Marta Kowalik wróciła z Sopotu w niedzielny wieczór, taszcząc torbę z zakupami z bazarku i myśląc tylko o jednym — iż zdąży jeszcze odgrzać rosół na kolację dla córki. Mieszkanie przy ulicy Świętojańskiej pachniało zawsze tak samo: farbą olejną z pracowni męża i tanią kawą z ekspresu. Otworzyła drzwi kluczem, który nosiła w tej samej kieszeni płaszcza od jedenastu lat.
W salonie paliło się światło, choć nikogo nie powinno być w domu o tej porze.
Na kanapie, w jej starym szlafroku frotte, siedział Robert. Obok niego, w drugim szlafroku — tym, który Marta kupiła sobie na urodziny — siedziała Agata, jego asystentka z galerii. Na stoliku stały dwa kieliszki i otwarta butelka wina, tego samego rocznika, które Robert przywiózł z podróży do Toskanii na ich piątą rocznicę ślubu.
Agata podniosła oczy znad telefonu i rzuciła tylko:
— O, cześć.
Jakby Marta wpadła w niewłaściwym momencie na cudzą imprezę, a nie do własnego domu.
Przez sekundę w uszach zaszumiało jej tak, iż nie słyszała nic — ani telewizora, ani szumu wiatraka. Osiem lat małżeństwa, remont tego mieszkania własnymi rękami, wspólnie wybierane płytki do łazienki — wszystko to rozsypało się w jednej chwili jak domek z kart.
Nie krzyczała. Nie rzuciła w nikogo kieliszkiem, choć miała go w zasięgu ręki.
— Zjecie ze mną kolację? — zapytała tylko, stawiając torbę na blacie kuchennym. — Rosół jeszcze ciepły.
Robert nie odpowiedział, wpatrzony w telewizor. Marta wyszła do sypialni, zamknęła drzwi i osunęła się na podłogę przy łóżku. Wtuliła twarz w rękaw starego swetra Roberta, wisiącego na oparciu krzesła — pachniał jeszcze jego farbami — i płakała bezgłośnie, gryząc materiał, żeby nikt w salonie nie usłyszał, iż coś w niej pękło.
Tamten wieczór, dwudziestego trzeciego czerwca, zakończył ich małżeństwo.
Sześć miesięcy później siedziała w kancelarii przy ulicy Świętego Ducha, na krześle obitym sztruksem, który już się wytarł na poręczach. Robert bawił się długopisem, stukając nim o teczkę z dokumentami.
— Sto dwadzieścia tysięcy — powiedział notariusz. — Plus samochód.
Robert prychnął.
— Jakbyś w totka wygrała.
Marta nie odpowiedziała. Wzięła długopis, który upuścił na stół, podpisała trzy egzemplarze i wstała, zanim skończył mówić dalej. Na korytarzu wyjęła z torebki chusteczkę, wytarła nią dłoń — długopis był lepki, ktoś musiał go wcześniej trzymać w rękawiczkach zimą — i wyszła na ulicę, gdzie czekał na nią Kuba, pięcioletni, w za dużej czapce, trzymający za rękę sąsiadkę, która go przypilnowała.
Nie sprzedała historii żadnej gazecie. Robert, znany wtedy malarz wystawiający w Trójmieście, byłby smakowitym kąskiem dla plotkarskich tygodników — nie zadzwoniła do żadnego z nich. Spakowała dwie walizki, wzięła Kubę i wróciła w rodzinne strony pod Kartuzy.
Trzy tygodnie po przeprowadzce, gdy Marta rozpakowywała jeszcze kartony w wynajętym domku, na podwórku zatrzymał się stary volkswagen. Wysiadł z niego Tomek Wiśniewski, przyjaciel Roberta z czasów Akademii Sztuk Pięknych, z jedną czerwoną różą kupioną na stacji benzynowej — kwiaciarnie były już zamknięte.
— Przepraszam, iż nie przyjechałem wcześniej — powiedział, stojąc niezdarnie w drzwiach z różą, której nie było komu podać do wazonu, bo wazony jeszcze leżały w kartonach.
Zostawił buty w przedpokoju, mimo iż Marta mówiła, żeby nie zdejmował, i przez dwie godziny siedział z Kubą na trawie, budując z klocków wieżę, która się co chwilę przewracała. Gdy wieczorem odjeżdżał, Marta stała w drzwiach z kubkiem herbaty w obu dłoniach, patrząc na tylne światła jego samochodu, aż zniknęły za zakrętem.
W drodze do Gdańska Tomek zjechał na stację benzynową, wyjął z bagażnika gitarę i na odwrocie rachunku za paliwo zapisał pierwsze dwa wersy piosenki o chłopcu, który czeka, aż tata wróci z pracowni. Skończył ją dopiero miesiąc później, w innej, przerobionej wersji, którą zagrał ze swoim zespołem na jednym z gdańskich koncertów.
Marta zapisała Kubę do szkoły podstawowej przy rynku w Kartuzach. Cztery lata później, gdy Kuba miał dziewięć lat, wzięła kredyt w banku spółdzielczym i otworzyła bar mleczny przy głównej ulicy — tych samych rozmiarów lokal, w którym wcześniej był sklep z narzędziami.
O szóstej rano zapach smażonych placków ziemniaczanych wypełniał całą salę, jeszcze przed otwarciem drzwi. Pan Henryk, emerytowany kolejarz, przychodził codziennie na tę samą godzinę i zamawiał to samo: żurek i kompot. Płacił zawsze drobnymi, które wykładał na talerzyk przy kasie, monetę po monecie, a Marta nigdy go nie poganiała, choć za nim stała już kolejka. Wieczorem, licząc utargu przy zamknięciu, często brakowało jej dwudziestu, trzydziestu złotych do tego, co powinno być w kasie — student z technikum, który pomagał po lekcjach, czasem się pomylił przy wydawaniu — ale nigdy nie odjęła mu tego z wypłaty.
Przez te lata Robert wciąż pojawiał się w gazetach jako gwiazda gdańskiej sceny artystycznej. Marta odrabiała z Kubą lekcje przy kuchennym stole w zapachu smaru z frytkownicy, który nie chciał zejść z ubrań, i płaciła raty kredytu, licząc każdą złotówkę.
Napisała później książkę o tamtych latach. Robert próbował zablokować jej wydanie przez prawnika, ale sąd odrzucił jego wniosek. W rozdziale o wieczorze na Świętojańskiej, opisując Agatę w swoim szlafroku, dodała tylko jedno zdanie o tym, iż nigdy nie zapytała, co się stało z tamtą butelką wina z Toskanii — czy dopili ją tamtego wieczoru, czy stała potem otwarta na stoliku, aż się zwietrzyła.
Robert zmarł nagle na zawał w grudniu, dwadzieścia lat po rozwodzie. Kuba, wtedy dwudziestopięcioletni, przyjechał do Kartuz z Gdańska i przez trzy dni nie wychodził z domu. Marta gotowała mu rosół, którego nie jadł, i siedziała z nim wieczorami przy stole, nie zapalając światła, aż zasypiał z głową na blacie.
Marta zmarła w kwietniu, w wieku siedemdziesięciu czterech lat, w tym samym domku pod Kartuzami. Kuba siedział przy łóżku, trzymając jej rękę, która była chłodniejsza niż resztka herbaty w kubku na szafce nocnej.
Trzy tygodnie wcześniej Marta poszła do notariusza w Kartuzach z teczką pełną dokumentów baru mlecznego. Trzydzieści lat pracy w tej samej kuchni przepisała na Kubę — na jego nazwisko, bez żadnych warunków, bez wzmianki o ojcu w papierach. Notariusz podał jej długopis, ten sam typ, jakim podpisywała rozwód, i tym razem podpisała bez wahania. Wracając do domu, w kieszeni płaszcza niosła kopertę z aktem własności i pęk kluczy do drzwi wejściowych baru — te same klucze, które później położy na stole przed Kubą, mówiąc tylko: — To teraz twoje.
