Biały Dunajec to duża wieś Skalnego Podhala, licząca około 4500 mieszkańców. Rozciąga się w dolinie rzeki o tej samej nazwie, pomiędzy Pogórzem Gubałowskim a Gliczarowskim, częściowo wznosząc się na zboczach tego drugiego. Miejscowość położona jest na wysokości od 660 do 950 m n.p.m. i stanowi siedzibę gminy w powiecie tatrzańskim. To doskonała baza wypadowa do poznania regionu – zobacz charakterystykę regionu Podhala.
Położenie i historia powstania Białego Dunajca
Gmina, usytuowana u podnóża Tatr, obejmuje pięć miejscowości i sąsiaduje m.in. z Poronin, Bańska Wyżna, Bańska Niżna, Gliczarów Dolny oraz Gliczarów Górny. Górna część wsi należy do parafii w Poroninie, natomiast dolna do parafii w Białym Dunajcu.
Pierwsze wzmianki o wsi pochodzą z XVI wieku, z dokumentu lustracji królewskiej z 1564 roku, kiedy zaczęła się formować osada nad rzeką. Formalny przywilej osadniczy uzyskała w 1579 roku Jędrzej, "Pawlikowski syn" – nadał go starosta nowotarski. Otrzymał on prawo do rybołówstwa i polowania nad rzeką Poronin oraz do wypasu zwierząt na tzw. „wolnych”, czyli królewskich, terenach górskich.
Obecnie Biały Dunajec jest jedną z popularniejszych miejscowości turystycznych na Podhalu. Dzięki niewielkiej odległości od takich miast jak Zakopane (ok. 10 km) oraz Nowy Targ (ok. 15 km), stanowi doskonałą bazę wypadową zarówno dla turystów, jak i narciarzy. Można tutaj znaleźć wiele atrakcji – sprawdź także atrakcje turystyczne Podtatrza, aby odkryć więcej ciekawych miejsc w regionie.
1. Wspaniałe widoki z okolicy Białego Dunajca
Położenie Białego Dunajca sprawia, iż jest to doskonałe miejsce wypoczynkowe dla miłośników rozległych widoków. Z punktów usytuowanych na Stołowem czy Leszczynach można podziwiać piękne panoramy Tatr, Gorców, Beskidów oraz Kotliny Orawsko-Nowotarskiej.
Widoki na górskie szczyty z Gliczarowa czy przysiółka Tatary, zaliczyć można do najpiękniejszych na Podhalu. Z tego miejsca można podziwiać Tatry Bielskie, Tatry Wysokie oraz Tatry Zachodnie, a także rozpoznać charakterystyczne szczyty, takie jak Hawrań, Lodowy Szczyt, Gerlach, Giewont czy Czerwone Wierchy. Sprawdź także inne najlepsze punkty widokowe na Tatry, które można znaleźć na Podhalu.
2. Szlak rzeźb Wojciecha Kułacha Wawrzyńcoka
Wyjątkową atrakcją gminy jest szlak łączący kilkanaście drewnianych rzeźb rozmieszczonych głównie pod gołym niebem. Znajdują się tu kapliczki, krzyże oraz tzw. „świątki”, wykonane przez jednego z najwybitniejszych twórców ludowych Podhala – Wojciecha Kułacha Wawrzyńcoka, żyjącego w latach 1812–1897, pochodzącego z Gliczarowa.
Jego prace zdobią liczne drewniane kościoły na Podhalu, a także wnętrze Starego Kościółka w Zakopanem. Szlak stanowi nie tylko ciekawą atrakcję turystyczną, ale również istotny element dziedzictwa kulturowego regionu – poznaj kulturę i folklor górali podhalańskich.
3. Dom Lenina, który można zobaczyć w Białym Dunajcu
Przy ulicy Piłsudskiego 9 znajduje się drewniany dom z 1901 roku. To dawna własność Teresy Skupień, w której w latach 1913 i 1914 mieszkał przez pewien czas przywódca rewolucji bolszewickiej- Włodzimierz Iljicz Lenin wraz z żoną Nadieżdą Krupską i jej matką. Po II wojnie światowej, w latach 1948–1990, działała tu Izba Pamięci. Jest to jedyny obiekt w Białym Dunajcu wpisany do rejestru zabytków.
Co ciekawe, w czasach rządów komunistycznych w Polsce w sąsiedniej miejscowości Poronin mieściło się Muzeum Lenina. Był to obowiązkowy punkt wszystkich zorganizowanych wycieczek odwiedzających Podhale. Warto przy okazji odwiedzić sąsiednią miejscowość i sprawdzić, co można robić w Poroninie.
4. Izba Pamięci Andrzeja Floka-Skupnia
Izba Pamięci znajduje się w domu, w którym żył Andrzej Skupień-Folrek – poeta i historiograf Białego Dunajca. W 1976 roku otwarto własnie tutaj izbę pamięci poświęconą jego życiu i twórczości. Prezentowane są tam rękopisy, publikacje oraz pamiątki związane z jego działalnością. W izbie można również zobaczyć fragmenty pamiętnika Wojciecha Kułacha-Wawrzyńcoka.
5. Dzień Pstrąga – atrakcja nie tylko dla wędkarzy
Impreza swoją nazwą nawiązuje do herbu Białego Dunajca, który przedstawia srebrną rybę i trzy złote gwiazdy na niebieskim polu. Ryba, utożsamiana z pstrągiem, stanowi motyw przewodni tego wydarzenia.
W ramach Dnia Pstrąga realizowane są zawody wędkarskie, gromadzące co roku kilkudziesięciu miłośników wędkarstwa z całego kraju. Organizowany jest także konkurs gastronomiczny na najlepszą potrawę z pstrąga. Bogaty program imprezy uzupełniają liczne koncerty zespołów regionalnych i folkowych. Dzień Pstrąga odbywa się w lipcu.
Dodatkowo rzeka Biały Dunajec należy do najlepszych i najpiękniejszych łowisk muchowych w Polsce. W tej górskiej wodzie można spotkać liczne gatunki ryb charakterystycznych dla regionu, m.in. pstrąga, lipienia czy głowacicę. To doskonałe miejsce dla wszystkich miłośników wędkarstwa. To jedno z ciekawszych wydarzeń w regionie – zobacz także, co warto zobaczyć na Podtatrzu.
6. „Wybory Nośwarniyjsyj Górolecki”
W okresie wakacyjnym w Białym Dunajcu organizowane są wybory „Miss” Podhala. W konkursie tym, równie ważne jak uroda uczestniczek, są ich umiejętności – taniec, śpiew, posługiwanie się gwarą podhalańską, a także zaradność w wykonywaniu prac charakterystycznych dla dawnego życia pod Tatrami.
Do takich zadań należą m.in. robienie wykrojów, robótki na drutach, dojenie krowy czy układanie kop siana.
7. Parada Gazdowska – warto zobaczyć w Białym Dunajcu
Zimą w Białym Dunajcu odbywa się niezwykle interesująca impreza, której główną atrakcją jest przejazd kilkudziesięciu zaprzęgów konnych tradycyjnymi góralskimi saniami przez ulice miejscowości. Wydarzeniu towarzyszą także widowiskowe wyścigi konne rozgrywane w trzech konkurencjach:
- wyścig kumoterek (wyścigi małych, dwuosobowych sań),
- skiring (narciarz jadący za koniem z jeźdźcem),
- ski-skiring (narciarz jadący za koniem bez jeźdźca).
8. Kościół pw. Matki Bożej Anielskiej w Białym Dunajcu
Kościół został wybudowany w latach 1921–1928 według projektu zakopiańskiego architekta Stefana Meyera. Poświęcono go w 1936 roku, a prace wykończeniowe zakończono w 1938 roku. Świątynia jest murowana, jednonawowa, z węższym, półokrągło zakończonym prezbiterium.
Wejście do kościoła prowadzi przez trójarkadowy portyk znajdujący się w wieży. Podmurówka, skarpy oraz ściana szczytowa zostały licowane kamieniem.
Witraże, przedstawiające postacie świętych, symbole Chrystusa oraz Matkę Bożą, pochodzą z krakowskiej pracowni Stanisława Gabriela Zeleńskiego i zostały wykonane według projektów Antoniego Procajłowicza w latach 1937–1938.
Ołtarze, zaprojektowane przez krakowskiego rzeźbiarza Mieczysława Stobierskiego, ustawiono w świątyni około 1950 roku.
Msze święte odprawiane są: w soboty o godz. 18:00, a w niedziele o godz. 8:00, 10:00, 12:00 oraz 18:00 (zimą o 17:00).
Warto również inne zabytkowe kościoły Podhala.
9. Trasy rowerowe – atrakcje w okolicy
Biały Dunajec to atrakcyjne miejsce dla miłośników rowerów, oferujące kilka ciekawych tras. W terenach górskich nie da się uniknąć podjazdów, dlatego dla osób, które nie jeżdżą regularnie, przydatne mogą być rowery elektryczne.
Znakowane trasy rowerowe:
Biały Dunajec – Bukowina Tatrzańska
- Długość: 20 km
- Czas przejazdu: ok. 2,5 godz.
- Różnica wzniesień: 300 m
- Trudność: trudna
- Trasa: Biały Dunajec przy Urzędzie Gminy – Gliczarów Dolny – Gliczarów Górny – Bukowina Tatrzańska – przysiółek Zimni – grzbiet między Leśnicą a Gliczarowem – Gliczarów Dolny – Biały Dunajec
Biały Dunajec – Stołowe
- Długość: 25 km
- Czas przejazdu: ok. 3 godz.
- Różnica wzniesień: 300 m
- Trudność: trudna
- Trasa: Biały Dunajec przy Urzędzie Gminy – drogą do Gliczarowa Górnego – przysiółek Janasówka – Stołowe – do potoku Świdrowego – polną drogą na ulicę Skupniową w Białym Dunajcu
Dodatkowo przez wieś przebiega odcinek słynnej trasy Velo Dunajec, biegnący tzw. starą drogą równoległą do zakopiańskiej trasy głównej. Miłośnicy dwóch kółek powinni sprawdzić również najlepsze trasy rowerowe w Zakopanem i okolicach.
10. Trasy i wyciągi narciarskie – dla miłośników białego szaleństwa
Co roku na okolicznych wzgórzach można pojeździć na nartach. Biały Dunajec nie jest tak znanym ośrodkiem narciarskim jak Białka Tatrzańska, ale miłośnicy „dwóch desek” znajdą tu coś dla siebie.
Na terenie gminy funkcjonują trzy wyciągi:
- „U Steni” w Gliczarowie Górnym,
- „Sami Swoi” w Gliczarowie Dolnym,
- Białodunajeckie „Toko-Land”.
W pobliżu stoków znajdują się wypożyczalnie sprzętu narciarskiego, dzięki którym można wypożyczyć wszystko, co potrzebne do szusowania, jeżeli nie posiadamy własnego.
Dogodne nachylenie stoków oraz długie utrzymywanie się pokrywy śnieżnej umożliwiają uprawianie różnego rodzaju narciarstwa. Dodatkowo w okolicach Białego Dunajca przygotowywane są trasy do narciarstwa biegowego. Dla porównania warto sprawdzić także, co można robić w Białce Tatrzańskiej.
AUTOR
Michał Jarząbek-Giewont
Przewodnik tatrzański — ponad 10 lat doświadczenia w oprowadzaniu po Tatrach i Zakopanem.
Rodowity góral z Zakopanego i miłośnik przyrody tatrzańskiej. Przewodnictwem zajmuje się zawodowo. Prywatnie pasjonat jazdy na rowerze, skiturów oraz fotografii krajobrazów górskich.
