Wiktor Iłicz, właśnie po tym, jak zebrzeł swój skromny wieczorny połów i wsadził ryby do plecionej koszyczki, podążył wąską leśną ścieżką w stronę swojego zniszczonego wagonika, gdy nagle stanął jakby przytrącił go błysk pioruna. Nie było to jedynie wrażenie. Z gęstej, czarnej mgły nad brzegiem Wisły znów rozległ się przeraźliwy jęk nie krzyk, a ostatni oddech stworzenia, tak przesiąknięty bestialskim strachem, iż po plecach przeszły mu dreszcze. Kobieta wydała wściekły ryk. Zew wiatru w koronach starych sosnowych drzew rozrywał i zgrywał jej głos, ale dało się wyłowić choćby kilka słów. Nie tylko wołała o pomoc błagała, wkładając w każdy dźwięk ostatnią siłę własnej duszy. Obok niej szumiała woda, przerywana paniką, docierającą aż na brzeg.
Nie zwlekając ani sekundy, mężczyzna wyrzucił koszyk, a liczne, srebrzyste rybki rozprysnęły się na wilgotny piasek. Zrzucając ciężką, podszewkowaną kurtkę i zużyte robocze spodnie, został w jedynie podniszczonej bieliźnie i rzucił się w czarną, lodowatą wodę. Wiatr, niczym rozgniewany zwierz, podniósł fale, szurając je po twarzy pianą i kroplami.
Pływać było niewyobrażalnie ciężko. Zwykle leniwe nurtowanie dziś stało się podstępnym i silnym, chwytając nogi lodowatymi rękomaprądami. Na prawie środku rzeki, w miejscu, gdzie woda była najciemniejsza i najgłębsza, rozpaczliwie walczyła dziewczyna. Jej ciemne włosy, niczym morskie wodorosty, podrygiwały na grzbiecie fali, a potem bezsilnie tonęły w czarnej otchłani, pochłaniając ją całkowicie. Młodzieniec, którego i tak to niepomocnym błagała, już dotarł na przeciwległy brzeg. Nie odwrócił się, jego ruchy były nagłe, przerażone. Wyciągnąwszy nadmuchany ponton, spojrzał jak dzikie zwierzę i cofnął się wzdłuż skraju lasu, szukając schronienia w jego ciemnym zagłębieniu.
Dziewczyna przestała już krzyczeć. Nie pojawiła się na powierzchni. Gdy Wiktor, wypływając z ostatnimi siłami, dotarł do przeklętego miejsca, wody rozchodziły się jedynie w powolne, złowrogie kręgi. Serce mu ucichło w piersi. Wciągnąwszy pełny oddech, zanurzył się w lodowatej mgle. Palce wyczuły śliską tkaninę kurtki, objął bezwładne ciało od tyłu i, drugą ręką, jak wiosłem, rozpędzał się nogami, walcząc, by wrócić na swój brzeg. Każdy zamach wydawał się płonącym bólem w mięśniach, każdy wdech jękiem umierania. ale płynął, trzymając się życia i tej drobiny, którą trzymał w ramionach.
Wyciągnąwszy dziewczynę na brzeg, nie czując własnego wyczerpania, rzucił się w działanie. Ręce, przyzwyczajone do ciężkiej roboty, działały gwałtownie i precyzyjnie obroty, uciski, sztuczne oddychanie. Z płuc wylądowała mętna woda rzeki, a ciało uratowane zachwiało się suchym, przerywanym kaszlem. Oddech, słaby ale równy, powrócił. Teraz trzeba ją było ogrzać. Zebrał jeszcze palące się węgielki z dawnego ogniska, położył je na rozgrzanym popiele i gwałtownie zbudował łoże z płaskich kamieni rzecznych, przykrywając je grubą warstwą miękkiego, puszystego świerkowego runa. Delikatnie położył dziewczynę na improwizowanym materacu, okrył jedyną, przesiąkniętą dymem i potem kurtką. Sam poskładał porozrzucane po brzegu rzeczy, z trudem rozciągnął mokre ubrania na stwardniałe ciało i usiadł przy nowym, rozpalonym ogniu, wyciągając do niego drżące, bladozabarwione od zimna dłonie.
Ciepło rozchodziło się powoli, jakby niechętnie wnikało w skostniałą skórę. Dziewczyna leżała nieruchomo, jedynie lekki par od jej oddechu świadczył o życiu. Zimna woda i szok przeszły swoją drogę, ale mężczyzna wiedział czas minie i ona się obudzi. Wiedział to tak, jak znał każdy zakręt Wisły.
Podniósł głowę ku niebu, cały przyciemniony niskimi, ciężkimi chmurami. Przez tę ołowiową zasłonę nie docierało ani światło gwiazd, ani łagodny blask księżyca. Było pusto i przygnębiająco.
Spuścił wzrok na języki płomieni, które przeniosły go w przeszłość, w ten sam szary, bezlitosny wieczór, który odebrał mu wszystko.
Z Lidią i małym Jarem przyjechali na ryby, jak robili to prawie każde lato. Zostawiając żonę z synkiem w namiocie, Wiktor wiosłował w stary, ale niezawodny łódkę.
Rozgrzejcie się herbatką, zaraz wrócę z rybnym łupem, a zjemy najlepszą zupę rybną w kraju! mrugnął radośnie do Lidi, a jego twarz rozświetlił beztroski uśmiech.
Tylko bądź ostrożny, Wito, pogoda się psuje zaniepokojona odpowiedziała żona, patrząc w nadciągające chmury.
Znam każdy kamień na tym brzegu! Nie martw się! krzyknął z wody, a wiosła rozerwały lśniącą taflę.
Wylądował w swojej ulubionej zagłębieniu, zarzucił wędki i pogrążył się w rytualnym oczekiwaniu. Nagle niebo przybrało barwę nocy. Zrywający wiatr zginał drzewa przy ziemi, a z nieba spuściła się fala wody. Łódkę przewróciło, zerwało w bok i nagle zabrzmiał głośny suchy trzask podwodny pniak zahaczył o spód, ostrożnie wystając niczym sztylet. Z powietrza wydobył się ostry świst, a chwilę później łódź stała się bezkształtnym kawałkiem gumowego materiału.
Wiktor próbował płynąć, ale ogarnęła go ostra, piekąca skurcz w nodze od lodowatej wody. Walka z rozgniewaną naturą była nierówna. Prąd porwał go, uderzył w coś twardego i ciemność pochłonęła świadomość. Otworzył oczy dopiero po trzech dniach. Leżał na twardym podłóżku w nieznanej, przesiąkniętej dymem i ziołami chacie. Próba wstania wywołała zawroty i mdłości. Wtedy do drzwi, tupiąc nogami, wkroczył stary mężczyzna o twarzy wyrytą w zmarszczkach niczym mapa przeżytych lat.
Coś ci się obudziło mruknął bez emocji, stawiając na stołku miskę parzącej zupy. Weź, pij tę herbatę, zatrzyma ona krwawienie. I zjedz trochę kaszy, bo inaczej nie przetrwasz.
Gdzie ja jestem? jęknął Wiktor, słysząc nazwę odległej, nieznanej krainy i z przerażeniem pojął, iż został przeniesiony setki kilometrów od domu.
Co za przygoda, chłopcze kontynuował starzec po krótkiej przestójce. Ocalili cię prawie samotni łowcy. Myśleli, iż nie wrócisz.
Mężczyzna znów próbował wstać, ale starzec odsunął szaro palcem:
Leż, nie graj bohatera. Krwi już nie masz. Teraz przyjdzie cię pożreć, a tylko śmierć czeka. Odpoczywaj.
A rodzina? Żona, syn Nie wiedzą, iż żyję! w głosie Wiktora zabrzmiała rozpacz. Wyobraził sobie Lidię, jak drży, a serce ściskał się w twardy, bolesny guzek.
Coś tam na pocztę nie przyjdzie zachichotał starzec. To nie miasto, to las. Tu wyłają wilki i ryczą niedźwiedzie. Same tyjanki.
Jak tu żyjecie? zapytał szczerze.
Zioła, grzyby, orzechy, jagody. Zimą zapasy chowam w piwnicach. Łowcy przychodzą od czasu do czasu. Tak żyję od dwudziestu lat westchnął, po czym z trudem usiadł na podłodze w rogu. Śpij, sił potrzebujesz.
Zasnęło go niemal natychmiast, a w świetle przygasłej lampy na stole cienie tańczyły po ścianach, przybierając kształty żony i syna. Tęsknota była tak ostra, iż zacisnął zęby, by nie jęknąć. Za ścianą zawijała się wichura, zamykając wszystkie drogi i nadzieje.
Dni płynęły, jedne po drugich, jak węzły na linie. Każdy ruch od obrotu, przez siad, po podniesienie łyżki był małym zwycięstwem, dającym odrobinę radości.
Wstał powoli, tak jak przepowiadał starzec. Gdy po raz pierwszy na kulach wyszedł poza próg, świat stał się niepoznawalny wszystko tonęło w oślepiająco białym, nieskażonym śniegu.
Jak stąd wyjść? zapytał niepewnie gospodarza, starając się nie zdradzić rozpaczy.
Nie da się odrzekł krótko starzec. Nie umiesz jeszcze chodzić, a droga do trasy to dzień drogi, może więcej. Ścieżki zaśnieżyły. Do wiosny pozostaje tu siedzieć. Gdy wyzdrowiejesz, poprowadzę cię.
A łowcy? Czy nie pomogą?
Łowcy zimą w innych rejonach. Wiosną i jesienią przychodzą. Może ktoś się odwróci, jeżeli los się uśmiechnie Ale tu miejsca nieprzebite. potrząsnął siwą głową i, chrząkając, podsunął kolejny kłodę do paleniska.
Wiktor wyrwał się z głębiny wspomnień, serce znów skurczyło się starą, znajomą boleścią. Dodał pożarowi kilka suchych gałęzi, podszedł do dziewczyny i przyłożył dłonie. Jej oddech stał się głębszy, równomierny, choć świadomość jeszcze nie wróciła. Poprawił kurtkę i wrócił do ognia, pozwalając przeszłości ponownie wciągnąć go w bezlitosny wir.
Starzec milczał. Gdy Wiktor odzyskał na tyle sił, by przemieszczać się po chacie, zaczął stopniowo pomagać: od ścierania śniegu przy drzwiach, po noszenie drewna i rozpalanie paleniska. Zupę z niejasnych korzeni i ziół jadł bez wstrętu głód i instynkt przetrwania były silniejsze. Herbata, którą warzył z letnich ziół, przywodziła mu Lidię, która też lubiła dodać do herbaty miętę i kwiat dziurawca. Te wspomnienia były jednocześnie słodkie i gorzkie, niczym rana, którą co chwilę podrażnia ruch.
Zima ciągnęła się bez końca, jak zamarznięta pułapka w czasie. choćby kiedy wiosna w końcu przybyła, śnieg topniał niechętnie, odsłaniając ziemię centymetr po centymetrze. Dwa kolejne miesiące toczyły się w walce między zimą a wiosną, a gdy Wiktor poczuł w nogach dawną siłę, starzec położył się.
Nie mogę cię już prowadzić, jak się umówiliśmy zakrztusił się, leżąc na swoim łóżku. Sam sobie muszę poradzić. Wstałem, a teraz muszę sam się podnieść.
A jak zostaniesz tu sam? Chodź ze mną! W mieście lekarze, szpital!
Jakich lekarzy! machnął słabą ręką. Żaden twoi lekarz nie naprawi cię tak, jak my przy pomocy bandaży i ziół. Idź. Nie martw się, wyzdrowieję. To nie pierwsze.
Starzec, na ile mógł, wyjaśnił mu drogę, a Wiktor, wdzięczny za pomoc i krew, ruszył w dalszą wędrówkę. To, co na słowo wydawało się prostą trasą, w ciągu kilku godzin zamieniło się w chaotyczne błądzenie. Szedł w ciemnościach, nie natrafiając na żadną ścieżkę. Noc spędził pod szyszkami jodły. Obudził się od cichego szelestu za plecami. Odwróciwszy się, zobaczył w półmroku kilka par migoczących zielonych punktów wilki. Nie zastanawiając się, wspiął się na najwyższą sosnę. Siedział tam do świtu, wbijając pazurami w grubą korę, aż stado, wyczuwając bezsensowność ataku, odeszło w głębiny nocy. Zejście w dół wydawało się pewną śmiercią.
Rankiem ze łzami ruszył dalej, już bez żadnej nadziei. Tak mijało kilka dni. Spotkania z dzikiemrzeźnikiem, rysiem obserwującym z gałęzi, stały się codziennością. Nocne noclegi na drzewach surowa konieczność. Żywił się tym, co znalazł pod stopami zeszłorocznymi jagodami, korzeniami, pił ze leśnych strumieni, spał w przerwach, nasłuchując każdego szelestu. Nie zamierzał się poddać. Musiał dotrzeć do swoich.Wreszcie, kiedy pierwsze promienie wschodzącego słońca roztoczyły się po lodowatej rzece, ujrzał w oddali swój dom i serce wypełniło go niesamowitą nadzieją.
