Pisanki, czyli zdobione różnymi technikami kurze, gęsie lub kacze jaja, to obowiązkowi goście wielkanocnego stołu. Symbolizują rodzącą się do życia przyrodę, a jednocześnie nadzieję, jaką czerpią chrześcijanie z wiary w zmartwychwstanie Chrystusa. Skąd się wzięły na naszym stole?
KOŚCIÓŁ I JAJO
W starożytnym Egipcie jajo było uważane za symboliczną siedzibę i początek życia. Wiele mitów o stworzeniu świata posługuje się symboliką jaja. Kościół uczynił jajko symbolem zmartwychwstania Chrystusa, choć jego symbolika jest o wiele bogatsza. Dla starożytnych jajko było symbolem świata, płodności i odradzającego się życia. Dla chrześcijan jajko to symbol nadziei na życie wieczne. Pierwszy dopatrzył się w nim chrześcijańskich nadziei św. Augustyn. Efrem Syryjczyk porównał pękanie skorupek jaj do pękania grobów w czasie zmartwychwstania umarłych przy końcu świata.
Chrześcijaństwo musiało pogodzić się z istnieniem ludowej wiary w magiczną uzdrawiającą, a choćby życiodajną moc przypisywaną jajkom, choć do XII w. próbowano wprowadzać zakazy spożywania jajek w czasie wielkanocnym, aby nie przywoływać jakichkolwiek skojarzeń z wierzeniami pogańskimi.
PISANKA MARII
Jedna z ludowych legend głosi, iż dzięki malowanych jajek Maria, matka Jezusa, próbowała wyjednać u Piłata łaskę dla syna. Inna z wersji tej legendy przypisuje wstawiennictwo za Jezusem, tym razem u Heroda, Marii Magdalenie. Zwyczaj zdobienia jaj znany był jeszcze przed Chrystusem. Najstarsze pisanki pochodzą z terenów sumeryjskiej Mezopotamii.
Najstarsze polskie pisanki pochodzą z X wieku, ale prawdopodobnie zdobienie jaj znane było Słowianom wcześniej. Dawniej zdobieniem jaj zajmowały się wyłącznie kobiety, mężczyźnie wówczas nie wolno było wchodzić do izby. Jeśliby się tak zdarzyło, odczyniano urok, który intruz mógł rzucić na pisanki.
Zwyczaj malowania jaj wielkanocnych był powszechny w narodzie – pisał Zygmunt Gloger w Encyklopedii Staropolskiej. – Zajmują się tem dziś głównie dziewczęta. Farbują jaja w brezylii czerwonej i sinej, w odwarze z łupin cebuli, z kory dzikiej jabłoni, listków kwiatu malwy, kory olszowej, z robaczków, czerwcem zwanych, w szafranie, krokoszu itd. Rysują jajko rozpuszczonym woskiem, aby farba miejsc powoskowanych nie pokryła. Rysowanie zowią „pisaniem”, stąd nazwa „pisanki”(…).
NAZWY PISANEK
Kraszanki (zwane też malowankami lub byczkami) powstają przez gotowanie jajka w wywarze barwnym, dawniej uzyskiwanym wyłącznie ze składników naturalnych. Używano roślin, które pozwalały na uzyskanie różnych kolorów. I tak: brązowy (rudy): łupiny cebuli; czarny: kora dębu, olchy lub łupiny orzecha włoskiego; żółtozłocisty: kora młodej jabłoni lub kwiat nagietka; fioletowy: płatki kwiatu ciemnej malwy; zielony: pędy młodego żyta lub listki barwinka; różowy: sok z buraka. Pisanki powstają przez rysowanie (dawniej: pisanie) na skorupce gorącym roztopionym woskiem, a następnie zanurzenie jajka w barwniku. Jako narzędzi do pisania używano szpilek, igieł, kozików, szydeł, słomek i drewienek. Oklejanki (naklejanki) są przyozdobione sitowiem, płatkami bzu, skrawkami kolorowego, błyszczącego papieru, tkaniny itp. Znane są jeszcze rysowanki i skrobanki (lub drapanki).
MKP
Foto: pixabay.com
gazeta Mieszkaniec
Warszawski Lokalny Portal Informacyjny Mieszkaniec
