Praca na emeryturze to doskonały sposób na podreperowanie budżetu oraz utrzymanie wysokiej sprawności umysłowej i kontaktów społecznych. Z wiekiem zmieniają się jednak nasze potrzeby, dlatego kluczem jest odpowiednie dopasowanie harmonogramu do aktualnych możliwości organizmu. Dowiedz się, jak mądrze kształtować swój tydzień roboczy, wykorzystując przepisy prawa we współpracy z firmą, w oparciu o obopólne korzyści.
Ruchomy czas pracy i indywidualny rozkład godzin
Kodeks pracy daje seniorom praktyczne narzędzia ułatwiające dostosowanie grafiku do indywidualnych potrzeb, takie jak ruchomy czas pracy w rozumieniu art. 140¹ kodeksu pracy. Po jego wprowadzeniu w firmie pracownik może samodzielnie decydować o godzinie rozpoczęcia obowiązków w ustalonym przez firmę oknie czasowym, dzięki czemu może uniknąć na przykład wyczerpujących dojazdów w porannych godzinach szczytu.
Innym narzędziem jest indywidualny rozkład czasu pracy, który można wprowadzić na podstawie art. 142 kodeksu pracy. Senior może złożyć do pracodawcy pisemny wniosek o ustalenie własnego harmonogramu w ramach obowiązującego go systemu czasu pracy. Może to oznaczać stałe godziny rozpoczynania i kończenia pracy w konkretne dni tygodnia – na przykład pracę od 8:00 w poniedziałki i od 10:00 we wtorki. Świetnie sprawdza się to u osób, które chcą dostosować rytm pracy do regularnych wizyt lekarskich czy zabiegów rehabilitacyjnych.
Jeśli w firmie funkcjonuje grafik online, warto poprosić przełożonego o możliwość samodzielnego wpisywania własnych preferencji godzinowych. Taka elastyczność ułatwia współpracę, ale musi bezwzględnie mieścić się w ustawowych normach, które gwarantują pracownikom minimum 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego.
Czy pracodawca musi się zgodzić?
Choć pracodawca nie ma obowiązku uwzględnienia wniosku o elastyczny czas pracy, w dzisiejszych realiach rynkowych bardzo często odnosi się do niego pozytywnie. Przedsiębiorcy doskonale zdają sobie sprawę, iż pójście na rękę starszemu pracownikowi zwyczajnie się opłaca.
Dostosowując godziny do potrzeb życiowych seniora, firma zyskuje w zamian lojalnego, stabilnego i zaangażowanego pracownika, który prawdopodobnie zostanie w niej na długo. Zarządzanie nietypowymi godzinami nie stanowi już dla działów HR żadnego wyzwania dzięki cyfryzacji grafików.
Ponadto pracodawca może skorzystać z:
- dofinansowań do wynagrodzenia za zatrudnienie bezrobotnych i poszukujących pracy osób starszych, pod warunkami wymienionymi w art. 141 ustawy o rynku pracy i służby zatrudnienia,
- zwolnień z opłacania składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników powyżej 55 (dla kobiet) lub 60 (dla mężczyzn) roku życia.
To dodatkowe argumenty finansowe, które mogą zadecydować o zatrudnieniu osoby starszej, choćby jeżeli od razu zamierza wnosić o elastyczne godziny.
Wybór innej formy zatrudnienia
Podejmując aktywność zawodową na emeryturze, nie trzeba decydować się na umowę o pracę. Warto jednak pamiętać, iż rodzaj podpisywanego dokumentu nie zależy wyłącznie od naszych preferencji, ale przede wszystkim od charakteru świadczonej pracy.
Zgodnie z art. 22 Kodeksu pracy, jeżeli obowiązki muszą być wykonywane pod ścisłym kierownictwem przełożonego, w wyznaczonym przez niego miejscu oraz w z góry określonych godzinach, pracodawca ma bezwzględny obowiązek zawarcia umowy o pracę. Umowa cywilnoprawna (np. zlecenie) sprawdzi się natomiast w sytuacjach, w których seniorowi zależy na swobodzie, a specyfika zadań pozwala na dużą dozę niezależności.
Jeśli praca polega na realizacji określonych projektów, udzielaniu konsultacji, czy tworzeniu tekstów, a senior samodzielnie decyduje, w jakich dniach i godzinach wykona powierzone mu zadania, umowa zlecenie jest w pełni uzasadniona prawnie. To świetne rozwiązanie dla osób chcących elastycznie reagować na ewentualne spadki formy zdrowotnej. Warto przy tym dodać, iż od 2026 roku czas przepracowany na podstawie umowy zlecenie wlicza się do stażu pracy, co może mieć znaczenie m.in. w kontekście przyznawania nagród jubileuszowych czy odpraw emerytalnych w wybranych grupach zawodowych, takich jak pracownicy samorządowi i nauczyciele.
[TABELA:]
Aspekt współpracy | Umowa o pracę | Umowa zlecenie
Kryterium zastosowania | Praca pod nadzorem, w określonym miejscu i czasie | Samodzielne wykonywanie zadań bez ścisłego kierownictwa
Ochrona prawna | Pełna ochrona wynikająca z kodeksu pracy (m.in. płatne urlopy) | Brak ochrony pracowniczej, regulacje z kodeksu cywilnego
Elastyczność grafiku | Wymaga stosowania ustalonych norm dobowych i odpoczynków | Pełna swoboda w decydowaniu o czasie realizacji zadań