Cześć Przyjaciele!
Podróżując po Polsce i za granicami naszego kraju, zawsze staram się łączyć miejsca znane, turystyczne i popularne z tymi, które z pewnych powodów są pomijane, mniej znane i położone poza turystycznym szlakiem.
Odwiedzając miejsca z przewodników bardzo często się zachwycam i cieszę, iż mogę zobaczyć słynny zabytek lub przeżyć coś unikalnego, choć rozpowszechnionego. Natomiast miejsca mało znane dają głębszy poziom szczęścia. Wówczas czuje, iż rzeczywiście zagłębiam się w danym mieście i poznaje coś więcej, aniżeli fasadę.
Okres letni to wzmożony czas na wyjazdy. Być może wpadniecie do Gdańska na dzień, może na tydzień. Fajnie mieć sprawdzoną listę WARTOŚCIOWYCH miejsc, wybrać sobie po kilka z kategorii znanych i kilka z zupełnie pomijanych, by tym samym poczuć miasto na głębszym poziomie.
Zapraszam Was serdecznie do zestawienia 27 znanych i zupełnie pomijanych miejsc w Gdańsku!
1. Długi Targ
Pod względem jakości architektury, bogactwa kamienicznych fasad, wytwornych przedproży, jak i WYJĄTKOWYCH zabytków, Długi Targ jest najpiękniejszym placem w Polsce, a i w Europie może konkurować o miano jednego z piękniejszych.
Jednym z ważniejszych zabytków w Gdańsku jest stojący przy Długim Targu Dwór Artusa. Historia odwiecznej siedziby bractw mieszczańskich sięga połowy XIV wieku. W drugiej połowie XV wieku dwór rozbudowano do dzisiejszych rozmiarów, jednakże piękna renesansowa fasada została przekształcona w 1617 roku przez Abrahama van den Blocke.
Przed Dworem Artusa od niemal 400 lat tryska Fontanna Neptuna – zdaje się najbardziej znany symbol Gdańska. Fontanna została zaprojektowana przez Abrahama van den Blocke, a inicjatorem jej budowy był burmistrz Bartłomiej Schachmann. Do 1613 roku sporządzono projekt i wyciosano basen oraz trzon pod figurę. Problemy pojawiły się później, gdyż kiedy w 1615 roku figura Neptuna została odlana i oszlifowana, dzieło utknęło ze względu na wojnę ze Szwecją w Wielkiej Zbrojowni. Dopiero w 1633 oku rzeźbiarz Wilhelm Richter ustawił fontannę, a rok później – 26 marca 1634 roku – została uruchomiona.
Zestawienie Neptuna, Dworu Artusa wraz innymi wspaniałymi kamieniczkami, Ratusza i wieży Bazyliki Mariackiej jest jednym z CENNIEJSZYCH w całej Polsce.
2. Długie Nabrzeże
Długie Nabrzeże (błędnie nazywane “pobrzeżem”), którego historia sięga XIV stulecia. Z początku jednak, mieliśmy do czynienia z pomostami przed każdą z bram, które z biegiem lat (aż do XIX wieku) łączono w jedno nabrzeże. W roku 1611 po raz pierwszy nazwane Długim Nabrzeżem (Lange Brucke).
Żuraw jest jednym z ważniejszych zabytków, odróżniający Gdańsk od każdego innego. Żuraw został zbudowany w latach 1442-1444 na miejscu XIV-wiecznej bramy (wyposażonej w urządzenie dźwigowe). Budowla łączy rolę bramy – spójrzcie na dwie ceglane baszty, jak i dźwigu portowego – zwróćcie uwagę na drewnianą konstrukcję między basztami.
3. Ulica Mariacka
Ulica “Naszej Pani” jest tak emblematyczna, wyjątkowa i typowa TYLKO dla Gdańska, iż patrząc na nią, ciężko pomyśleć o innym mieście. Wąska, brukowana, biegnąca lekko w górę uliczka, zabudowana jest 52 kamieniczkami, spośród których każda ma przedproże.
Charakter Gdańska tworzą detale, coś, czego nie ma nigdzie indziej na tą skalę i w takich formach, a są to niewątpliwie przedproża. Przedproża podkreślają architekturę fasad, dodają kamienicom odświętnego charakteru, a same w sobie są dziełami sztuki.
Idąc w kierunku Motławy, uliczkę zamyka XV-wieczna Brama Mariacka, która wespół z dziełem Antoniego van Obberghena – Domem Przyrodników z 1599 roku, tworzy jeden z piękniejszych pod kątem dawnej architektury zestawień w mieście.
Zbliżając się zaś do Bazyliki Mariackiej, dostrzegamy, iż prócz jej OGROMU, posiada NIEPRAWDOPODOBNE detale! Wystarczy zadrzeć głowy w górę i spojrzeć na XV-wieczne szczyty z arcydziełami metaloplastyki – złotymi krzyżami. Ciekawie prezentuje się gotycka kamieniczka z 1451 roku na tle wielkiego okna (130 m2) Bazyliki Mariackiej.
4. Ulica Piwna
Ulica Piwna, o czym wspomniałem powyżej, na początku (1337 rok) nosiła wraz z Chlebnicką miano ulicy Piekarskiej (platea pistorum), dopiero od 1449 roku górny odcinek ulicy otrzymał nazwę Jopengasse = Jopejska, od słynnego jopejskiego piwa. Piwna jest jedną z NAJPIĘKNIEJSZYCH ulic w Gdańsku. Bogactwo architektoniczne w postaci kamienic mieszczańskich (w wielu przypadkach wyposażonych w przedproża) i FENOMENALNE zamknięcia – z jednej strony Wielka Zbrojownia, z drugiej wieża Bazyliki Mariackiej.
5. Ołowianka
Ołowianka o powierzchni 5 ha z początku zwana była szafarnią ze względu na to, iż miała tutaj miejsce siedziba szafarza zakonnego (po drugiej stronie Motławy stał Zamek Krzyżacki). Wyspą stała się w w 1576 roku po przekopaniu Kanału Na Stępce. w tej chwili znajduje się tutaj Narodowe Muzeum Morskie oraz Polska Filharmonia Bałtycka im. Fryderyka Chopina. Ołowianka stanowi miejsce spacerów, wypoczynku i licznych miejskich imprez. Widok z Ołowianki na Główne Miasto jest jednym z ładniejszych w całym mieście.
Na wyspę można się dostać historycznym Mostem Kamieniarskim z 1576 roku, Mostem Kolejowym z początku XX wieku oraz zbudowaną w 2017 roku zwodzoną kładką.
6. Fort Góry Gradowej
Fort Grodzisko, położony jest na morenowym wzgórzu w zachodniej cześci Śródmieścia. Z tego względu, spacer po tym terenie jest niezwykle urozmaicony. Możecie spacerować tutaj kilka razy, za każdym zwracając uwagę na coś innego.
Przede wszystkim, to fortyfikacje rozsiane na terenie wzgórz. Pierwsze zbudowano już w XVII wieku, natomiast wszystkie ceglane budynki, oglądane dzisiaj, to XIX wiek. Redita Napoleońska z początku dziewiętnastego stulecia, Majdan fortu i położone obok Koszary Schronowe, Wozownia Artyleryjska bądź schrony. Do tego kaponiery – północna, środkowa i południowa.
Obiekty poforteczne pełnią różne funkcje, aczkolwiek zdecydowaną większość, zajmuje centrum nauki “Hevelianum”. Interaktywnych, niezwykle ciekawych wystaw, nie zlokalizowano w nowoczesnych budynkach, a w XIX-wiecznych schronach, Kaponierze Południowej bądź Koszarach Schronowych.
Słynna i znana każdemu Góra Gradowa to jeden z piękniejszych widoków na miasto. Jak na dłoni Stocznia, Stare i Główne Miasto z robiącymi wrażenie kościelnymi wieżami, dalej widoczne Żuławy. Jednakże pozostało kilka miejsc na terenie “Grodziska”, skąd świetnie widać miasto. Schrony na niskim czole kurkowym, Bastion Neubauera lub zimą okolica Redity Napoleońskiej.
Fort Grodzisko zajmuje około 27 ha powierzchni, z czego większą część park. Poczynając od tzw. “mokrej fosy” gdzie działa fontanna, zaś wokół biegnie ścieżka, poprzez Bastion Neubauera, gdzie jest ogród różany i widok na Kościół Św. Katarzyny, po część parku wzdłuż ulicy Dąbrowskiego, gdzie znajdziecie najstarszy w Gdańsku Pomnik Żołnierzy Rosyjskich.
7. Bastiony i Fosa
Południowo-wschodnią granicę Historycznego Śródmieścia bardzo klarownie wyznacza linia bastionów i miejskiej fosy – element XVII-wiecznych fortyfikacji Gdańska. To razem 4 km zieleni i wody, można rzec w centrum miasta. Wzdłuż fosy napotkacie NIEPRZECIĘTNE zabytki! Wspomniane bastiony – Św. Gertrudy i Żubr z początku XVII wieku, Kamienne Śluza z tego samego okresu, Brama Nizinna z 1629 roku. Zachwycająca natura w połączeniu z architekturą i zabytkami obronnymi to unikat na skale Polski.
8. Wyspa Spichrzów
W najlepszych czasach stało tutaj ponad 350 spichlerzy! Żadne miasto w Europie nie mogło się poszczycić tak bogatą dzielnicą magazynów. Liczba spichlerzy w Gdańsku świadczy o tym, jak BOGATE było miasto, jak WAŻNE dla całej Polski. Spacer nabrzeżem po północnym cyplu Wyspy Spichrzów to różnorodne nadrzeczne krajobrazy.
9. Molo w Brzeźnie
W Gdańsku również mamy molo. Być może rzadziej prezentowane na fotografiach niż Sopockie lub Orłowskie, natomiast odwiedzane BARDZO CZĘSTO przez spacerowiczów. Długi na 136 metrów pomost zbudowano w latach 90-tych XX wieku. Widać stąd świetnie Zatokę Gdańską aż po Gdynię.
Co ciekawe, pierwsze molo w Brzeźnie zostało zbudowane w 1901 roku na przedłużeniu ulicy Zdrojowej i miało 100 metrów. W latach międzywojennych zaś rozbudowane do 250 metrów.
10. Park Oliwski
Park Oliwski ma długą historię. Pierwsza była część francuska, zwana inaczej barokową, dopiero później, zaaranżowano część angielską. Park zajmuje ponad 11 ha i jest jednym z ładniejszych w Polsce.
Na czym polega jego niezwykły urok? W moim przekonaniu jest to zasługa wielu (ciekawych) krajobrazów na stosunkowo niewielkim obszarze. Przejdźmy zatem wspólnie (wirtualnie) przez park, aby się o tym przekonać.
Wchodząc od strony Zaułka Kanapariusza mamy trawniki rekreacyjne, widok na Katedrę Oliwską, dalej parter kwiatowo-trawnikowy przed Pałacem Opatów, obok wspaniała lipowa aleja, geometryczne stawy i dwie alejki (bindaże) a między nimi “Książęcy Widok”. Następnie mamy fragment parku o charakterze romantycznym – dolinka pełna kwiatków zwana “rajem”, groty szeptów, nieco pofałdowany teren, uroczy staw, przy wodospadzie kolejny interesujący obszar parku angielskiego z nieregularnymi alejkami, ogromnymi drzewami z różnych stron świata, stawem, mostkami oraz altaną. Takie bogactwo krajobrazów daje mocne poczucie piękna, od początku do końca spaceru “otula” obrazami, które się podobają.
11. Westerplatte
Półwysep Westerplatte to miejsce wyjątkowe, i to co najmniej z kilku powodów. Nazwa – Westerplatte – pochodzi z języka Niemieckiego: West Plaate, oznaczającego płytę zachodnią, a więc jedną z wysp przy ujściu Wisły. Zatem z początku kilka wysepek, dopiero później, bo w połowie XIX stulecia, Westerplatte stało się półwyspem.
W swojej historii – w XIX wieku i do początku lat 20-tych XX wieku, owe miejsce było kurortem z molo, parkiem, halą plażową i willami. Docierały tutaj statki, a kuracjuszy przybywało.
Westerplatte najbardziej znane jest z daty 1 września 1939 roku, kiedy do padły pierwsze strzały z „Schleswiga-Holsteina” w kierunku Wojskowej Składnicy Tranzytowej. To ten moment uznajemy na początek II Wojny Światowej.
Na Westerplatte warto przyjechać z wielu powodów. Spacer nad morzem, przyglądanie się cumującemu (lub wypływającemu) promowi do Szwecji, punkt widokowy na plażę lub podziwianie Pomnika Obrońców Wybrzeża.
12. Biskupia Górka
Gdańsk był w dużej mierze zniszczony podczas drugiej wojny światowej. jeżeli mielibyśmy spojrzeć na mapę sprzed wojny – np. TUTAJ – okazałoby się, iż obecny Gdańsk jest zupełnie inny, aniżeli ten przedwojenny. Zachowały się jednakże fragmenty, niemal nietknięte. I takim miejscem jest Biskupia Góra.
Opisywana w książkach słynnego Brunona Zwarry Biskupia Góra to miejsce autentyczne, skryte obok wielkiego skrzyżowania i centrum handlowego. Jest nienachalna, nie narzuca się kolorami lub gabarytami, jest skromna i zwykła, ale za to przenosi w czasie i pozwala dotknąć czegoś, czego już nie ma.
Oryginalna tkanka miasta, a obok handel, kolory i tandeta. Co wybieracie?
13. Dolne Miasto
W średniowieczu Świńskie Łąki, w XVII stuleciu przekopano kanały, a zabudowa przybrała uporządkowany charakter. Zagłębie oryginalnej zabudowy z XIX i XX wieku, znajdujące się zaledwie kilkanaście minut spacerem od Fontanny Neptuna. Alternatywa dla najbardziej znanych miejsc, autentyczna, urocza. Miejsce, gdzie nagrywa się historyczne filmy, gdzie można poczuć ducha dawnego Gdańska.
14. Park Reagana
Park Reagana to ponad 100 ha zieleni uporządkowanej rozciągającej się między Brzeźnem a Jelitkowem. Kilometry alejek, wielkie polany, stawy, place zabaw i siłownie, miejsce na ognisko, wiele miejsce do odpoczynku. Z jednej strony plaża i morze, z drugiej oddech dużego miasta. Świetne miejsce na spacer, piknik i odpoczynek.
15. Tereny Postoczniowe
Tereny do pewnego czasu zamknięte dla postronnych, w tej chwili otwarte i zapraszające. Trochę chaotycznie zabudowane, bo znajdziemy sporo starych hal, ale wiele też nowych budowli, stare nabrzeża, klimatyczne knajpki, słynna Elektryków lub 100cznia, foodhall Montownia bądź ECS. Myślę, iż każdy znajdzie coś dla siebie.
16. Górki Wschodnie
Górki Wschodnie to część Wyspy Sobieszewskiej z rezerwatem przyrody “Ptasi Raj”, jeziorami, groblą, lasami, plażami. Górki Wschodnie leżą nad Martwą Wisłą, Wisłą Śmiałą i Zatoką Gdańską. Miejsce PEŁNE NATURY, spokojne, czarujące.
17. Stogi
Stogi słyną z szerokiej piaszczystej plaży, ale to nie tylko ona świadczy o pięknie tej dzielnicy. To również “Sawanka”, jeziora – Borowe i Zajęcze, lasy, wydmy. Można tutaj śmigać rowerem lub spacerować, odcinając się od zgiełku miasta.
18. Park w Królewskiej Dolinie i Diabełkowo
Niegdyś wiele większy, dzisiaj mający jakieś 2,5 ha teren łączy w tym miejscu wiele ciekawego.
Część barokowa, geometryczna, to dwa stawy na dwóch poziomach. Na osi jednego z nich i alei lipowych widać Dworek, w którym przebywał Jan III Sobieski, za pomocą którego park ma właśnie taką, a nie inną nazwę. Mamy tutaj również wodospad i potok. Część angielska to kolejny staw i bardziej chaotycznie położone ścieżki.
Położenie nieco na uboczu dzielnicy w okolicy lasu sprawia, iż miejsce jest tajemnicze i na swój sposób pociągające.
W pobliżu parku, znajduje się jedno z bardziej urokliwych osiedli Gdańska – “Diabełkowo”. Ulice Wileńska i Grodzieńska zyskały swe nazwy dopiero po wojnie, gdyż wcześniej nosiły nazwy odpowiednio Roberta Ley’a (Robert-Ley-Weg) i Dietricha Eckarta (Dietrich-Eckart-Weg). Osiedle było budowane w drugiej połowie lat 30-tych i jeszcze w latach 40-tych XX wieku. Inwestorem był hitlerowski związek zawodowy Deutsche Arbeitsfront. Domy powstały dla jego członków. Jednakże dzisiaj to po prostu urokliwe osiedle.
19. Nabrzeża Nowego Portu
Nowy Port to dla ludzi z zewnątrz miejsce, które niespecjalnie nadaje się na spacer, o pięknych miejscach nie wspominając. Tymczasem dzięki rewitalizacji (i nie tylko) sporo się tutaj zmieniło. W mojej ocenie świetnym miejscem jest bulwar spacerowy z widokiem na Twierdze Wisłoujście – jedyny taki w Gdańsku.
20. Twierdza Wisłoujście
Twierdza Wisłoujście jest jednym z tych zabytków w Gdańsku, które są mocno ukryte. Zlokalizowana nad Martwą Wisłą, vis-a-vis Nowego Portu, w otoczeniu terenów portowych, ZASKAKUJE, kiedy się już do niej dotrze.
Drugiego takiego zabytku na Polskim wybrzeżu nie ma. Tak starego i architektonicznie pięknego. Co tylko świadczy o wyjątkowości Gdańska na przestrzeni wieków.
21. Dolina euforii
Dolina euforii jest zdaje się najbardziej znaną i również jedną z ciekawszych dolin w Gdańsku. Położona nad Potokiem Oliwskim otoczona kompleksem lasów w dzielnicy Oliwa. Przez dolinę przebiegają dwa szlaki turystyczne – Wzgórz Szymbarskich oraz Kartuski. Każdy kto wybierze się tutaj na spacer nie będzie żałował. Atrakcją są liczne głazy narzutowe, stawy, potok i wodospad. Wszechobecne cudne pejzaże wypełniają domki ogródków działkowych, strumień potoku oraz okoliczne morenowe wzgórza. Dolina euforii to drugie miejsce w Gdańsku (wraz z Doliną Samborowo) gdzie działała skocznia narciarska.
22. Park Oruński
Park Oruński to założenie ogrodowe sięgające swą historią XVI wieku. Wówczas to (i później) Orunia była miejscem wypoczynku gdańskich mieszczan. Przez lata park przechodził z rąk do rąk i ulegał metamorfozom. Dopiero w 1918 roku prywatny ogród został przekazany miastu przez córkę właściciela – Emilię Hoene. To jedno z ładniejszych miejsc w Gdańsku, a uwierzcie, ma SPORĄ konkurencję.
Generalnie wzdłuż krawędzi wysoczyzny, w dolinkach, znajduje się kilka przepięknych miejscówek. Dawni mieszczanie wiedzieli gdzie ulokować swoje dobra. Park Oruński zajmuje powierzchnię kilkunastu hektarów, a jego NAJWIĘKSZYM atutem jest położenie – w dolinie, między wzgórzami.
23. Park Jaśkowej Doliny
Dawniej pełnoprawny park i miejsce spacerów wielu Gdańszczan, w tej chwili uważany za las, choć pełen ciekawostek i fajnych miejscówek. Ulokowany na wzgórzach po obu stronach Jaśkowej Doliny, znajduje się w granicach Wrzeszcza. Znajdziecie tutaj kilka punktów widokowych, Teatr Leśny z 1911 roku, Gaj Gutenberga z pomnikiem, miejsca odpoczynku i place zabaw.
24. Ulica Wajdeloty
Ulica Wajdeloty, szczególnie po zmianach jakie zawszy w ramach rewitalizacji (ponad 10 lat temu), znana jest większości z Was. To właśnie tutaj rozpoczęła się budowlana ekspansja Dolnego Wrzeszcza. Dawnej biegł tędy trakt między z Kuźniczek do Nowych Szkotów, dopiero pod koniec XIX wieku ulica została zabudowana.
Ustawione w pierzejach kamienice charakteryzują się eklektyczną architekturą, a więc mamy połączenie różnych stylów. Całość prezentuje się malowniczo! Warto też zwrócić uwagę na poszczególne adresy.
25. Most Ław Chlebowych
Most łączący ulice Korzenną i Kowalską, nad Kanałem Raduni. Pierwszy zbudowano w tym samym czasie co kanał, w połowie XIV stulecia, w XIX wieku przebudowany na murowany. Nazwa pochodzi od ław chlebowych, na których sprzedawano cjhleb wypieczony w pobliskim Wielkim Młynie. Z mostu jest świetny widok na Kościół Św. Katarzyny.
26. Polski Hak
To miejsce wyjątkowe, kraniec Historycznego Śródmieścia, gdzie w dawnych czasach obozowali flisacy.
Polski Hak to dobre miejsce do obserwacji wodnego skrzyżowania. Dokładnie tak, mamy w Gdańsku skrzyżowanie wód. Otóż Motława wpada w tym miejscu do Martwej Wisły (obie rzeki tworzą ów cypel – Polski Hak). Martwa Wisła opływa Wyspę Ostrów od zachodu, zaś z drugiej strony mamy przekopany w latach 1901-1904 Kanał Kaszubski. Wystarczy pół godziny spaceru z Szafarni i znajdziecie się w zupełnie innym miejscu. Warto tutaj przyjść dla industrialnych pejzaży z żurawiami w roli głównej.
27. Górki Zachodnie
Górki Zachodnie są częścią wyspy, na której znajduje się Westerplatte i Stogi, jednocześnie na tyle oddalone, iż stanowią niejako osobny byt. Z trzech stron woda, piękne plaże, mariny i przystanie, stocznia, lasy i ukryte w lesie jeziorko. jeżeli kochacie naturę, musicie tutaj wpaść.
Kilka (ważnych) słów na koniec
Dziękuję za lekturę artykułu i wizytę na blogu. jeżeli macie w zamiarze odwiedzić Gdańsk, każdego dnia połączcie miejsca znane i pocztówkowe z tymi trochę na uboczu.
Dla przykładu. Dzień pierwszy: Główne Miasto i Dolne Miasto, Westerplatte i Górki Zachodnie, Oliwa i Nowy Port, Stare Miasto i Polski Hak.
A tutaj możecie dobrowolnie wesprzeć mą działalność, stawiając mi kawkę Dziękuję!
