowym problemem. Bez krzyku, wyśmiewania i automatycznej kary.

Nie odbierajmy telefonu tylko dlatego, iż dziecko przyznało się do otrzymania niepokojącej wiadomości. Następnym razem może po prostu nic nam nie powiedzieć. Rozmawiajmy o tym, iż nie każdy internetowy znajomy jest tym, za kogo się podaje. Że nikt nie ma prawa żądać intymnych zdjęć. Że nie trzeba odpowiadać na wiadomości od obcych. I iż choćby jeżeli dziecko zrobiło coś nierozważnego, przez cały czas zasługuje na pomoc.

Kontrola rodzicielska jest potrzebna, ale nie powinna zastępować zaufania.

Kilka ustawień, które warto zmienić jeszcze dzisiaj

Gdzie szukać pomocy? Te numery warto zapisać

A co z odpowiedzialnością państwa?

Nie można całej odpowiedzialności za bezpieczeństwo w internecie przerzucać na rodziców, nauczycieli i samych użytkowników. Rodzic nie ma możliwości kontrolowania algorytmów globalnej platformy. Emeryt nie dysponuje narzędziami pozwalającymi wykrywać całe sieci fałszywych kont. Dziecko nie powinno samo walczyć z dorosłym przestępcą, który wykorzystuje jego naiwność.

Dlatego potrzebne są przepisy, które pozwalają skutecznie reagować na naruszenia prawa, zobowiązują platformy do odpowiedzialności i zapewniają obywatelom możliwość obrony przed niesłusznymi decyzjami.

Równie ważne są gwarancje, iż walka z przestępczością nie stanie się pretekstem do usuwania legalnych wypowiedzi. Te dwie potrzeby nie muszą się wykluczać.

Po dzisiejszym wecie problem nie zniknął. przez cały czas potrzebujemy sprawnych procedur, niezależnej kontroli i rzeczywistej ochrony użytkowników. Bo internet nie jest już dodatkiem do naszego życia. Jest miejscem, w którym uczymy się, pracujemy, rozmawiamy, robimy zakupy i wychowujemy dzieci.

A skoro tak, bezpieczeństwo w internecie nie może być luksusem dla tych, którzy znają się na komputerach. Musi być prawem każdego – także dziesięciolatka ze telefonem i osiemdziesięciolatka, który dopiero nauczył się korzystać z komunikatora.

Do czasu wypracowania skuteczniejszych rozwiązań pozostaje nam wiedza, ostrożność i wzajemna pomoc. Nie zastąpią one dobrego prawa, ale mogą uchronić przed bardzo realną krzywdą.