Czy antykoncepcja hormonalna może wpływać na płodność w przyszłości? To jedna z częstszych obaw osób, które stosują tabletki hormonalne, wkładkę albo antykoncepcję awaryjną i myślą o ciąży w przyszłości. Sprawdzamy, jak gwałtownie wraca płodność po jej odstawieniu i które popularne przekonania nie mają potwierdzenia w badaniach.
„Biorę tabletki od kilku lat. Czy kiedy je odstawię, będę mogła zajść w ciążę?”, „Czy wkładka nie zepsuje mi płodności?”, „Czy tabletka dzień po może sprawić, iż kiedyś będę mieć problem z ciążą?”. Takie obawy przez cały czas pojawiają się przy rozmowach o antykoncepcji.
Według Światowej Organizacji Zdrowia współczesne odwracalne metody antykoncepcji nie powodują niepłodności. Po zakończeniu ich stosowania możliwość zajścia w ciążę wraca, choć w zależności od rodzaju metody nie zawsze musi nastąpić dokładnie w tym samym momencie.
Skąd więc bierze się przekonanie, iż antykoncepcja może „zepsuć płodność”? Jednym z powodów jest jej sposób działania. Tabletki antykoncepcyjne mogą hamować owulację, a wkładka zapobiega ciąży przez kilka lat. Łatwo więc uznać, iż jeżeli układ rozrodczy przez dłuższy czas działa inaczej, po odstawieniu antykoncepcji może już nie wrócić do wcześniejszego funkcjonowania. Dostępne dane tego nie potwierdzają.
Czy tabletki antykoncepcyjne powodują niepłodność?
Nie ma dowodów, iż prawidłowo stosowana doustna antykoncepcja hormonalna powoduje trwałą niepłodność.
Tabletki zawierające estrogen i progestagen albo wyłącznie progestagen wpływają na cykl tylko podczas ich stosowania. Mogą zahamować owulację, zagęścić śluz szyjkowy i zmienić błonę śluzową macicy. Są to działania odwracalne.
WHO podaje, iż po odstawieniu zarówno tabletek dwuskładnikowych, jak i tabletek zawierających wyłącznie progestagen płodność wraca szybko. Nie ma potrzeby robienia kilkumiesięcznej „przerwy”, zanim rozpocznie się starania o ciążę. Sam fakt, iż tabletki hamują owulację podczas stosowania, nie oznacza, iż pogarszają płodność po ich odstawieniu.
Kiedy wraca płodność po odstawieniu tabletek?
U wielu osób owulacja wraca gwałtownie po zakończeniu stosowania tabletek. Nie oznacza to jednak, iż każda osoba zajdzie w ciążę w pierwszym cyklu.
Powrót płodności i czas potrzebny do zajścia w ciążę, zależą również od wieku, regularności owulacji, stanu zdrowia, drożności jajowodów, jakości nasienia partnera oraz innych czynników.
Jeśli przed rozpoczęciem antykoncepcji miesiączki były nieregularne, po odstawieniu tabletek problem może pojawić się ponownie. Nie musi to oznaczać, iż antykoncepcja „rozregulowała hormony”.
Dlaczego miesiączka czasami nie wraca od razu?
To jeden z momentów, w których łatwo pomylić następstwo czasowe z przyczyną.
Jeśli przed rozpoczęciem antykoncepcji występowały nieregularne miesiączki, PMOS albo inne zaburzenia owulacji, tabletki mogły przez pewien czas ograniczać lub maskować ich objawy.
Po odstawieniu antykoncepcji mogą ponownie pojawić się nieregularne krwawienia albo cykle bezowulacyjne. Przyczyną nie jest wtedy sama tabletka, ale wcześniejsze zaburzenie.
Jeżeli miesiączka przez dłuższy czas nie wraca albo cykle po odstawieniu antykoncepcji są bardzo nieregularne, warto skonsultować się z ginekologiem.
Czy antykoncepcja zmniejsza rezerwę jajnikową?
Nie ma dowodów, iż antykoncepcja hormonalna trwale zmniejsza rezerwę jajnikową albo przyspiesza biologiczne starzenie się jajników.
Warto jednak doprecyzować jedną rzecz. Podczas stosowania niektórych metod hormonalnych wyniki badań używanych do oceny rezerwy jajnikowej, na przykład stężenia AMH lub liczby pęcherzyków antralnych w USG, mogą być przejściowo niższe.
Nie oznacza to automatycznie utraty komórek jajowych.
Dlatego, jeżeli badanie rezerwy jajnikowej wykonywane jest podczas stosowania antykoncepcji hormonalnej, lekarz powinien interpretować wynik z uwzględnieniem stosowanej metody.
Czy tabletki „zużywają” komórki jajowe?
Nie. Czasem można spotkać się z przekonaniem, iż antykoncepcja hormonalna wyczerpuje zapas komórek jajowych. Z drugiej strony pojawia się też odwrotny mit, iż skoro tabletki hamują owulację, to „oszczędzają jajeczka” na później.
Żadne z tych uproszczeń nie opisuje prawidłowo biologii jajnika.
Hamowanie owulacji nie zatrzymuje naturalnego procesu utraty pęcherzyków jajnikowych. Antykoncepcja nie zatrzymuje też biologicznego starzenia się komórek jajowych. Nie należy więc traktować jej ani jako czegoś, co „zużywa płodność”, ani jako sposobu na zachowanie jej na później.
Czy można brać tabletki antykoncepcyjne przez wiele lat?
Nie istnieje zasada, według której po kilku latach stosowania antykoncepcji hormonalnej trzeba zrobić przerwę „dla zdrowia” albo po to, żeby „jajniki odpoczęły”.
WHO wskazuje, iż nie ma potrzeby robienia okresowych przerw w przyjmowaniu doustnej antykoncepcji wyłącznie po to, żeby organizm wrócił do naturalnego cyklu.
To nie oznacza jednak, iż każda osoba może stosować każdą metodę bez ograniczeń. Dobór antykoncepcji powinien uwzględniać stan zdrowia, wiek, przyjmowane leki oraz czynniki zwiększające ryzyko powikłań.
Polskie źródła, w tym pacjent.gov.pl, zwracają uwagę na przeciwwskazania dotyczące części metod hormonalnych, m.in. przebytą zakrzepicę, migrenę z aurą, niektóre choroby wątroby czy wybrane nowotwory hormonozależne.
Czy wkładka wpływa na płodność w przyszłości?
Współczesne wkładki wewnątrzmaciczne, zarówno hormonalne, jak i miedziane, są metodami odwracalnymi. Po ich usunięciu płodność wraca szybko. W Polsce wkładki mogą być stosowane również przez osoby, które wcześniej nie rodziły.
Skąd więc mit, iż wkładka może „uszkodzić płodność”?
Częściowo z historii starszych typów wkładek, a częściowo z pomieszania dwóch różnych problemów. Sama wkładka nie wywołuje infekcji przenoszonej drogą płciową. Nieleczone zakażenia, np. chlamydioza lub rzeżączką, mogą jednak doprowadzić do zapalenia narządów miednicy mniejszej i uszkodzenia jajowodów. To właśnie nieleczona infekcja, a nie sama wkładka, może zwiększać ryzyko problemów z płodnością.
Czy wkładkę można stosować, jeżeli nie było się w ciąży?
Tak. Brak wcześniejszych ciąż albo porodów sam w sobie nie jest przeciwwskazaniem do stosowania wkładki wewnątrzmacicznej.
Przekonanie, iż wkładka jest metodą odpowiednią „dopiero po urodzeniu”, jest przestarzałe i nie znajduje potwierdzenia we współczesnych zaleceniach.
Czy tabletka dzień po wpływa na płodność?
Nie. Antykoncepcja awaryjna działa w konkretnym cyklu, przede wszystkim poprzez zahamowanie lub opóźnienie owulacji. Stosowanie tabletek antykoncepcji awaryjnej nie szkodzi przyszłej płodności i nie powoduje opóźnienia jej powrotu.
Także Ministerstwo Zdrowia podkreśla, iż octan uliprystalu stosowany w antykoncepcji awaryjnej nie jest środkiem wczesnoporonnym i nie przerywa istniejącej ciąży.
Po zastosowaniu tabletki „dzień po” można ponownie zajść w ciążę choćby w tym samym cyklu. Antykoncepcja awaryjna nie chroni więc przed kolejnymi stosunkami bez zabezpieczenia.
Czy antykoncepcja hormonalna zwiększa ryzyko poronienia?
Stosowanie antykoncepcji przed zajściem w ciążę nie jest uznawane za przyczynę późniejszego poronienia.
Warto też odróżnić antykoncepcję od leków stosowanych do przerwania ciąży. Antykoncepcja awaryjna działa przed powstaniem ciąży i nie przerywa już istniejącej ciąży.
Czy rozpoczęcie antykoncepcji w młodym wieku może powodować niepłodność?
Sam wiek rozpoczęcia stosowania antykoncepcji hormonalnej nie oznacza zwiększonego ryzyka niepłodności w przyszłości.
Tabletki hormonalne bywają przepisywane młodym osobom także z innych powodów niż zapobieganie ciąży, np. przy bolesnych lub bardzo obfitych miesiączkach.
Pacjent.gov.pl wskazuje, iż antykoncepcja hormonalna może regulować cykl i zmniejszać bolesność krwawień. Jej stosowanie nie oznacza, iż płodność w przyszłości będzie gorsza.
Dlaczego ktoś zachodzi w ciążę gwałtownie po odstawieniu antykoncepcji, a ktoś inny nie?
Bo na płodność wpływa znacznie więcej niż wcześniejsze stosowanie antykoncepcji.
Znaczenie mają m.in. wiek, regularność owulacji, PMOS, endometrioza, przebyte infekcje, drożność jajowodów, choroby przewlekłe oraz jakość nasienia partnera.
WHO szacuje, iż problem niepłodności dotyczy w ciągu życia około jednej na sześć osób w wieku reprodukcyjnym.
Jeżeli ktoś przez kilka lat stosował antykoncepcję, a po jej odstawieniu nie może zajść w ciążę, łatwo uznać, iż to właśnie tabletki lub wkładka są przyczyną. Często jednak problem zostaje zauważony dopiero wtedy, gdy po raz pierwszy rozpoczynają się starania o ciążę.
Kiedy po odstawieniu antykoncepcji warto iść do lekarza?
O niepłodności mówi się wtedy, gdy do ciąży nie dochodzi przez 12 miesięcy regularnego współżycia bez zabezpieczenia. Nie zawsze trzeba jednak czekać rok.
Wcześniejsza konsultacja może być wskazana przy bardzo nieregularnych albo nieobecnych miesiączkach, podejrzeniu endometriozy, przebytych chorobach mogących wpływać na płodność albo wtedy, gdy wiek osoby starającej się o ciążę uzasadnia szybszą diagnostykę.
Antykoncepcja a płodność. Co warto zapamiętać?
Odwracalne metody antykoncepcji mają zapobiegać ciąży wtedy, kiedy są stosowane. Nie są uznawane za przyczynę trwałej niepłodności.
Po odstawieniu tabletek, usunięciu wkładki czy zakończeniu stosowania innych odwracalnych metod płodność wraca. Antykoncepcja hormonalna nie „zużywa” komórek jajowych i nie przyspiesza starzenia jajników.
Jeżeli po odstawieniu antykoncepcji pojawiają się problemy z miesiączką albo zajściem w ciążę, warto szukać ich rzeczywistej przyczyny, zamiast automatycznie przypisywać je wcześniejszemu stosowaniu antykoncepcji.
Źródła
Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników, rekomendacje dotyczące wskazań i bezpieczeństwa stosowania preparatów antykoncepcyjnych.
Pacjent.gov.pl, „antyKONCEPCJA = zdrowie i świadome decyzje”.
Ministerstwo Zdrowia, materiały dotyczące antykoncepcji awaryjnej.
Światowa Organizacja Zdrowia, „Oral contraceptives”.
Światowa Organizacja Zdrowia, „Intrauterine devices”.
Światowa Organizacja Zdrowia, „Emergency contraception”.
Światowa Organizacja Zdrowia, „Infertility”.
