Benewent leży w głębi Kampanii, z dala od morza, i większość podróżnych jedzie z Neapolu prosto na wybrzeże, nie spoglądając w tę stronę. A tu stoi jeden z najlepiej zachowanych rzymskich łuków triumfalnych, longobardzki kościół z listy UNESCO i miasto, które zmieniło nazwę, bo poprzednia źle się Rzymianom kojarzyła.
Benewent ma około pięćdziesięciu pięciu tysięcy mieszkańców, przez wieki był papieską wyspą w Królestwie Neapolu, a w całych Włoszech kojarzy się z czarownicami i z żółtym likierem, który od nich wziął nazwę. Tej jesieni dwa największe zabytki miasta stoją w remoncie. Mimo to, a może właśnie dlatego, warto wiedzieć, na co tu patrzeć.
Maleventum, czyli miasto, które Rzymianie przemianowali
Zanim przyszli Rzymianie, osada Samnitów nazywała się Maleventum, po grecku Maloenton. Co pierwotnie znaczyła ta nazwa, nie wiadomo. Rzymianom brzmiała jednak jak male, czyli „źle”, i uznali ją za zły omen. Gdy w 268 roku przed naszą erą osadzili tu kolonię prawa latyńskiego, miasto dostało nową nazwę: Beneventum, z bene, czyli „dobrze”. Wcześniej, w 275 roku p.n.e., pod miastem Rzymianie pokonali Pyrrusa, króla Epiru.
Potem Benewent był jednym z ważniejszych miast południa. Leżał przy Via Appia, a później zaczynała się tu także Via Traiana. Po upadku Rzymu w 571 roku powstało tu longobardzkie Księstwo Benewentu. Przez kolejne stulecia miasto należało do papieży jako enklawa otoczona Królestwem Neapolu. Napoleon dał je na krótko swojemu ministrowi Talleyrandowi z tytułem księcia, a do zjednoczonych Włoch Benewent wszedł w 1860 roku.
Dziś to spokojne miasto średniej wielkości. Według danych Istat na 1 stycznia 2026 mieszkało tu 55 330 osób. Na najwyższym punkcie miasta stoi zamek Rocca dei Rettori, dawna siedziba papieskich gubernatorów, z widokiem na doliny rzek Sabato i Calore. Katedrę niemal całkowicie zniszczyły alianckie bombardowania w 1943 roku. Przetrwały dzwonnica, fasada i krypta.
Łuk Trajana, Santa Sofia i ogród Paladina
Symbol miasta to Łuk Trajana, wzniesiony w latach 114-117 na cześć cesarza przez senat i lud Rzymu. Ma 15,6 metra wysokości i jedno przejście, a prawie każda płaska powierzchnia jest pokryta płaskorzeźbami. Na fryzie biegnie triumfalny pochód po zwycięstwie nad Dakami, a we wnętrzu przejścia widać ofiarę z okazji otwarcia Via Traiana i scenę alimenta, cesarskiego programu wsparcia dla dzieci. Łuk wyznaczał wjazd tej drogi do miasta. Longobardowie wbudowali go w mury i nazywali Porta Aurea, Złotą Bramą.
Drugi skarb to kościół Santa Sofia, który około 760 roku ufundował longobardzki książę Arechis II. Z zewnątrz wygląda skromnie, bo po trzęsieniach ziemi z 1688 i 1702 roku przebudowano go w stylu barokowym. W środku jest jednak niezwykły. Plan jest centralny, o średnicy 23,5 metra, wzorowany na Hagii Sophii w Konstantynopolu, a sześć kolumn ustawionych w sześciokąt dźwiga kopułę. Za ołtarzem zachowały się fragmenty longobardzkich fresków z historią Chrystusa i Marii. Od 25 czerwca 2011 Santa Sofia jest na liście UNESCO jako część seryjnego wpisu „Longobardowie we Włoszech. Miejsca władzy”.
Do kościoła przylega XII-wieczny krużganek, zbudowany częściowo z fragmentów starszych budowli. Przez niego wchodzi się do Museo del Sannio, z zabytkami od starożytności po średniowiecze. Poza centrum warto zobaczyć teatr rzymski, rozpoczęty za Hadriana, który mieścił około dziesięciu tysięcy widzów.
Rzecz zupełnie inna to Hortus Conclusus, czyli „ogród zamknięty”. W 1992 roku Mimmo Paladino, jeden z najbardziej znanych włoskich artystów współczesnych, urządził w dawnym ogrodzie klasztoru dominikanów muzeum pod gołym niebem. Między fragmentami rzymskich kolumn i kapiteli stoją jego rzeźby: koń w złotej masce, wielki dysk, postać z bardzo długimi rękami, która służy za fontannę.

FraDue radzi
Co słychać w mieście teraz
Łuk Trajana pod rusztowaniami do wiosny. Pod koniec maja 2026 roku łuk zniknął za rusztowaniami. Ruszył pierwszy od lat porządny remont konserwatorski, finansowany z planu uzupełniającego do PNRR i nadzorowany przez Soprintendenzę. Ma trwać dziesięć miesięcy i polega na usuwaniu osadów oraz wzmacnianiu najbardziej kruchych fragmentów. „Il Mattino” pisał 9 sierpnia, iż prace przy łuku i przy Santa Sofia mają się skończyć pod koniec wiosny 2027 roku.
Santa Sofia: najpierw dach, potem podłoga. Od lipca Soprintendenza zabezpiecza dach kościoła i odnawia zewnętrzne tynki. Rusztowania zasłania płachta z nadrukiem fasady w skali 1:1, żeby turyści mieli przynajmniej obraz. 9 listopada „Il Mattino” podał, iż gmina zatwierdziła projekt drugiego etapu: nowej posadzki z cocciopesto i walki z wilgocią podchodzącą pod ściany i freski. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, właściciel kościoła, daje na to 500 tysięcy euro. Prace mają ruszyć w styczniu i potrwać 174 dni, a sam kościół zostanie wtedy zamknięty dla zwiedzających, prawdopodobnie od lutego.
Turyści odwołują przyjazdy. Według tego samego „Il Mattino” z 9 sierpnia Pro Loco Samnium, która prowadzi miejski punkt informacji turystycznej przy piazza Cardinal Pacca, dostała już odwołania sięgające około 30 procent rezerwacji z tego samego okresu rok wcześniej. Prezes Giuseppe Petito mówił, iż wiele grup rezygnuje, gdy słyszy, iż nie zrobi sobie zdjęcia przed łukiem ani przed Santa Sofią.
Annunziata w remoncie, a na Boże Narodzenie światła. Od 21 października trwa też remont kościoła Santissima Annunziata, a placyk Santa Rita przed kościołem jest zamknięty dla ruchu do 30 kwietnia 2027, jak podało NTR24. Na pocieszenie od 21 listopada 2026 do 10 stycznia 2027 w mieście trwa jedenasta edycja „InCanto di Natale”, z iluminacjami, koncertami i rozświetlaniem wielkiej choinki na piazza Risorgimento w dniu otwarcia o 17:00.
Łuk Trajana z lat 114-117, symbol Benewentu. Do wiosny 2027 roku zasłaniają go rusztowania konserwatorów.Czarownice, likier Strega i jak tu dojechać
Benewent w całych Włoszech nazywa się miastem czarownic. Lokalne czarownice to janare, a według legendy zbierały się na sabaty pod orzechem nad rzeką Sabato. Opowieść łączy się zwykle z pogańskimi obrzędami Longobardów i ze świętym Barbatem, biskupem z VII wieku, który podobno kazał drzewo ściąć. W XVII wieku miejscowy lekarz Pietro Piperno poświęcił „przesądnemu orzechowi z Benewentu” cały traktat. To folklor, a nie historia, ale trzyma się mocno.
Z legendy wziął nazwę likier Strega, czyli „czarownica”. W 1860 roku opracowali go w Beneweńcie ojciec i syn, Carmine Vincenzo i Giuseppe Alberti. To dzięki niemu Benewent należy do stowarzyszenia miast likierów, Città dei Liquori. W 1947 roku Guido Alberti, ówczesny właściciel firmy, założył też Premio Strega, najważniejszą nagrodę literacką we Włoszech.
Dojazd jest prosty, choć nie najszybszy. Pociąg regionalny z Napoli Centrale jedzie zwykle około dwóch godzin, często przez Casertę. Benewent leży też na linii z Rzymu do Bari, więc zatrzymują się tu pociągi dalekobieżne. Do 13 grudnia 2026 część regionalnych pociągów między Neapolem a Benewentem kursuje według zmienionego rozkładu z powodu prac RFI, więc godziny warto sprawdzić tuż przed wyjazdem.
Jeśli przyjedziesz w najbliższych miesiącach, łuk zobaczysz w rusztowaniach, a Santa Sofię może tylko z zewnątrz. Zostaje teatr rzymski, Hortus Conclusus, Museo del Sannio, zamek i spacer po starym mieście z kieliszkiem Stregi na koniec. O innych zakątkach południa piszemy na mapie regionów Włoch.
Werdykt źródeł
- FAKT Rzymianie zmienili nazwę Maleventum na Beneventum, uznając starą za złą wróżbę. Kolonię prawa latyńskiego osadzili tu w 268 roku p.n.e. Według Istat na 1 stycznia 2026 Benewent liczył 55 330 mieszkańców.
- FAKT Łuk Trajana powstał w latach 114-117, ma 15,6 metra wysokości i wyznaczał wjazd Via Traiana do miasta. Longobardowie wbudowali go w mury jako Porta Aurea.
- FAKT Santa Sofię ufundował około 760 roku książę Arechis II. Od 25 czerwca 2011 jest na liście UNESCO w seryjnym wpisie „Longobardowie we Włoszech. Miejsca władzy (568-774)”.
- FAKT Likier Strega opracowali w 1860 roku Carmine Vincenzo i Giuseppe Alberti. W 1947 roku Guido Alberti założył Premio Strega.
- SPORNE Kiedy zamkną Santa Sofię? „Il Mattino” w lipcu 2026 pisał o zamknięciu mniej więcej od grudnia 2026 do maja 2027, a 9 listopada już o zamknięciu „prawdopodobnie od lutego” i pracach od stycznia przez 174 dni. Daty mogą się jeszcze przesunąć.
- SPORNE Co znaczyło Maleventum? Pewne jest tylko, iż Rzymianie usłyszeli w nim łacińskie male. Pierwotne, przedrzymskie znaczenie nazwy nie jest znane, a popularne „zły wiatr” to późniejsza interpretacja. Różnie podawany jest też rok bitwy z Pyrrusem (275 albo 274 p.n.e.).
- MIT Janare i orzech nad Sabato. Sabaty czarownic pod orzechem i ścięcie drzewa przez świętego Barbata to legenda. Udokumentowany jest za to XVII-wieczny traktat Pietra Piperna, który ją opisał i utrwalił.
Najczęstsze pytania
Co warto zobaczyć w Beneweńcie w jeden dzień?
Łuk Trajana z lat 114-117, longobardzki kościół Santa Sofia z listy UNESCO z krużgankiem i Museo del Sannio, teatr rzymski, Hortus Conclusus Mimma Paladina i zamek Rocca dei Rettori. Zimą i wiosną 2026-2027 łuk stoi w rusztowaniach, a Santa Sofia może być zamknięta, więc warto to sprawdzić przed przyjazdem.
Jak dojechać do Benewentu z Neapolu?
Pociągiem regionalnym z Napoli Centrale, zwykle około dwóch godzin, często przez Casertę. Benewent leży też na linii z Rzymu do Bari, więc zatrzymują się tu pociągi dalekobieżne. Do 13 grudnia 2026 część pociągów kursuje według zmienionego rozkładu z powodu prac na linii.
Dlaczego Benewent nazywa się miastem czarownic?
Według legendy lokalne czarownice, janare, zbierały się na sabaty pod orzechem nad rzeką Sabato. Opowieść łączy się z obrzędami Longobardów i opisał ją w XVII wieku lekarz Pietro Piperno. Od legendy nazwę wziął likier Strega, produkowany w mieście od 1860 roku.
Skąd się wzięła nazwa Benevento?
Pierwotnie miasto nazywało się Maleventum. Rzymianie uznali tę nazwę za złą wróżbę, bo kojarzyła się z łacińskim male, czyli źle, i gdy w 268 roku p.n.e. założyli tu kolonię, przemianowali je na Beneventum, od bene, czyli dobrze.




