Styczeń 2026 roku to dla wielu Polaków czas poszukiwania dodatkowych źródeł dochodu. Rosnące koszty życia i inflacja sprawiają, iż pensja z etatu często przestaje wystarczać na realizację marzeń czy budowanie poduszki finansowej. Wielu z nas posiada talenty, które mogłoby spieniężyć – pieczenie tortów, korepetycje, rękodzieło, drobne naprawy czy sprzedaż w Internecie. Często jednak entuzjazm gasi strach przed biurokracją: wizja zakładania firmy, płacenia wysokich składek ZUS (nawet przy braku zarobku) i konieczność zatrudnienia księgowej skutecznie zniechęcają do działania.
Fot. Warszawa w Pigułce
Na szczęście polskie prawo w 2026 roku wciąż oferuje furtkę, która jest idealnym rozwiązaniem dla początkujących przedsiębiorców. To działalność nierejestrowana (nazywana też nieewidencjonowaną). To w pełni legalny sposób na prowadzenie „małego biznesu” bez konieczności rejestracji w CEIDG i – co najważniejsze – bez płacenia comiesięcznych składek na ubezpieczenia społeczne. Jakie są limity przychodów w nowym roku? Kto może skorzystać z tego przywileju, a dla kogo jest on zakazany? I gdzie czyhają pułapki, które mogą sprowadzić na nas kontrolę skarbową?
Nowy limit w 2026 roku – 75% minimalnego wynagrodzenia
Kluczowym parametrem, który decyduje o tym, czy możemy prowadzić działalność bez rejestracji, jest miesięczny przychód. Limit ten jest ściśle powiązany z wysokością minimalnego wynagrodzenia za pracę, które jest waloryzowane co roku (a czasem dwa razy w roku).
W 2026 roku zasada jest prosta: działalność nierejestrowaną można prowadzić tak długo, jak długo przychód należny z tej działalności nie przekroczy w żadnym miesiącu 75% kwoty minimalnego wynagrodzenia.
Ile to konkretnie wynosi?
Biorąc pod uwagę wzrost płacy minimalnej obowiązujący od 1 stycznia 2026 roku (oscylujący wokół kwoty 5300–5400 zł brutto), limit dla działalności nierejestrowanej wynosi w tej chwili około 4000 zł miesięcznie (dokładną kwotę należy wyliczyć na podstawie aktualnego rozporządzenia o płacy minimalnej na dany rok, mnożąc ją przez 0,75). Jest to kwota przychodu (czyli sprzedaży, a nie dochodu „na rękę” po odjęciu kosztów). To bardzo istotna różnica – jeżeli sprzedajesz drogie materiały z małą marżą, limit wyczerpiesz błyskawicznie, mimo iż zarobisz niewiele.
Kto może, a kto nie może skorzystać?
Instytucja ta jest dedykowana osobom fizycznym, które chcą przetestować swój pomysł na biznes. Aby skorzystać z działalności nierejestrowanej w 2026 roku, musisz spełnić łącznie dwa warunki:
- Czysta karta biznesowa: Nie prowadziłeś działalności gospodarczej (zarejestrowanej w CEIDG) w okresie ostatnich 60 miesięcy (5 lat). jeżeli zamknąłeś firmę pół roku temu, ta opcja jest dla Ciebie niedostępna.
- Pilnowanie limitu: Twój przychód nie może przekroczyć wspomnianych 75% minimalnej krajowej w żadnym miesiącu.
Wyjątek stanowią rolnicy prowadzący działalność agroturystyczną czy sprzedaż przetworów, dla których obowiązują odrębne przepisy, ale co do zasady – „działalność na próbę” jest dla wszystkich Kowalskiego, który nie miał firmy w ostatnich latach.
ZUS – największa oszczędność, ale czy całkowita?
Największym magnesem działalności nierejestrowanej jest brak obowiązku płacenia składek ZUS. Prowadząc taką działalność, nie zgłaszasz się do ubezpieczeń społecznych ani zdrowotnych jako płatnik. Oszczędzasz dzięki temu (w porównaniu do „dużego ZUS-u”) blisko 2000 zł miesięcznie kosztów stałych. To potężna przewaga na start.
Uwaga na pułapkę umów zlecenia!
Zwolnienie z ZUS dotyczy relacji: Ty (przedsiębiorca nierejestrowany) – Klient indywidualny (sprzedaż towarów, usługi fryzjerskie, naprawy).
Sytuacja komplikuje się, gdy świadczysz usługi dla firm (B2B) w sposób, który nosi znamiona umowy zlecenia lub świadczenia usług. Wówczas zleceniodawca (firma, która kupuje Twoją usługę) może mieć obowiązek odprowadzenia składek ZUS od Twojego wynagrodzenia, traktując Cię jak zwykłego zleceniobiorcę. W 2026 roku przepisy w tym zakresie są wciąż przedmiotem interpretacji, dlatego przy współpracy z firmami warto zachować ostrożność i dokładnie określić charakter umowy.
Obowiązki biurokratyczne – minimum formalności
To, iż działalność jest „nierejestrowana” (brak wpisu w CEIDG, brak REGON), nie oznacza, iż jest „nieewidencjonowana” dla fiskusa. W 2026 roku masz konkretne obowiązki:
1. Uproszczona ewidencja sprzedaży
Musisz prowadzić rejestr sprzedaży. Może to być zwykły zeszyt lub prosty arkusz w Excelu. Musisz w nim wpisywać każdą transakcję:
- datę sprzedaży,
- kwotę przychodu,
- wartość sprzedaży narastająco (aby wiedzieć, czy nie przekraczasz limitu).
Ewidencja ta jest dowodem dla Urzędu Skarbowego w razie kontroli.
2. Rozliczenie roczne PIT-36
Od dochodów z działalności nierejestrowanej płacisz podatek dochodowy (na zasadach ogólnych, wg skali 12%/32%). Dobra wiadomość jest taka, iż nie musisz wpłacać miesięcznych zaliczek na podatek. Rozliczasz się dopiero po zakończeniu roku, składając zeznanie PIT-36 (do 30 kwietnia kolejnego roku). Wpisujesz przychody i – co ważne – możesz odliczyć koszty uzyskania przychodu (np. zakup materiałów, narzędzi), pod warunkiem, iż masz na nie imienne faktury lub rachunki.
3. Wystawianie rachunków/faktur
Na żądanie klienta masz obowiązek wystawić rachunek lub fakturę (bez VAT, jeżeli korzystasz ze zwolnienia). Dokument taki musi zawierać Twoje imię, nazwisko i adres (zamiast nazwy firmy).
VAT – czy można być „bez firmy”, ale z VAT-em?
To jedna z największych pułapek. Większość osób prowadzących działalność nierejestrowaną korzysta ze zwolnienia podmiotowego z VAT (limit 200 000 zł rocznie). Oznacza to, iż nie muszą doliczać 23% podatku do swoich cen ani składać deklaracji JPK_VAT.
Istnieje jednak lista towarów i usług, które bezwzględnie wymagają bycia czynnym podatnikiem VAT od pierwszej złotówki, choćby w działalności nierejestrowanej. jeżeli planujesz:
- świadczyć usługi doradcze lub prawnicze,
- sprzedawać biżuterię (nawet rękodzieło zawierające metale szlachetne),
- sprzedawać towary w Internecie takie jak: elektronika, preparaty kosmetyczne, części samochodowe,
…to musisz zarejestrować się do VAT (formularz VAT-R). Wtedy stajesz się „podatnikiem VAT nieprowadzącym działalności gospodarczej”. Jest to biurokratycznie uciążliwe i często czyni mały biznes nieopłacalnym.
Kasa fiskalna w 2026 roku – kiedy jest obowiązkowa?
Kolejny mit to przekonanie, iż „mały biznes” nie potrzebuje kasy fiskalnej. Zasady są tu podobne jak przy VAT.
- Zasada ogólna: jeżeli Twoja sprzedaż na rzecz osób prywatnych nie przekracza 20 000 zł rocznie, nie musisz mieć kasy.
- Wyjątki (obowiązek natychmiastowy): Niezależnie od obrotu, kasę muszą mieć m.in.: fryzjerzy, kosmetyczki, mechanicy samochodowi, prawnicy, lekarze.
Jeśli w 2026 roku planujesz dorabiać jako mobilna kosmetyczka w ramach działalności nierejestrowanej, kasę fiskalną musisz kupić przed wykonaniem pierwszej usługi. Możesz skorzystać z ulgi na zakup kasy (do 700 zł), choćby nie mając zarejestrowanej firmy.
Co jeżeli przekroczysz limit? Wyścig z czasem
Sukces w działalności nierejestrowanej bywa… problematyczny. jeżeli w połowie miesiąca okaże się, iż zarobiłeś (przychód należny) więcej niż 75% minimalnej krajowej (np. dostałeś duże zlecenie), prawo nakłada na Ciebie natychmiastowy obowiązek.
Twoja działalność nierejestrowana z mocy prawa staje się działalnością gospodarczą. Masz 7 dni na złożenie wniosku o wpis do CEIDG (rejestrację firmy). Od tego momentu podlegasz pełnemu oskładkowaniu ZUS (choć możesz skorzystać z Ulgi na Start przez 6 miesięcy). Przegapienie tego terminu wiąże się z poważnymi konsekwencjami karnoskarbowymi i zaległościami w ZUS.
Konsument ma zawsze rację – Twoje obowiązki
Prowadząc działalność nierejestrowaną, w relacji z klientem jesteś traktowany jak profesjonalny przedsiębiorca. Nie możesz zasłaniać się tym, iż „tylko dorabiasz”.
- Klient ma prawo do reklamacji towaru (z tytułu niezgodności towaru z umową).
- Jeśli sprzedajesz przez Internet (na odległość), klient ma prawo do zwrotu towaru bez podania przyczyny w terminie 14 dni.
- Musisz spełniać obowiązki informacyjne (RODO, regulamin sklepu).
HCU – Co to oznacza dla Ciebie?
Działalność nierejestrowana to świetny poligon doświadczalny. Oto jak bezpiecznie wystartować w styczniu 2026 roku:
1. Policz to dokładnie
Zanim zaczniesz, sprawdź aktualną kwotę minimalnego wynagrodzenia brutto na styczeń 2026 r. Pomnóż ją przez 0,75. Zapisz ten wynik na kartce i powieś nad biurkiem. To Twoja „czerwona linia”.
2. Zbieraj faktury kosztowe
Od początku bierz faktury na swoje imię i nazwisko (np. za zakup włóczki, mąki, narzędzi, hostingu strony www). W kwietniu przyszłego roku, przy rozliczaniu PIT, każda taka faktura obniży Twój podatek. Bez papierka nie ma kosztów.
3. Sprawdź wyłączenia VAT
Upewnij się, iż to, co chcesz robić, nie wpada w obowiązkowy VAT ani kasę fiskalną. Sprzedaż manualnie robionej biżuterii ze srebra? Obowiązkowy VAT. Usługi naprawy komputerów? Często obowiązkowa kasa. Lepiej sprawdzić to przed pierwszą transakcją.
4. Załóż osobne konto w banku
Nie musisz mieć konta firmowego (drogiego). Wystarczy zwykłe, darmowe konto osobiste (ROR), ale oddzielne od tego, z którego płacisz za zakupy w markecie. Pomoże Ci to w prowadzeniu ewidencji i będzie przejrzyste w razie kontroli skarbowej.
Co z zakupami w sieci?
Skoro mówimy o sprzedaży i prawach konsumenta, warto znać drugą stronę medalu. W kolejnym materiale mogę opracować temat: „Zwrot towaru z wyprzedaży w 2026 roku. Czy sklep stacjonarny może odmówić przyjęcia nietrafionego prezentu?”. Interesuje Cię to?
