Marianna Kowalczyk od dwunastu lat prowadziła księgi rachunkowe w firmie transportowej swojego szwagra i wiedziała co do grosza, ile kosztuje utrzymanie trzydziestu ciężarówek. Dlatego gdy jej córka Ola oznajmiła przy niedzielnym obiedzie, iż bierze kredyt na mieszkanie w bloku przy ulicy Lipowej — pięćset dwadzieścia tysięcy złotych, trzydzieści lat, rata dwa tysiące siedemset — Marianna odłożyła widelec i zapytała wprost, ile Ola i jej narzeczony Kamil mają odłożone na wkład własny.
— Trzydzieści tysięcy — powiedziała Ola. — Reszta to pomoc rodziców Kamila.
Kamil wpatrywał się w talerz, obracając widelcem resztki ziemniaków. Jego rodzice, jak się okazało tydzień później, mieli dać sto pięćdziesiąt tysięcy złotych, ale pod warunkiem, iż mieszkanie zostanie zapisane na syna, nie na oboje. Notariusz w kancelarii przy Rynku miał termin na czwartek, godzina jedenasta.
Marianna przyjechała do córki we środę wieczorem, bez zapowiedzi, z teczką dokumentów, które sama przygotowała przez trzy dni — wydruki z działu ksiąg wieczystych, wzór umowy majątkowej małżeńskiej, kalkulację, ile Ola straci, jeżeli związek się rozpadnie, a ona przez dziesięć lat będzie spłacać połowę kredytu za mieszkanie, którego formalnie nie posiada.
— Nie podpisujesz niczego jutro — powiedziała, kładąc teczkę na stole kuchennym. — Dopóki nie przeczytasz tego wszystkiego.
— Mamo, to nie twoja sprawa.
— Moja, bo to ja będę ci pożyczać na czynsz, kiedy się okaże, iż mieszkanie jest tylko jego.
Ola zamknęła się w łazience na dwadzieścia minut. Kiedy wyszła, oczy miała podpuchnięte od płaczu, a kubek z herbatą trzymała w obu rękach tak mocno, iż na porcelanie zostały widoczne odciski palców.
— Dzwoniłam do Kamila — powiedziała. — Powiedział, iż to jego rodzice nalegają, nie on.
— To niech to powie na głos jego matce. W czwartek. Przed notariuszem.
Czwartek, jedenasta, kancelaria przy Rynku. Pani notariusz, kobieta po pięćdziesiątce w okularach w czarnej oprawie, rozłożyła dokumenty i spytała, czy strony są gotowe do podpisania aktu darowizny. Teściowa Kamila, Halina, siedziała wyprostowana, z torebką na kolanach, obciągając rękaw żakietu, jakby chciała strzepnąć z niego coś niewidzialnego.
— Zanim podpiszemy — odezwała się Marianna — chciałabym zapytać panią notariusz o jedną rzecz. jeżeli darowizna trafia wyłącznie do pana Kamila, a kredyt hipoteczny będzie zaciągnięty wspólnie przez oboje małżonków, to w razie rozwodu moja córka spłaca połowę zobowiązania, nie mając żadnego udziału w nieruchomości. Czy to się zgadza?
Notariusz potwierdziła, iż tak właśnie wygląda sytuacja prawna, i odłożyła długopis na stos papierów.
Halina poprawiła pasek torebki na kolanach.
— To jest nasz prezent dla naszego syna. Nikt nie zmusza pani córki do brania kredytu.
— Oczywiście, iż nie zmusza — odpowiedziała Marianna. — Ale wtedy proszę, żeby pani syn wziął kredyt sam, na siebie, skoro mieszkanie też ma być tylko jego.
Kamil milczał przez całą rozmowę, wpatrzony w długopis leżący na biurku. W końcu odłożył telefon, który trzymał w dłoni, i powiedział, iż nie wiedział, iż umowa była tak skonstruowana — myślał, iż to tylko kwestia podatku od darowizny, nic więcej.
— Synku — powiedziała Halina cicho, ale twardo. — My damy wam te pieniądze, ale ja chcę mieć pewność, iż zostaną w rodzinie.
— W jakiej rodzinie, mamo? Ja zakładam rodzinę z Olą.
Notariusz zaproponowała przerwę piętnaście minut, żeby strony mogły się naradzić na korytarzu. Marianna zostawiła Olę samą z Kamilem, a sama wyszła zapalić papierosa, którego nie paliła od dziesięciu lat, na schodach kancelarii. Kiedy wróciła, Ola stała przy oknie, obracając w palcach swój dowód osobisty, który przed chwilą wyciągnęła z portfela, jakby to był jedyny przedmiot, którego mogła się w tej chwili trzymać.
— Co ustaliliście?
— Kamil powiedział matce, iż albo darowizna idzie na nas oboje, albo oni zatrzymują pieniądze, a my bierzemy mniejszy kredyt i kupujemy kawalerkę sami.
Halina wyszła z gabinetu notariusza czerwona na twarzy, nie żegnając się z nikim, i trzasnęła drzwiami tak, iż sekretarka przy wejściu podniosła głowę znad komputera.
Trzy tygodnie później, w innej kancelarii, tym razem w centrum handlowym przy obwodnicy, Ola i Kamil podpisali akt notarialny na mieszkanie przy Lipowej, sześćdziesiąt dwa metry, drugie piętro. Wkład własny wyniósł sto osiemdziesiąt tysięcy złotych — trzydzieści od nich, sto pięćdziesiąt od rodziców Kamila, zapisane na obojga, zgodnie z umową majątkową rozdzielności, którą sporządzono na wniosek Marianny jako zabezpieczenie darowizny na wypadek rozwodu.
Marianna przyjechała do nich w dzień przeprowadzki z wiertarką i pudłem śrubek, żeby powiesić karnisze, i kiedy Ola zapytała, skąd wiedziała, iż tak trzeba było to rozegrać, odpowiedziała tylko, iż przez dwanaście lat liczyła cudze długi i nauczyła się, iż papier wytrzymuje więcej niż obietnice.
