Festiwal dla osób niewidomych w Płocku. Kiedy się odbędzie?
W dniach od 26 września do 2 października 2026 roku w Płocku odbędzie się 16. Festiwal Kultury i Sztuki dla Osób Niewidomych. Organizatorem siedmiodniowego wydarzenia jest Stowarzyszenie „De Facto”, a w jego programie znajdą się filmy, spektakle teatralne oraz koncerty dostosowane pod osoby z niepełnosprawnością wzroku.
To wydarzenie ma już swoją historię. Tegoroczna odsłona będzie szesnastą edycją festiwalu, który od lat skupia się na zwiększaniu dostępności kultury dla osób niewidomych i słabowidzących.
Jednym z narzędzi wykorzystywanych w tym celu jest audiodeskrypcja, czyli słowny opis istotnych elementów obrazu. Pozwala przekazać ona informacje, które bez dodatkowego opisu pozostają niedostępne dla osoby niewidomej.
Wyzwania związane z odbiorem przestrzeni sięgają jednak znacznie dalej niż sale kinowe i teatralne. W codzienności osoby niewidome regularnie korzystają z przedmiotów, w których producenci umieszczają najważniejsze informacje wyłącznie drukiem. Zupełnie inaczej jest w przypadku leków, które przez regulacje prawne mają nakaz używania alfabetu Braille’a.
Co można przeczytać Braille’em na pudełku leku?
Polskie przepisy dotyczące oznakowania produktów leczniczych wymagają umieszczenia w systemie Braille’a nazwy leku na opakowaniu. jeżeli taki sam lek trafia do sprzedaży w różnych dawkach albo wersjach np. jako syrop i tabletki, na opakowaniu również znajduje się taka informacja.
Wypukłe punkty na opakowaniu służą do szybkiej identyfikacji produktu. I to by było na tyle. Osoby niewidome, które chciałyby zapoznać się ze szczegółami, na przykład sprawdzić dawkowanie, przeciwwskazania czy działania niepożądane, stoją przed sporym wyzwaniem.
Dostępna wersja ulotki trafia do osób niewidomych dopiero na życzenie. W teorii prawo gwarantuje dostęp do pełnych informacji, ale w praktyce oznacza to konieczność poświęcenia dodatkowego czasu i szukania okrężnej drogi do wiedzy, która powinna być dostępna od razu.
Natomiast w branży kosmetycznej kwestia oznakowania opakowań opiera się jak dotąd na dobrowolnych decyzjach producentów.
Kosmetyk może mieć dziesiątki informacji na etykiecie i żadnej dostępnej dotykiem
Unijne przepisy jasno wskazują, jakie dane muszą trafić na opakowanie kosmetyku. Zalicza się do nich m.in. pojemność, dane firmy odpowiedzialnej za produkt, termin trwałości, środki ostrożności, numer partii, funkcję produktu oraz pełną listę składników.
Zdecydowanie jednak brakuje przepisów na wzór tych z rynku leków, które nakładałyby obowiązek umieszczania nazwy w systemie Braille’a.
Samo umieszczenie takich oznaczeń zależy od dobrowolnej decyzji producenta. Jednym z przykładów marki ułatwiającej dostęp dla osób niewidomych jest obecna w Super-Pharm L’Occitane. Marka ta zaczęła wprowadzać Braille’a na opakowania swoich kosmetyków już w 1997 roku i do dziś takie oznaczenia pojawiają się na dużej części jej produktów. Nie jest to jednak standard obowiązujący na całym rynku kosmetyków.
Ten brak wspólnych zasad widać szczególnie wyraźnie przy kosmetykach, które różnią się tylko barwą. Podkłady, pomadki czy cienie trafiają do sprzedaży w kilkunastu wariantach, a najważniejsze różnice między nimi producenci przekazują kolorem, fantazyjną nazwą lub drobnym numerem na spodzie opakowania.
Przy makijażu kolor jest jedną z podstawowych informacji o produkcie
Problemowi temu przyjrzeli się Franklin Mingzhe Li wraz z zespołem w badaniu dotyczącym używania makijażu i kosmetyków przez osoby z niepełnosprawnością wzroku, zaprezentowanym podczas konferencji CHI 2022.
Badacze przeanalizowali 145 filmów na YouTube tworzonych przez osoby z dysfunkcją wzroku, a następnie przeprowadzili wywiady z 12 osobami stosującymi produkty do makijażu. W relacjach stale powracały wyzwania związane z informacjami przekazywanymi wyłącznie wizualnie, rozróżnianiem odcieni, nauką technik aplikacji oraz brakiem natychmiastowej informacji zwrotnej o efekcie.
To tzw. badanie jakościowe, więc jego celem nie było wyliczanie procentów dla całej populacji, ale wyłapanie konkretnych problemów i sposobów radzenia sobie z nimi. Rozmowy z uczestnikami pokazują wyzwania, z którymi osoby niewidome mierzą się na co dzień.
Jak projektować dostępne opakowania dla osób niewidomych i słabowidzących?
Polski Związek Niewidomych zwraca uwagę, iż pełna dostępność opakowania wymaga znacznie więcej niż jednego szablonowego rozwiązania.
W 2022 roku przedstawicielki Instytutu Tyflologicznego PZN podczas spotkania z branżą opakowaniową zachęcały do wprowadzania oznaczeń brajlowskich także poza rynkiem leków, między innymi na kosmetykach, żywności czy chemii gospodarczej.
Elżbieta Oleksiak, kierownik Centrum Rehabilitacji Instytutu Tyflologicznego PZN, oraz Iwona Optułowicz, starszy specjalista, zwróciły przy tym uwagę na wyzwanie związane z coraz popularniejszymi kodami QR. Choć taki kod potrafi przekierować do szczegółowych danych odczytywanych przez telefon, osoba niewidoma musi go najpierw fizycznie zlokalizować. PZN zaproponował proste rozwiązanie: otoczenie kodu wypukłą ramką, którą łatwo wyczuć pod palcami.
Z kolei osoby słabowidzące mierzą się z zupełnie innym zestawem barier. W ich przypadku głównym utrudnieniem bywa mikroskopijna czcionka, zbyt mały kontrast między tekstem a tłem czy natłok informacji na małej powierzchni. Sam system Braille’a tych problemów nie rozwiązuje, dlatego tak ważne jest łączenie różnych metod projektowania.
25 buteleczek perfum i kilka różnych sposobów przekazania informacji
Świetnym przykładem takiego praktycznego podejścia były warsztaty perfumiarskie zorganizowane 19 marca 2026 roku dla dziesięcioosobowej grupy przedstawicieli Instytutu Tyflologicznego PZN.
Uczestnicy pracowali z zestawami złożonymi z 25 buteleczek z różnymi nutami zapachowymi. Każda z nich miała przypisany kod QR oraz dotykowe znaczniki o zróżnicowanej fakturze, co pozwalało sprawnie odróżniać je od siebie bez patrzenia na etykietę.
Po zakończeniu zajęć reprezentantki PZN wskazały kolejne kierunki usprawnień. Zaproponowały wyraźniejsze podbicie kontrastu z myślą o osobach słabowidzących, rozbudowę treści ukrytych pod kodami QR oraz przygotowanie kluczowych instrukcji w systemie Braille’a.
Każde z tych rozwiązań odpowiada na zupełnie inny etap korzystania z produktu. Różnorodne faktury ułatwiają szybkie rozpoznanie butelki w dłoni, wypukła ramka wskazuje miejsce na kod, QR otwiera dostęp do pełnych informacji w telefonie, a mocny kontrast pozwala sprawnie korzystać z opakowania osobom ze słabym wzrokiem.
Co naprawdę decyduje o dostępności kosmetyku?
Tutaj nie chodzi o to, ile dodatkowych oznaczeń uda się zamieścić na opakowaniu, ale czy osoba niewidoma lub słabowidząca może samodzielnie rozpoznać produkt i dotrzeć do ważnych dla niej informacji.
W przypadku kosmetyków ma to szczególne znaczenie, bo często już wybór adekwatnego wariantu wymaga odczytania koloru, numeru albo niewielkiego napisu. o ile wszystkie te dane pozostają dostępne wyłącznie dla oka, użytkownik musi szukać pomocy jeszcze zanim zacznie korzystać z produktu.
Festiwal w Płocku przypomina o dostępności w kulturze, ale ten sam problem pojawia się każdego dnia w znacznie prozaiczniejszych sytuacjach. Czasem zaczyna się po prostu od próby odróżnienia dwóch podobnych opakowań stojących obok siebie na półce.
