Ministerstwo Sprawiedliwości chce wprowadzić nowe zasady sporządzania testamentów, które mogą mieć ogromne znaczenie dla osób planujących przekazanie majątku najbliższym. Jedną z najważniejszych nowości jest możliwość nagrania ostatniej woli telefonem. Jednocześnie przepisy dotyczące testamentów ustnych mają zostać znacznie zaostrzone. Wszystko po to, aby ograniczyć oszustwa i wieloletnie spory rodzinne o spadek.
Nowe przepisy dotyczące testamentów. Rząd przygotowuje ważne zmiany
Podział majątku po śmierci bliskiej osoby niejednokrotnie prowadzi do konfliktów rodzinnych. Szczególnie trudne okazują się sytuacje, w których zmarły nie pozostawił pisemnego testamentu, a jego ostatnia wola została przekazana jedynie ustnie.
W takich przypadkach często dochodzi do sporów dotyczących tego, co rzeczywiście powiedział spadkodawca i komu chciał przekazać swój majątek.
Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało projekt zmian w Kodeksie cywilnym, który ma ograniczyć podobne problemy. Nowelizacja przewiduje bardziej rygorystyczne zasady sporządzania testamentów ustnych oraz wprowadzenie nowej formy dokumentowania ostatniej woli.
Zmiany mają zwiększyć bezpieczeństwo spadkobierców i zmniejszyć ryzyko wykorzystywania testamentów do nieuczciwego przejmowania majątku. Na 8 października 2026 roku omawiane rozwiązania pozostają projektowanymi zmianami, a nie obowiązującymi przepisami.
Jedną z najbardziej interesujących propozycji jest wprowadzenie testamentu audiowizualnego. Rozwiązanie to pozwoliłoby na utrwalenie ostatniej woli dzięki urządzenia rejestrującego obraz i dźwięk.
W praktyce oznacza to, iż w określonych sytuacjach osoba chcąca przekazać swój majątek mogłaby nagrać oświadczenie telefonem lub kamerą.
Nie oznacza to jednak, iż każde nagranie będzie automatycznie uznawane za istotny testament.
Nowa forma ma być zarezerwowana dla wyjątkowych okoliczności, w których istnieje obawa rychłej śmierci, a sporządzenie testamentu w zwykły sposób jest niemożliwe lub nadmiernie utrudnione.
Projekt zakłada również konieczność odpowiedniego zabezpieczenia nagrania i przekazania go do sądu. Sąd będzie mógł zbadać autentyczność materiału oraz ustalić, czy spadkodawca podejmował decyzję świadomie i dobrowolnie.
W oficjalnym opisie projektu UD30 przewidziano możliwość sporządzenia takiego nagrania bez udziału świadków. Szczegółowe wymogi należy jednak oceniać na podstawie ostatecznej wersji przepisów, ponieważ projekt przechodził kolejne etapy prac legislacyjnych.
Duże zmiany mają objąć również testamenty ustne, które od lat stanowią źródło sporów spadkowych.
Obecnie przepisy pozwalają na sporządzenie takiego testamentu w obecności co najmniej trzech świadków, o ile istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo szczególne okoliczności uniemożliwiają lub bardzo utrudniają zachowanie zwykłej formy testamentu.
Nowelizacja ma połączyć te warunki.
Oznacza to, iż skorzystanie z testamentu ustnego będzie możliwe wyłącznie wtedy, gdy szczególne i nagłe okoliczności uzasadniają obawę rychłej śmierci, a jednocześnie uniemożliwiają lub nadmiernie utrudniają sporządzenie testamentu w zwykłej formie.
To istotna różnica, ponieważ samo przekonanie o zbliżającej się śmierci nie będzie wystarczającym powodem do skorzystania z tej szczególnej formy.
Zaostrzenie przepisów ma ograniczyć sytuacje, w których po śmierci właściciela majątku pojawiają się osoby twierdzące, iż zmarły obiecał im mieszkanie, dom lub oszczędności.
Projektowane zmiany dotyczą także czasu, przez jaki testamenty szczególne zachowują moc.
W przypadku tradycyjnego testamentu ustnego przewidziano skrócenie tego okresu z sześciu do trzech miesięcy od ustania okoliczności uzasadniających jego sporządzenie.
Jeszcze krótszy termin ma obowiązywać w przypadku testamentu audiowizualnego. Według założeń projektu utraci on moc po miesiącu od ustania wyjątkowych okoliczności.
Istotne jest jednak zastrzeżenie, iż zasady dotyczące utraty mocy testamentu szczególnego przewidują wyjątek, o ile spadkodawca umrze przed upływem określonego terminu.
Nowe rozwiązania mają zachęcać do sporządzenia zwykłego testamentu wtedy, gdy przestanie istnieć sytuacja zagrożenia życia.
Ministerstwo Sprawiedliwości chce również rozszerzyć katalog osób, które nie mogą występować jako świadkowie przy sporządzaniu testamentów.
Zmiany mają dotyczyć między innymi osób blisko związanych z tymi, którzy otrzymają korzyść ze spadku. Projekt przewiduje dodatkowe ograniczenia obejmujące określonych krewnych oraz osoby pozostające we wspólnym pożyciu z beneficjentem testamentu.
Chodzi przede wszystkim o zapewnienie bezstronności świadków.
W praktyce nowe przepisy mają utrudnić sytuacje, w których osoby zainteresowane otrzymaniem majątku mogłyby wpływać na treść ostatniej woli spadkodawcy lub późniejsze jej odtworzenie.
Osoby, które sporządziły testament, nie powinny podejmować pochopnych decyzji z powodu zapowiedzi nowelizacji.
Sam fakt przygotowania nowych przepisów nie oznacza, iż wcześniej sporządzone testamenty automatycznie stracą ważność.
Warto natomiast upewnić się, iż dokument został przygotowany zgodnie z obowiązującym prawem.
W przypadku testamentu własnoręcznego należy pamiętać, iż musi być on napisany w całości manualnie i podpisany przez spadkodawcę. Wskazane jest również umieszczenie daty.
Osoby posiadające większy majątek, kilka nieruchomości lub skomplikowaną sytuację rodzinną mogą rozważyć sporządzenie testamentu u notariusza.
Takie rozwiązanie pozwala ograniczyć ryzyko błędów formalnych, które w przyszłości mogłyby doprowadzić do zakwestionowania ostatniej woli.
Najważniejsze jest jednak to, iż zapowiadane zmiany przez cały czas wymagają zakończenia procesu legislacyjnego. Dopiero ostateczna treść ustawy i data jej wejścia w życie przesądzą, na jakich zasadach Polacy będą mogli korzystać z nowych form testamentów.
