Wyjątkowy detalista, obserwator świata, ale też szczegółów dotyczących garderoby i wystroju wnętrz – w Centrum Edukacji i Kultury „Szklany Dom” w Ciekotach można oglądać nową wystawę „Żeromski. Zapięty na ostatni guzik”.
Ekspozycja jest wynikiem nowego odczytania literatury Żeromskiego – mówi autorka wystawy Magdalena Kusztal z Fundacji im. Edwarda Kusztala.
– Kiedy czytamy kolejne powieści czy dzienniki, można zauważyć, iż Żeromski z ogromną pieczołowitością oddawał szczegóły ubioru, zapachu czy wyposażenia wnętrz. Wiemy, kiedy i jaka koronka wysunęła się z rękawa, jak pachniały damy, ale też, jak wyglądał guzik przy surducie. To pokazuje, iż nie tylko Bolesław Prus, uważany za kronikarza XIX wieku, pokazuje nam tamten świat, ale wiele jego elementów możemy znaleźć także na kartach książek Żeromskiego. Wystawa jest dodatkowo ilustrowana cytatami z jego książek, które odwołują się do elementów garderoby, ale też fotosami ze spektakli i filmów, w których grał mój ojciec Edward Kusztal, bo to także pokazuje świat kreowany przez pisarza – opowiada Magdalena Kusztal.
Prezentowane ubiory pochodzą z Fundacji Nomina Rosae Ogród Kultury Dawnej prowadzonej przez Marię Molendę, która zajmuje się rekonstrukcją dawnych strojów historycznych.
– Mamy autentyczny surdut z XIX wieku, ale też suknię z okresu żałoby narodowej po powstaniu styczniowym. To był szczególny czas dla Polek, bo czarny strój, który miał pokazywać ich patriotyzm, był zakazany przez władze carskie. Wobec tego panie nosiły przy sobie sfałszowane dokumenty potwierdzające, iż niedawno straciły bliską osobę i żałoba jest wyrazem rodzinnej tragedii. Dopiero odezwa polskiego Rządu Narodowego niejako zwolniła kobiety z tego obowiązku, a została wydana, aby chronić je przed represjami. Zatem czarna suknia jest symbolem tamtego okresu – podkreśla Magdalena Kusztal.
Autorka wystawy zwraca uwagę, iż Stefan Żeromski urodzony w 1864 roku, jako młody człowiek mógł obserwować zmieniające się podejście do ubioru i mody kobiecej.
– Z jednej strony mamy jeszcze przywiązanie do piękna i bibelotów, a z drugiej przejście w stronę wygody, a dowodem na takie podejście jest zdejmowanie przez kobiety gorsetów. To właśnie pod koniec XIX wieku sufrażystki stawały się coraz wyraźniejszą częścią społeczeństwa i walczyły o prawa kobiet, a jednym z ich symboli było odrzucenie krepujących elementów garderoby, zniekształcających klatkę piersiową i narządy wewnętrzne, na rzecz wygody i prostoty – dodaje Magdalena Kusztal.
Żeromski był bez wątpienia detalistą, ale przede wszystkim doskonałym obserwatorem – dodaje Agnieszka Jędrzejewska-Kurek, kurator wystawy „Nowe aranżacje mieszkania Stefana Żeromskiego” w Zamku Królewskim w Warszawie.
– To, co widzimy na wystawie, mogłoby się znaleźć w mieszkaniu Żeromskiego, bo to świat, w którym wyrósł i funkcjonował. Mamy tu piękne stroje, dodatki, które publiczności dają poczucie kontaktu z epoką, w której pisarz żył. Jednak urządzając jego mieszkanie dużo czytaliśmy o tym, jak postrzegał otoczenie. Wyraźnie było widać, iż detale doskonale opisywał w swojej literaturze, ale już własne otoczenie kształtował z mniejszą dbałością o szczegóły. Widać to na przykład w urządzaniu willi Świt, gdzie wiele elementów sam wykonywał, ale nie wszystkie były precyzyjnie dopracowane. Wobec tego uważam, iż był świetnym i wybitnym obserwatorem, ale w życiu codziennym nie przykładał uwagi do otoczenia, choć na pewno sam proces przygotowania był dla niego bardzo istotny – opowiada.
To nowatorska wystawa, nikt wcześniej nie przedstawiał Żeromskiego od takiej strony – podkreśla dyrektor „Szklanego Domu” Wojciech Purtak.
– Żeromskiego mówiącego o modzie w Polsce jeszcze nie było, nie udało nam się znaleźć podobnej ekspozycji. Dodatkowo, tu Żeromski także mówi do nas poprzez cytaty z „Ludzi bezdomnych”, „Urody życia” czy „Popiołów”, zostały one umieszczone na plakatach i są ilustracją badań nad takim aspektem jego twórczości. Inspiracją do stworzenia ekspozycji stały się fragmenty prozy Stefana Żeromskiego, wybrane przez kustosz Kazimierę Zapałową, w których pisarz z niezwykłą uwagą opisywał ubiór, dodatki i modowe zwyczaje swoich bohaterów – wyjaśnia.
Wystawa spotkała się z dużym zainteresowaniem odwiedzających. Podkreślali, iż przenosi w świat, którego próżno szukać współcześnie.
– Dziś się spieszymy, ma nam być wygodnie i estetycznie. Dawniej kobiety miały więcej czasu, aby przygotować się do wyjścia, nie nosiły w torebkach tylu rzeczy, co my dzisiaj, więc były one pięknymi bibelotami, stanowiącymi dodatek do stroju. Zachwycają mnie flakony perfum, każdy z nich jest osobnym dziełem sztuki, dziś często mamy zwykłe szklane czy plastikowe butelki, a tu każda jest osobnym dziełem sztuki – mówili nasi rozmówcy.
Wystawę „Żeromski. Zapięty na ostatni guzik” będzie można oglądać do połowy stycznia 2027 roku.







![Muzyka i sitodruk podczas ArtFestu w Tarnowie [zdjęcia]](https://tarnow.ikc.pl/wp-content/uploads/2026/11/Chair-fot.-Artur-Gawle0001.jpg)




