Co zbierać i jak przechować plony jesienią?

Większość naszych działań w okresie jesiennym skupia się na przygotowywaniu ogrodu do nadejścia zimy, wprowadzaniu nowych elementów, a także zbiorze ostatnich plonów. Warto zastanowić się (a później wdrożyć) działania, dzięki którym uda się zagospodarować odpady organiczne generowane podczas porządków jak również nadmiar owoców, warzyw i innych „darów” ogrodu. Sprawdź, jak „zarządzać” ogrodem jadalnym.

Ostatnie zbiory, czyli co zbieramy przed pierwszymi przymrozkami

Pomimo, iż zieleń powoli przygotowuje się do nadejścia zimy i gromadzi niezbędne zasoby (m.in. „odzyskując” je z liści) w ogrodzie wciąż zbiera się smaczne owoce. O tej porze roku wciąż owocują jabłonie i grusze. Owoce z późnych odmian zbiera się jeszcze pod koniec października. Oprócz tego jesień to czas zajadania się orzechami włoskimi i laskowymi. Sprawdzają się nie tylko jako owoce deserowe i przekąski, ale również składniki sałatek i wypieków.

W ogrodzie warto uprawiać krzewy i drzewa owocowe, których owoce wykorzystuje się na przetwory, np. rokitnik, dziką różę, głóg dwuszyjkowy i bez czarny. Najlepiej smakują zebrane już po pierwszych przymrozkach. Zaleca się pozostawić część owoców, to naturalna „stołówka” dla ptaków, z ekologicznego punktu widzenia bardziej wartościowa niż dokarmianie w karmnikach.

Porządki w warzywniaku obejmują m.in. zbiór ostatnich warzyw. To czas na wykopanie marchwi, pietruszki, buraków, selera i późnych odmian ziemniaków. Poza tym zbiera się ostatnie cukinie, papryki, pomidory, a także dynie. W ogrodzie warzywnym warto uprawiać gatunki, które zbiera się jeszcze po przymrozkach, a choćby zimą. Do tej grupy zalicza się m.in. brukselka i jarmuż. Natomiast dynię zbiera się przed przymrozkami, w przeciwnym wypadku jej skórka twardnieje.

Kiedy zbierać owoce i warzywa? Zbiory przeprowadzaj w czasie suchych dni, najlepiej w godzinach popołudniowych. Rośliny jadalne nie mogą być mokre, gdyż to może doprowadzić do rozwoju chorób (np. powodujących zgnilizny) już w trakcie przechowywania plonów. Owoce i warzywa układaj delikatnie w koszach i innych pojemnikach. Pozostawiaj je wraz z szypułkami/ogonkami, ich brak to otwarta furtka dla patogenów.

Jak przechowywać plony z ogrodu? Tradycyjne i nowoczesne metody

Najefektywniejszym sposobem przechowywania większej ilości warzyw i owoców (np. na potrzeby kilkuosobowej rodziny) jest budowa piwniczki w ogrodzie. To spora inwestycja, jednakże systematycznie spłaca się. Możliwości są różnorodne: można postawić na piwniczkę z betonu, tworzywa sztucznego bądź murowaną. Usytuowuję się ją minimum 5 metrów od drzew (aby ich korzenie nie uszkodziły konstrukcji). Kryterium wyboru w dużym stopniu zależy od poziomu wód gruntowych: tam, gdzie jest wysoki instaluje się lekkie piwnice z polimerów. Istnieje także możliwość drenażu i osuszania terenu, ale jak wiadomo wiąże się to z kolejnymi, wysokimi kosztami. Warto pamiętać, iż obiekty o powierzchni do 35 m2 nie wymagają pozwolenia na budowę, trzeba jedynie zgłosić je w urzędzie.

Jedną z najstarszych metod przechowywania warzyw jest kopczykowanie (kopcowanie). W taki sposób najczęściej postępuje się z warzywami korzeniowymi oraz kapustą. Metoda jest najtańsza – ale ma poważne wady. Jest to brak kontroli jakości nad przechowywanymi plonami oraz utrudniony dostęp w czasie mrozów. Kopce mogą być napowierzchniowe lub zagłębione, te drugie są praktyczniejsze ze względu na stabilniejsze utrzymywanie temperatury. Kopczykowanie można potraktować jako alternatywę, gdy nie ma się piwniczki i miejsca w domu do gromadzenia zapasów. Sprawdza się m.in. np. na ROD, w których uprawia się marchew, pietruszkę czy selera.

Najcenniejsze warzywa i owoce można mrozić, niestety w ograniczonej ilości. Efektywniejsze jest jednak zachowanie ich w formie przetworów, marynatów i kiszonek.

Tabela: Warunki przechowywania warzyw i owoców

Co z resztkami z warzywniaka i sadu? Zagospodaruj je mądrze!

Resztki z warzywniaka i sadu, co obejmuje m.in. opadłe owoce i liście, a także drobne pędy należy odpowiednio zagospodarować. Ma do znaczenie dla porządku, ale także higieny w ogrodzie. Jednym z najefektywniejszych sposobów jest produkcja nawozu organicznego – kompostu. Co warto wiedzieć o kompostowaniu?

• Nie przerabia się na kompost tych organów roślinnych, które są bardzo grube (gałęzie), a ponadto zawierają symptomy chorób lub szkodników. W pierwszym przypadku problemem jest długi czas rozkładu, w drugim zaś ryzyko spowodowania szkód u roślin w kolejnym sezonie. Takie resztki należy utylizować (np. głęboko zakopać).

• Ponadto nie umieszcza się w kompostowniku resztek z orzecha włoskiego, gdyż zawiera związki, które hamują rozkład pryzm kompostowych. Dlatego liście, okrywy nasienne i łupiny utylizuje się.

• Pryzmy kompostowe układa się cienkim warstwami (optymalnie15-20 cm grubości). Takie resztki jak suche gałęzie i pędy, owoce czy fragmenty warzyw warto przekładać pryzmami „azotowymi”, np. ze skoszonej trawy.

• Kompost powinien być umiarkowanie wilgotny, ale nie mokry. najważniejszy jest dostęp powietrza. Dlatego raz na kilka tygodni należy przerzucić pryzmy. Najlepiej używać do tego wideł amerykańskich.

• Kompostownik można zbudować samemu (np. z materiałów odpadowych) bądź kupić. Druga opcja daje większe możliwości. Do wyboru są m.in. kompostowniki obrotowe i modułowe.

Sprawdź także: Jak tworzyć dobry kompost?

Ogród samowystarczalny – jak ułatwić sobie produkcję warzyw i owoców?

W ogrodzie można pozyskiwać na tyle dużo plonów z warzyw, owoców i ziół, iż w dużym stopniu uniezależni się od zakupów w sklepie. Wymaga to jednak czasu i zapału – rośliny jadalne potrzebują staranniejszej opieki od większości gatunków ozdobnych. Wybór uprawianych roślin to oczywiście sprawa indywidualna. W sukurs przychodzą sprawdzone praktyki ogrodnicze i technologie. „Obowiązkowymi” pozycjami są tunel foliowy bądź szklarnia, gdyż wydłużają sezon ogrodniczy i pozwalają na efektywniejszą uprawę gatunków ciepłolubnych. Warto rozważyć także uprawę pionową, aby „wytworzyć” więcej powierzchni uprawowej.

Możliwości obejmują nie tylko instalacje modułów-kieszeni wertykalnych, ale także samoróbki, np. z donic i skrzyń instalowane na ogrodzeniach oraz małej architekturze ogrodowej. Co prawda można w nich uprawiać tylko niektóre warzywa i zioła, głównie liściowe (np. sałata czy rukola), ale jest to jakiś sposób na uzyskanie większych plonów. W przypadku drzew i krzewów owocowych należy zwracać uwagę, które z nich wymagają zapylaczy – innych odmian. najważniejsze jest także cięcie, a przypadku drzew owocowych – dodatkowo podwiązywanie pędów. Zamiast wybierać pnącza ozdobne na altanę czy ozdobny drewniany tunel, z powodzeniem można uprawiać winorośl bądź aktinidię. Przyjemne z pożytecznym! Gdy w ogrodzie brakuje miejsca zamiast żywopłotu można posadzić drzewa owocowe kolumnowe. Dają mniej plonu od tradycyjnych odmian, ale w zupełności wystarczają „na spróbowanie”. I nie zacieniają ogrodu! Niewielkie uprawy, zwłaszcza warzyw można prowadzić na balkonie i tarasie.

Sprawdź także: Jak zaplanować ogród użytkowy? Kompleksowy przewodnik: warzywa i zioła

FAQ: Najważniejsze zapytania o ogród samowystarczalny

Jakie warzywa i owoce emitują etylen i dlaczego nie wolno ich ze sobą mieszać?

Etylen to naturalny gaz roślinny przyspieszający dojrzewanie. Duże ilości etylenu wydzielają: jabłka, gruszki, dojrzałe pomidory i banany. Przechowywanie ich obok warzyw wrażliwych na ten gaz (np. marchew, ogórki, ziemniaki, brokuły) powoduje szybkie żółknięcie, gnicie, a w przypadku marchewki – gorzknienie miąższu. Z kolei u bulw ziemniaków aktywuje to kiełkowanie.

Jak mądrze przetwarzać nadmiar owoców i warzyw bez utraty wartości odżywczych?

Najmniej wartości odżywczych i witamin tracą plony poddane mrożeniu oraz fermentacji (kiszeniu). Kiszonki (np. kiszone ogórki, kapusta, buraki, a choćby rzodkiewki i kalafior) wzbogacają dietę m.in. w naturalne probiotyki. Suszenie najlepiej sprawdza się w przypadku grzybów i ziół.

Co zrobić z porażonymi i chorymi resztkami roślinnymi z jesiennych porządków?

Porażonych części roślin (np. pomidorów z zarazą ziemniaczaną, liści porzeczek z opadziną czy jabłek z moniliozą/brunatną zgnilizną) nie wolno wrzucać do przydomowego kompostownika, ponieważ przetrwalniki grzybów przeżyją zimę i zainfekują uprawy w kolejnym sezonie. Takie resztki należy wyrzucić do pojemnika na odpady bio lub głęboko zakopać poza strefą uprawną.

Jakie warzywa można bezpiecznie zostawić w gruncie na całą zimę?

Mrozoodporne warzywa, które doskonale znoszą zimowanie w gruncie, to: jarmuż, brukselka, por (odmiany zimowe), roszponka, szpinak ozimy oraz pasternak.

Jak prawidłowo zblanszować warzywa przed zamrożeniem i dlaczego to takie ważne?

Blanszowanie to krótkie zanurzenie pokrojonych warzyw we wrzątku (na 1-4 minuty), a następnie natychmiastowe schłodzenie w wodzie z lodem. Zabieg ten dezaktywuje enzymy odpowiedzialne za utratę koloru, smaku, faktury oraz witamin podczas przechowywania w zamrażarce.

fot. Pixabay.com

#landing-content-2#