Ćmielów to niewielkie miasto w województwie świętokrzyskim, znane z porcelany i charakterystycznego rynku z filiżankami. Ma długą historię sięgającą średniowiecza i spokojny, małomiasteczkowy klimat. To dobre miejsce na krótki postój w trasie po regionie. Jedną z głównych atrakcji jest Zamek w Ćmielowie, którego można zwiedzać. Zapraszamy od razu do naszego obszernego przewodnika po atrakcjach województwa świętokrzyskiego.
Jak dojechać do Ćmielowa?
Ćmielów znajduje się w województwie świętokrzyskim, w pobliżu Ostrowca Świętokrzyskiego. Najłatwiej dojechać tu samochodem drogą wojewódzką nr 755.
Dojazd:
- Kielce – ok. 1 h 15 min
- Sandomierz – ok. 35 min
- Ostrowiec Świętokrzyski – ok. 15 min
Parking w Ćmielowie
W okolicy rynku znajdują się ogólnodostępne miejsca parkingowe. Przy Zamku w Ćmielowie dostępny jest osobny parking dla odwiedzających.
- Współrzędne parkingu: 50.8915, 21.5103.
Ćmielów – miasto nad rzeką Kamienną
Ćmielów leży w dolinie rzeki Kamiennej, na pograniczu Przedgórza Iłżeckiego i Wyżyny Sandomierskiej. Otaczają go łagodne tereny, lasy i rolniczy krajobraz, który od wieków sprzyjał osadnictwu. Miasto znajduje się około 10 kilometrów na wschód od Ostrowca Świętokrzyskiego. Dziś jest niewielkie i spokojne, ale jego historia jest znacznie bogatsza, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. W 2025 roku liczyło około 2700 mieszkańców.
Co warto zobaczyć w Ćmielowie?
Choć Ćmielów jest niewielkim miastem, podczas spaceru warto zobaczyć kilka charakterystycznych miejsc:
- Rynek z dużymi porcelanowymi filiżankami.
- Ławeczki z motywem filiżanek w pobliskim parku.
- Zamek w Ćmielowie po rewitalizacji.
- Zabytkowy kościół parafialny Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny.
- Żywe Muzeum Porcelany w Ćmielowie.
Rynek z filiżankami – zwiedzanie Ćmielowa
Najbardziej charakterystycznym punktem Ćmielowa jest rynek. To tutaj od razu widać, czym miasto chce się wyróżniać. Na placu stoją duże instalacje w formie porcelanowych filiżanek. Nie są przypadkową dekoracją. To symbol miejsca, które przez wieki rozwijało rzemiosło ceramiczne i stało się jednym z ważniejszych ośrodków produkcji porcelany w Polsce.
Rynek jest niewielki i spokojny. Nie ma tu dużego ruchu turystycznego. To miejsce, które od razu przyciąga wzrok. W praktyce większość osób zatrzymuje się tu na kilka minut, robi zdjęcie i jedzie dalej. Ale właśnie w tej prostocie tkwi jego siła. Dodatkowo można wybrać się na spacer po pobliskim parku. Tam również są ławeczki z filiżankami.
Ile czasu zajmuje zwiedzanie Ćmielowa?
Na spokojne zwiedzenie najważniejszych atrakcji warto przeznaczyć około 2 godziny. jeżeli planujesz odwiedzić również Zamek w Ćmielowie i skorzystać z trasy zwiedzania z audioprzewodnikiem, czas pobytu wydłuży się do około 4 godzin.
Porcelana Ćmielów
Ćmielów jest silnie związany z porcelaną. Ten wątek przewija się przez całą historię miasta i w dużej mierze definiuje jego współczesny wizerunek. Tradycje rzemieślnicze sięgają tu XVIII wieku, kiedy rozwijało się garncarstwo. Sprzyjały temu naturalne warunki, przede wszystkim dostęp do gliny i lessu, które nadawały się do produkcji ceramiki.
Na początku XIX wieku powstała tu fabryka fajansu i porcelany. Z czasem przekształciła się w jeden z najbardziej znanych zakładów porcelany w Polsce. Ćmielowska porcelana stała się rozpoznawalna dzięki: klasycznym i eleganckim formom, manualnemu wykończeniu wielu elementów i połączeniu tradycji z nowoczesnym designem.
Do dziś porcelana z Ćmielowa jest obecna w domach, kolekcjach i muzeach, a samo miasto przez cały czas kojarzy się przede wszystkim z tym rzemiosłem.
Zamek w Ćmielowie
Kilkaset metrów od rynku znajduje się jedna z najciekawszych atrakcji miasta – Zamek w Ćmielowie. Jego historia sięga XVI wieku, kiedy był okazałą rezydencją rodu Szydłowieckich. Przez kolejne stulecia zamek przechodził z rąk do rąk, aż podczas potopu szwedzkiego został poważnie zniszczony i stopniowo popadł w ruinę.
Po wielu latach prac archeologicznych i konserwatorskich obiekt przeszedł spektakularną rewitalizację. Od maja 2026 roku ponownie jest otwarty dla turystów. Podczas zwiedzania można zobaczyć zachowane ruiny dawnej rezydencji, ekspozycję archeologiczną oraz nietypową Galerię Gitar STRATOCASTLE. To miejsce pokazuje historię Ćmielowa w zupełnie nowoczesny sposób i zdecydowanie warto je odwiedzić podczas pobytu w mieście.
Przeczytaj także: Zamek w Ćmielowie – zwiedzanie, bilety, godziny otwarcia i wszystko, co warto wiedzieć przed wizytą. W naszym przewodniku znajdziesz opis atrakcji, praktyczne informacje oraz zdjęcia z odnowionego zamku.
Historia Ćmielowa w skrócie
Historia Ćmielowa sięga znacznie dalej niż średniowiecze. Badania archeologiczne pokazują, iż ludzie mieszkali na tych terenach już w późnym neolicie. Sprzyjało temu położenie nad rzeką Kamienną, żyzne lessowe gleby oraz dostęp do cennych surowców. Na pobliskim Gawrońcu wytwarzano narzędzia z krzemienia pasiastego wydobywanego w Krzemionkach. Co ciekawe, trafiały one do różnych części ówczesnej Europy, dzięki czemu okolice dzisiejszego Ćmielowa były ważnym ośrodkiem produkcyjnym już kilka tysięcy lat temu.
W pierwszych wiekach naszej ery przez dolinę Kamiennej przebiegał rzymski szlak handlowy prowadzący do świętokrzyskich dymarek, gdzie wytapiano żelazo. Korzystne warunki sprawiły, iż osadnictwo rozwijało się tutaj przez kolejne stulecia. Mieszkańcy zajmowali się nie tylko rolnictwem, ale również garncarstwem, do którego wykorzystywano miejscowe pokłady gliny.
Od średniowiecznej osady do miasta
Pierwsze pisemne wzmianki o Ćmielowie pochodzą z XIV wieku. Początkowo osada należała do rodu Odrowążów, a później wielokrotnie zmieniała właścicieli. Przełomowym momentem okazał się początek XVI wieku, kiedy dobra ćmielowskie przejęli Szydłowieccy. To właśnie oni rozbudowali miejscowy zamek i rozpoczęli zakładanie miasta.
19 maja 1505 roku król Aleksander Jagiellończyk nadał Ćmielowowi prawa miejskie. Rozbudowany zamek stał się jedną z najokazalszych rezydencji magnackich w tej części kraju, a samo miasto gwałtownie rozwijało się jako lokalny ośrodek handlu i rzemiosła.
Potop szwedzki i upadek miasta
Okres świetności nie trwał jednak długo. W czasie potopu szwedzkiego Ćmielów został niemal doszczętnie zniszczony. W 1657 roku spotkały się tutaj armie Jerzego II Rakoczego i Karola X Gustawa, rozpoczynając kolejną fazę wojny. Miasto spalono, zamek zrujnowano, a wielu mieszkańców poniosło śmierć. Kolejne zniszczenia przyniósł początek XVIII wieku, przez co Ćmielów na wiele lat utracił swoje znaczenie.
Narodziny słynnej porcelany
Nowy rozdział w historii Ćmielowa rozpoczął się wraz z rozwojem garncarstwa. Już w XVIII wieku miejscowi rzemieślnicy otrzymali od króla Augusta III Sasa przywilej sprzedaży swoich wyrobów na terenie całego kraju. Kilkanaście lat później potwierdził go również król Stanisław August Poniatowski.
Na początku XIX wieku hrabia Jacek Małachowski założył w Ćmielowie fabrykę fajansu i porcelany. Zakład z czasem stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych producentów porcelany w Polsce, a jego wyroby trafiały zarówno na polskie, jak i zagraniczne stoły. To właśnie z porcelaną Ćmielów kojarzony jest w tej chwili najbardziej, czego symbolem są charakterystyczne filiżanki ustawione na rynku.
Ćmielów w XIX i XX wieku
Mieszkańcy miasta aktywnie uczestniczyli w walkach o niepodległość podczas powstania listopadowego i styczniowego. Po represjach carskich w 1870 roku Ćmielów utracił prawa miejskie. W XX wieku rozwijał się jako ośrodek przemysłowy, a podczas II wojny światowej jego mieszkańcy doświadczyli tragicznych wydarzeń związanych z okupacją niemiecką i likwidacją miejscowego getta.
Prawa miejskie Ćmielów odzyskał w 1962 roku. Od tego czasu miasto ponownie rozwija się jako istotny ośrodek związany z produkcją porcelany i jedna z ciekawszych miejscowości na turystycznej mapie województwa świętokrzyskiego.
Ćmielów dzisiaj
Obecnie Ćmielów kojarzy się przede wszystkim z wielowiekową tradycją produkcji porcelany. Spacerując po rynku, trudno nie zauważyć charakterystycznych filiżanek, które stały się symbolem miasta. To właśnie one przypominają o rzemiośle rozwijanym tutaj od setek lat i zachęcają turystów do poznania historii jednego z najbardziej rozpoznawalnych ośrodków porcelany w Polsce.
Choć Ćmielów nie należy do największych miast województwa świętokrzyskiego, potrafi pozytywnie zaskoczyć. Charakterystyczne filiżanki na rynku, ponad dwustuletnia tradycja produkcji porcelany oraz odnowiony zamek sprawiają, iż warto zatrzymać się tutaj choć na kilka godzin. jeżeli planujesz zwiedzać wschodnią część województwa świętokrzyskiego, Ćmielów będzie ciekawym przystankiem na trasie. A jeżeli lubisz zamki, to koniecznie odwiedź Zamek Krzyżtopór.
