Bystra jest najwyższym szczytem Tatr Zachodnich. Zbudowana jest głównie ze skał metamorficznych i wraz z sąsiednim Błyszczem tworzy rozległy masyw górujący nad dwiema dużymi dolinami: Doliną Raczkową po stronie zachodniej oraz Doliną Kamienistą po stronie wschodniej.
Charakterystyczna piramida Bystrej
Eugeniusz Janota nie był oczywiście pierwszym człowiekiem, który stanął na szczycie Bystrej. Znacznie wcześniej docierali tu myśliwi oraz pasterze wypasający stada na rozległych, trawiastych stokach góry. W pierwszej połowie XIX wieku na szczycie prowadzono pomiary triangulacyjne, a austriaccy kartografowie ustawili tam drewnianą konstrukcję pomiarową.
Pomiary triangulacyjne pozwoliły dokładniej określić wysokość Bystrej i wykazały, iż przewyższa ona pozostałe szczyty Tatr Zachodnich. Mimo tego przez długi czas nie uznawano jej za jeden z najważniejszych punktów wysokościowych na austriackich mapach. Większe znaczenie przypisywano bardziej wyrazistym szczytom, między innymi Barańcowi.
Przyczyna była prosta. Choć Bystra przewyższa wszystkie inne szczyty Tatr Zachodnich, nie wyróżnia się tak wyraźnie w panoramie jak wiele niższych, bardziej strzelistych wierzchołków. Pod tym względem przypomina Gierlach, który również przez długi czas nie był powszechnie uznawany za najwyższy szczyt Tatr.
Eugeniusz Janota i pierwsze próby zdobycia Bystrej
Od dawna przyciągała uwagę turystów i badaczy Tatr. Jednym z nich był ksiądz Eugeniusz Janota, pionier polskiej turystyki górskiej i autor pierwszego polskiego przewodnika po Tatrach. Tak wspominał swoją pierwszą, nieudaną próbę wejścia na Bystrą:
"Ani o Bystrej marzyć, ale i do domu wrócić nie było jako, bo nie tylko deszcz nie ustawał, ale dla gruntowniejszego naszego upokorzenia i sponiewierania nas wziął sobie do pomocy krupy, śnieg i wicher. W tym smutnym położeniu pocieszaliśmy się tylko tym, iż psom i owcom na polu było jeszcze gorzej niż nam, i postanowiliśmy usłuchać mądrej rady bacy i juhasów i zanocować w szałasie".
Janota był autorem wydanego w 1860 roku dzieła „Przewodnik w wycieczkach na Babią Górę, do Tatr i Pienin”, za które uzyskał doktorat z filozofii. Co ciekawe, spośród wszystkich szczytów Tatr Zachodnich opisał w nim właśnie Bystrą. Nie Rohacze, nie Banówkę ani Baraniec, ale najwyższy szczyt tej części Tatr. To najlepiej pokazuje, jak ważne miejsce zajmowała Bystra wśród dawnych zdobywców i miłośników gór.
Bystra (Bystrá) i Gierlach – podobieństwa dwóch najwyższych szczytów
Choć Bystra i Gierlach leżą w różnych częściach Tatr, można dostrzec między nimi kilka interesujących podobieństw. Podobnie jak Gierlach, również Bystra nie znajduje się bezpośrednio w głównej grani Tatr. Od zwornikowego Błyszcza (2159 m n.p.m.) oddziela ją około półkilometrowy odcinek grani, tak jak Gierlach oddzielony jest od głównej grani przez Zadni Gierlach.
Bystra stanowi zwornik rozległego masywu, od którego odchodzą dwa długie grzbiety otaczające Dolinę Bystrą. Wschodni grzbiet biegnie przez Kobyłę i Szeroką (1991 m n.p.m.), opadając w kierunku Doliny Kamienistej. Zachodnia grań prowadzi przez Małą Bystrą, Zadnią Kopę, Przednią Kopę i Jeżową, której stoki schodzą ku Kotlinie Liptowskiej.
Cały masyw ograniczają od strony głównej grani Tatr głębokie przełęcze. Od wschodu jest to Przełęcz Pyszniańska, natomiast po stronie zachodniej kwestia ta budzi pewne wątpliwości. Na wielu mapach za granicę masywu uznawana jest Raczkowa Przełęcz (1959 m n.p.m.), jednak w terenie trudno ją jednoznacznie uznać za wyraźną przełęcz. Niektórzy autorzy za naturalną granicę masywu uznają Bystrą Przełączkę położoną u zachodnich podnóży Błyszcza, jako naturalne zakończenie masywu Bystrej.
Mimo iż Bystra jest najwyższym szczytem Tatr Zachodnich, podobnie jak Gierlach nie dominuje tak wyraźnie w krajobrazie, jak mogłaby sugerować jej wysokość. To właśnie dlatego przez lata pozostawała nieco w cieniu bardziej charakterystycznych i efektownych szczytów.
Szlaki i podejścia na Bystrą – Tatry Zachodnie
Historyczne wejście na Bystrą przez Halę Pyszną
„Ścieżka wygodna choć utrudzająca, wśród kosodrzewiny ciągle w górę zawiedzie po 1 1/2 godziny dobrego chodu na przełęcz i granicę węgierską...”
– tak Walery Eliasz opisywał drogę na Bystrą przez Dolinę Pyszną i Pyszniańską Przełęcz w swoim Ilustrowanym Przewodniku do Tatr, Pienin i Szczawnic z 1870 roku.
W XIX wieku Bystra była jednym z nielicznych często odwiedzanych wierzchołków Tatr Zachodnich. Turyści wchodzili na nią niemal wyłącznie od strony Doliny Kościeliskiej przez Halę Pyszną. Co ciekawe, zarówno Bystrą, jak i Błyszcz określano wówczas wspólną nazwą „Pyszna”. Dopiero Walery Eliasz zaproponował współczesne nazwy obu szczytów.
Obecnie teren dawnej Hali Pysznej znajduje się w ścisłym rezerwacie przyrody i nie jest dostępny dla turystów. Przed II wojną światową funkcjonował tu jednak duży ośrodek pasterski, a w 1909 roku dawny szałas został przekształcony w schronisko Sekcji Narciarskiej Towarzystwa Tatrzańskiego. Dzięki temu okolice Pysznej stały się jednym z najpopularniejszych terenów narciarskich w przedwojennych Tatrach.
Jak wejść na Bystrą od strony Doliny Kamienistej
Najpopularniejsza droga na Bystrą prowadzi dziś od strony słowackiej. Niebieski szlak rozpoczyna się w Podbańskiej i wiedzie przez malowniczą Dolinę Kamienistą. Jest to jedna z mniej uczęszczanych dolin Tatr Zachodnich, głęboko wcięta pomiędzy grzbietem Bystrej i masywem Hliny.
Pod koniec podejścia szlak wyprowadza na szerokie siodło Pyszniańskiej Przełęczy. Rozciąga się stąd widok na kotły dawnej Hali Pysznej oraz strome ściany Błyszcza. Dalej około 40 minut prowadzi granią na Błyszcz, skąd należy odbić na południe. Po kolejnych 20 minutach osiąga się szeroki, trawiasty wierzchołek Bystrej.
Ze szczytu doskonale widoczny jest kontrast pomiędzy dwiema sąsiednimi dolinami – głęboko wciętą Doliną Kamienistą oraz łagodniejszą Doliną Bystrą.
Dolina Bystra i Anusine Oczko na Słowacji
Ze szczytu można zejść żółtym szlakiem do Doliny Bystrej, jednej z najbardziej odludnych dolin Tatr. Jej największym atutem jest dziki charakter oraz niewielka liczba odwiedzających.
W górnej części doliny znajduje się rozległy trawiasty kocioł położony na wysokości blisko 2000 m n.p.m. Przedziela go grańka opadająca z Małej Bystrej, zwana Garbatym (słow. Hrbáč). W obu częściach kotła znajdują się niewielkie stawki, a w części zwanej Suchym Zadkiem leży niewielkie jeziorko o wyjątkowo malowniczej nazwie – Anusine Oczko.
Szlak turystyczny na Bystrą z Doliny Raczkowej
Alternatywne wejście na Bystrą prowadzi z Doliny Raczkowej. Od szałasu „Na Klinie” należy podążać zielonym szlakiem przez Dolinę Gaborową.
Przy rozwidleniu szlaków można wybrać jeden z dwóch wariantów. Pierwszy prowadzi przez Raczkową Przełęcz (zwaną po słowacku Gaborowym Siodłem), następnie granią Banistego na Błyszcz i dalej na Bystrą. Drugi wariant wykorzystuje niebiesko znakowaną ścieżkę prowadzącą bezpośrednio na Bystrą Przełączkę, skąd wysokim trawersem stoków Bystrej można dotrzeć na szczyt. Jest to najkrótsza droga dojścia od strony Doliny Raczkowej.
AUTOR
Michał Jarząbek-Giewont
Przewodnik tatrzański — ponad 10 lat doświadczenia w oprowadzaniu po Tatrach i Zakopanem. Rodowity góral z Zakopanego i miłośnik przyrody tatrzańskiej. Przewodnictwem zajmuje się zawodowo. Prywatnie pasjonat jazdy na rowerze, skiturów oraz fotografii krajobrazów górskich.
