Dziennik grudzień
Już zdjęłam kozaki i nastawiłam wodę na herbatę, kiedy w komunikatorze pojawiła się wiadomość od pani Haliny: Możesz jutro przyjść za Kasię? Kasia ma gorączkę, a nie ma kto zamknąć zmiany. Ręce miałam jeszcze mokre po zlewie, ekran od razu się rozmazał. Wytarłam dłonie o kuchenny ręcznik i spojrzałam na kalendarz w telefonie. Jutro był jedyny wieczór, kiedy planowałam położyć się wcześnie spać i nie odbierać już od nikogo rano trzeba złożyć raport, a głowa już huczała.
Wpisałam: Nie mogę, mam i przystanęłam. W środku podniosło się znajome uczucie, jak mdłości: jeżeli odmówię, to znaczy, iż kogoś zawiodłam. Że nie jestem taka, jak trzeba. Skasowałam i napisałam krótko: Tak, przyjdę. Wysłałam.
Czajnik zagwizdał. Wlałam sobie do kubka, usiadłam na stołku przy oknie i otworzyłam notatkę, którą nazwałam po prostu Dobre. Była tam już dzisiejsza data i punkt: Zamknęłam zmianę za Kasię. Dopisałam kropkę i mały plusik na końcu, jakby to miało coś wyrównać.
Ta notatka jest ze mną już prawie rok. Założyłam ją w styczniu, kiedy po świętach zrobiło się bardzo pusto i potrzebowałam dowodu, iż dni nie mijają bez śladu. Wtedy napisałam: Podwiozłam panią Ninę z piątego piętra do przychodni. Pani Nina szła powoli ze skierowaniami, a do autobusu bała się wsiąść. Zadzwoniła domofonem: Ty masz samochód, zawieź mnie, bo nie zdążę. Odwiozłam ją, poczekałam w aucie, aż odda krew, i przywiozłam do domu.
W drodze powrotnej przyłapałam się na zniecierpliwieniu. Spóźniałam się do pracy, w głowie już kręciły się cudze narzekania o kolejkach i lekarzach. Było mi głupio, zapijałam tę pretensję kawą na stacji benzynowej. W notatce napisałam to jednak gładko, jakby było czyste.
W lutym syn miał delegację i przywiózł mi wnuczka na weekend. Ty i tak jesteś w domu, nie będzie ci ciężko, rzucił, nie pytając. Maryśka była rozbrykana, wiecznie powtarzała: Babciu, zobacz. Zagraj. Pobaw się. Kochałam ją, ale wieczorem już mi się ręce trzęsły ze zmęczenia, a w głowie huczało, jak po koncercie.
Usypiałam ją, pozmywałam, pozbierałam zabawki do pudła, które ona natychmiast z rana znów wysypała. W niedzielę, jak syn przyjechał, powiedziałam tylko: Zmęczyłam się trochę. Uśmiechnął się, jakby to był żart: No babcia, a kto jak nie ty? Pocałował w policzek. Dodałam do notatki: Zajęłam się wnuczką dwa dni. Obok narysowałam serduszko, żeby to nie było tylko muszę.
W marcu zadzwoniła kuzynka potrzebowała pieniędzy do wypłaty. Na leki, sama rozumiesz. Rozumiałam aż za dobrze. Przelałam i nie pytałam, kiedy odda. Potem siedziałam w kuchni i liczyłam, jak dożyć do zaliczki, rezygnując z nowego płaszcza, który już dawno miałam na oku. Płaszcz to nie luksus, stary już był przetarty na łokciach.
W notatce napisałam: Pomogłam kuzynce. Obok nie dopisałam: Zrezygnowałam dla siebie. To wydawało mi się drobną rzeczą, nie wartą wspomnienia.
W kwietniu w pracy jedna z dziewczyn młodziutka, zapłakana zamknęła się w toalecie i nie mogła wyjść. Cicho płakała i powtarzała, iż została sama, iż nikomu nie jest potrzebna. Zapukałam: Otwórz, jestem tu. Potem siedziałyśmy na klatce schodowej, gdzie jeszcze pachniało farbą po remoncie, i słuchałam, jak tuliła słowa w kółko. Zostałam, aż zrobiło się ciemno i ominęłam przez nią ćwiczenia na kręgosłup, które lekarz mi zalecił.
W domu położyłam się na kanapie, bolały mnie plecy. Chciałam się choćby wkurzyć na nią, ale złość skierowałam na siebie. Bo nie umiem powiedzieć: Muszę już do domu. W notatce napisałam: Wysłuchałam Agatki. Byłam wsparciem. Imię dołożyłam, bo to było cieplejsze. Nie dopisałam jednak: Zrezygnowałam ze swojego.
W czerwcu podwiozłam koleżankę z zakupami na działkę. Jej samochód się zepsuł, a ona przez całą drogę dyskutowała przez głośnik z mężem, choćby nie pytając, czy mi pasuje. Jechałam i patrzyłam w szybę. gwałtownie wyrzuciła torby i jeszcze rzuciła: Dzięki. I tak ci było po drodze. Nie było. Wracałam w korkach, dotarłam później niż chciałam. Przez to nie zdążyłam do mamy, a ona potem się obraziła.
W notatce napisałam: Podwiozłam Anetę na działkę. Słowo po drodze zabolało mnie wtedy bardziej niż powinno.
W sierpniu odebrałam nocny telefon od mamy. Jej głos drżał: Źle mi, mam wysokie ciśnienie, boję się. Rzuciłam na siebie płaszcz, zamówiłam taksówkę i ruszyłam przez nocny Kraków. W mieszkaniu duszno, na stole ciśnieniomierz, rozsypane tabletki. Zmierzyłam mamie ciśnienie, podałam leki, czuwałam obok, dopóki nie zasnęła.
Do pracy pojechałam rano, bez powrotu do domu. W tramwaju ledwo nie zasnęłam, bałam się przegapić przystanek. W notatce pojawiło się: Nocowałam u mamy. Postawiłam wykrzyknik, ale od razu skasowałam jakby za głośno.
Jesienią lista się rozrosła. Była długa jak list zakupów, który można przewijać i przewijać. Im była dłuższa, tym częściej miałam to dziwne poczucie: jakbym nie żyła, tylko składała raport. Jakby miłość do mnie miała być kwitowana, a ja zbieram te kwity w telefonie na wypadek, gdyby ktoś zapytał: A ty w ogóle coś robisz?
Starałam się sobie przypomnieć, kiedy ostatnio w tym spisie było coś o mnie. Nie dla mnie, ale przez mnie. Tam zawsze inni, ich kłopoty, ich prośby, ich plany. Moje własne pragnienia wyglądały jak fanaberie, które lepiej ukryć niż wypowiedzieć.
W październiku zdarzyło się coś, co nie było głośne, a jednak jakby pozostawiło we mnie zadrapanie. Przyszłam do syna zostawić mu dokumenty. Stałam w korytarzu z teczką, syn szukał kluczy, jednocześnie rozmawiając przez telefon. Maryśka kręciła się, wołała, iż chce bajkę. Syn na chwilę zasłonił komórkę dłonią: Mama, skoro jesteś, możesz zajść do sklepu? Potrzebujemy mleka i chleba, nie zdążę.
Powiedziałam: Jestem naprawdę zmęczona. choćby nie spojrzał, tylko wzruszył ramionami: Ty zawsze dasz radę. I wrócił do rozmowy.
Te słowa były jak pieczęć. Nie prośba, tylko stwierdzenie. Poczułam, iż coś we mnie się burzy, zaraz potem przyszło poczucie wstydu. Wstyd, iż chciałabym odmówić. Wstyd, iż nie chcę być już wygodna.
Zajechałam więc po mleko, chleb, kupiłam jeszcze jabłka, bo wnuczka lubi. Zostawiłam zakupy na stole, usłyszałam: Dzięki, mamo. To dzięki zabrzmiało jak linijka w dzienniku. Uśmiechnęłam się, jak umiałam, i poszłam.
W domu otworzyłam notatkę i wpisałam: Zrobiłam zakupy synowi. Patrzyłam długo na tę linijkę. Palce trzęsły mi się nie ze zmęczenia, a ze złości. Uświadomiłam sobie, iż ta lista już nie wspiera. Jest uwiązem.
W listopadzie zapisałam się do lekarza, bo kręgosłup bolał coraz bardziej i coraz trudniej było mi stać przy garach. Umówiłam się przez e-Wizytę na sobotę rano, żeby nie prosić o wolne. W piątek wieczorem zadzwoniła mama: Przyjedziesz jutro? Muszę do apteki, a jestem sama.
Powiedziałam: Mam wizytę u lekarza. Mama zamilkła na moment, potem westchnęła: No to trudno. Znaczy, już nie jestem dla ciebie ważna.
Ta fraza zawsze działała. Zawsze się tłumaczyłam, obiecywałam, odkładałam swoje sprawy. Już miałam powiedzieć: Przyjadę po lekarzu ale zatrzymałam się. W środku nie czułam uporu, tylko zmęczenie, jakby pierwszy raz zobaczyłam, iż moja własna codzienność też się liczy.
Powiedziałam cicho: Mamo, przyjadę po południu. Dla mnie to ważne, żeby pójść do lekarza.
Mama westchnęła jak ktoś, kogo zostawiono na balkonie. Dobrze powiedziała, i w tym dobrze było wszystko: żal, presja, przyzwyczajenie.
Nocą spałam źle. Śniło mi się, iż biegnę po korytarzu z dokumentami, a drzwi się zamykają jedna po drugiej. Rano zrobiłam sobie owsiankę, wzięłam leki, które od kilku tygodni leżały w apteczce, i wyszłam. W przychodni czekałam, przysłuchiwałam się szeptanym rozmowom o świadczeniach i wynikach badań, myślałam nie o diagnozie, ale o tym, iż robię coś dla siebie i iż to dziwnie trudne.
Po lekarzu pojechałam do mamy. Kupiłam w aptece leki, wspięłam się na trzecie piętro. Mama otworzyła w ciszy, po chwili zapytała: No i co, byłaś?
Odpowiedziałam: Byłam. I dodałam już bez tłumaczenia: Musiałam.
Mama popatrzyła na mnie inaczej, jakby pierwszy raz widziała we mnie kogoś więcej niż funkcję. Odwróciła się i poszła do kuchni. W drodze do domu poczułam w klatce piersiowej pewne rozluźnienie. Nie radość, ale przestrzeń.
W grudniu, pod koniec roku, złapałam się na tym, iż wyczekuję weekendu nie jak przerwy, ale jak szansy. W sobotę rano syn znów napisał: Możesz wziąć Maryśkę na parę godzin? Mamy sprawy. Przeczytałam, palce już chciały napisać tak.
Siedziałam na krawędzi łóżka, telefon grzał w dłoni. Było cicho, tylko kaloryfer tykał. Myślałam o tym dniu miałam jechać do Muzeum Narodowego na wystawę, o której marzyłam od dawna. Chciałam po prostu chodzić wśród obrazów i milczeć, żeby nikt nie pytał, gdzie są skarpetki i co kupić na obiad.
Odpisałam: Dziś nie dam rady. Mam swoje plany. Wysłałam i położyłam telefon ekranem w dół jakby to ułatwiało czekać.
Odpowiedź przyszła szybko: No dobra. Zaraz potem: Jesteś zła?
Odwróciłam telefon, przeczytałam i poczułam znajome napięcie, potrzebę wyjaśnienia, usprawiedliwienia jakby trzeba było negocjować prawo do własnego czasu. Mogłam napisać długi wywód o tym, iż jestem zmęczona, iż mi też coś się należy. Ale wiedziałam już, iż tłumaczenie się to forma targowania się o siebie.
Odpisałam krótko: Nie. Po prostu to dla mnie ważne. Nic więcej.
Spokojnie się zebrałam, jak do pracy. Sprawdziłam żelazko, zamknęłam okna, wzięłam portfel, kartę i ładowarkę. Na przystanku stałam z ludźmi z siatkami i poczułam dziwne ukojenie: niczego nikomu nie muszę dziś ratować. To było nowe uczucie, ale nie budziło strachu.
W muzeum chodziłam powoli, zatrzymywałam wzrok na twarzach portretów, na dłoniach, na świetle przesączającym się przez okna na obrazach. Miałam wrażenie, iż dopiero się uczę uważać ale na siebie, nie na cudze potrzeby. W bufecie zamówiłam kawę, kupiłam pocztówkę z reprodukcją i włożyłam ją do torebki. Karton był szorstki, miło było go dotykać palcami.
Po powrocie do domu telefon został w torebce, nie sięgnęłam po niego od razu. Najpierw zdjęłam płaszcz, odwiesiłam go na haczyk, umyłam ręce, nastawiłam wodę na herbatę. Dopiero potem usiadłam do stołu i otworzyłam Dobre. Zjechałam do dzisiejszej daty.
Długo patrzyłam na pustą linijkę. Wcisnęłam plus, napisałam: Byłam sama w muzeum. Nie zamieniłam swojego życia na cudzą prośbę.
Zatrzymałam się. Słowa na cudzą prośbę wydawały mi się zbyt głośne, jakby kogoś oskarżały. Skreśliłam je i napisałam jeszcze prościej: Byłam sama w muzeum. Zatroszczyłam się o siebie.
Zrobiłam coś, na co nigdy nie wpadałam. Na górze listy dodałam dwie kolumny. Po lewej: Dla innych. Po prawej: Dla siebie.
W kolumnie Dla siebie była na razie tylko jedna pozycja. Patrzyłam na nią i czułam, jak we mnie prostuje się coś ważnego, jakby kręgosłup po dobrym ćwiczeniu. Nie musiałam już nikomu udowadniać, iż jestem dobrą osobą. Musiałam tylko pamiętać, iż jestem.
Telefon zabrzęczał ponownie. Nie spieszyłam się. Zalałam herbatę, upiłam łyk i dopiero spojrzałam na ekran. Mama napisała krótko: Jak się czujesz?
Odpisałam: Dobrze. Jutro przyjadę, przywiozę ci chleb. I dodałam, zanim wysłałam: Dziś byłam zajęta.
Wysłałam i położyłam telefon obok, ekranem w górę. W mieszkaniu było cicho, a to milczenie już nie ciążyło. Było jak miejsce, które wreszcie mogę zająć sama.
