Siedzimy przy stoliku, który kiedyś stał na środku sali jak ring bokserski. Dookoła drewno – na zewnątrz i w środku. Na ścianie narty Polsport. Pachnie zupą, pieczonym ciastem i czymś, czego nie da się nazwać inaczej niż ciepłem, choć na pewno nie pochodzi ono wyłącznie z garnka.
Iskra i Żaba prowadzą Bar Przygoda od prawie trzech lat. Ona pochodzi z Bańskiej Niżnej pod Nowym Targiem – rodzice cepry, ale o sobie mówi: „w sumie góralica”. On jest ze Szczecina. Ona gotuje, on piecze. Razem stworzyli miejsce, które nie ma Facebooka ani frytownicy. Nie udaje schroniska, choć trochę nim pachnie, i przede wszystkim nie próbuje być czymś innym, niż jest.
Jak budka dyktuje kuchnię
Iskra: Mnie się ten drewniany domek kojarzył ze schroniskiem albo bacówką. Znam takie miejsca od dziecka – zaczyna Iskra. – Dla miastowych to wcale nie musi być oczywiste skojarzenie. Kto nie chodzi po górach, może choćby nie wiedzieć, co jada się w schroniskach. A jeżeli spodziewa się regionalnych potraw z Podhala, pewnie by się zdziwił. Codzienna kuchnia góralska jest bardzo prosta i skromna, dla cepra mogłaby się okazać wręcz niezjadliwa. W schroniskach królują za to proste, pożywne dania barowe i nieśmiertelna szarlotka.
Koncepcja wzięła się z kilku skojarzeń.
Pierwsze: kuchnia ma być roślinna. To wnoszę od siebie niezależnie od tego, gdzie bym wylądowała. Drugie: sam lokal i jego schroniskowy wygląd. Od początku widziałam w nim coś z górskiej bacówki. Trzecie: rozmiar. Budka jest malutka, więc kuchnię trzeba było urządzić naprawdę sprytnie. Stąd potrawy jednogarnkowe i kanapki. Mamy trzy stoliki, przy których siądzie najwyżej dziesięć osób, i to dopchniętych kolanami. Wszystko musi dać się spakować: zupę do kubka, danie do miski, bułkę w papierek. Łyżka i można iść na ławkę w parku albo zabrać jedzenie do pracy.
Pomysł na budkę przyszedł zimą, kiedy Iskra spacerowała z psem po parku. Przygoda stała wtedy zamknięta albo otwierała się tylko latem. Poprzednicy uparcie szli w fast food, bo – jak mówi Iskra – budka jest fastfoodową legendą dzielnicy. Jej brakowało czegoś znacznie prostszego: miejsca otwartego także zimą, w którym można dostać gorącą herbatę i coś rozgrzewającego.
Latem do repertuaru dochodzi chłodnik. I niekoniecznie ten, który wszyscy kojarzą z Mickiewiczem i buraczkami.
Robimy bardzo różne. Ludzie czasem się dziwią, jeżeli nie doczytają. Bierzesz chłodnik z ogórka, taki w stronę tzatziki, a oni od razu: „A gdzie buraczek?”. Bo chłodnik przecież czerwony być powinien. W sklepach gotowe chłodniki to prawie wyłącznie buraczkowe, rzadziej ogórkowe. A przecież chłodnik można zrobić niemal ze wszystkiego.
Karta jest krótka z konieczności. Jedna zupa – latem dodatkowo chłodnik – jedno danie główne, dwa rodzaje kanapek, deser i coś do picia. Kilkunastu pozycji nie da się tu trzymać, bo zwyczajnie nie ma gdzie. Zamiast stałego menu jest więc klasyka domowych obiadów: zupa dnia i danie dnia.
Największą popularnością cieszy się fasolka po bretońsku. Zaraz za nią bigosik. I żureczek na zakwasie zawsze od tej samej pani. Bywała też cieciorka po diabelsku – całkowicie autorska, ale dorobiła się własnego grona fanów, którzy wracali specjalnie na nią. Czasem Iskra po prostu zagląda do zapasów i sprawdza, co zostało.
Porządek jak u żołnierza pod łóżkiem – śmieje się.
Są jednak rzeczy, których w Przygodzie nie będzie. Spaghetti – tylko gdyby dało się przygotowywać każdą porcję osobno i na świeżo. Inaczej, jak mówi Iskra, makaron „dostaje odleżyn”. Frytownica? Absolutnie nie.
Wczoraj oglądaliśmy odcinek o Zakopanem, w którym Gessler wyrzucała frytownicę oknem, a ta wracała drzwiami – opowiada. – Ludzie bardzo pragną frytury. Ale tutaj lokal jest mały i drewniany. Drewno chłonie zapachy. Już raz ganiałam ze szpachelką i myjką parową, żeby pozbyć się resztek po poprzednikach. Na powierzchni niby czysto, a człowiek przejeżdża i pojawia się brązowa słuczka, ściekają żywiczne łzy. Na suficie Matka Boska zbierała kropelki. Nigdy więcej.
Roślinna, nie „wegańska”. I logika terroir
Iskra świadomie nie używa słowa „wegański”.
Nadal spotykam w tekstach „vegański”, przez V i z polską deklinacją. Strasznie mnie to rozśmiesza. A roślinna? Każdy wie, iż z roślin. Nie straszy. Nie zamyka w jednej bańce.
Bo – przekonuje – nie istnieje jedna kuchnia roślinna. Są kuchnie regionalne, w których dania bez mięsa czy produktów odzwierzęcych powstawały od pokoleń, z powodów kulturowych, religijnych albo zwyczajnie ekonomicznych. W każdej kuchni świata można znaleźć potrawy całkowicie roślinne, bo przez wieki to właśnie rośliny należały do najbardziej dostępnych surowców.
Jest takie pojęcie: logika terroir – tłumaczy Iskra. – Robisz danie ze składników dostępnych na miejscu, z tego, co daje ziemia w danym mikroregionie. Czasem dochodzi do tego jakaś naleciałość, która przez handel zakorzenia się tak mocno, iż zaczyna być traktowana jak coś lokalnego. W kuchni belgijskiej jest na przykład dużo gałki muszkatołowej, bo tędy prowadziły szlaki handlowe. U nas podobną historię ma czarny pieprz. Dawna polska kuchnia była bardzo korzenna. Kraków był przecież ważnym miastem handlowym.
Dlatego w Przygodzie bez żadnego ideologicznego napięcia obok siebie pojawiają się chili sin carne, tajskie curry z tofu albo tempehem czy „kuciak” – ryż z warzywami i tofu smażonym tak, by konsystencją przypominało kurczaka. Bywa coś ze szpinakiem i solidną porcją gałki muszkatołowej.
A leczo?
Wiem, iż miłośnicy kuchni węgierskiej mnie za to zabiją – śmieje się Iskra. – Zrobiłam wersję polską, jeszcze z czymś od siebie. Jest wędzone tofu, mocno wysmażone, żeby było na ząb trochę jak kiełbaska, sporo cukinii i bakłażana. Jedną nogą romansuje z ratatouille. To potrawa na lato: świeża, z dużymi kawałkami warzyw. Dla mnie to taki polski smak dzieciństwa.
Gdyby miała większe zaplecze, wróciłyby kotlety mielone z granulatu sojowego. Przepis własny, od początku do końca, sprawdzony jeszcze w poprzedniej pracy. Latem z mizerią, zimą z surówką z kiszonej kapusty według przepisu cioci Krysi. Szef z tamtej knajpy powiedział kiedyś Iskrze, iż ten przepis powinien wędrować razem z nią.
Sezonowość nie jest tutaj modnym hasłem ani fanaberią. Zimą pojawiają się pory i kapusta, jesienią wreszcie jest dobra pietruszka korzeniowa. Sałatka z truskawkami w środku zimy albo leczo z papryki, cukinii i bakłażana poza sezonem zwyczajnie nie mają dla Iskry sensu.
Żaba, kisiel, murzynek i ryby, które jadły z talerzyka
Żaba przyszedł na zastępstwo i został. Dzięki niemu w Przygodzie pojawił się porządny piekarnik. Woli piec niż gotować. Wypieki testuje głównie na sobie, bo na Iskrze się nie da – nie przepada za słodyczami. Jej mama zresztą też nie.
Kiedyś upiekł drożdżowe w piekarniku z kompletnie rozregulowanym termostatem i zamiast ciasta powstał krater. Kiedy później nauczył się już kaprysów urządzenia, usłyszał:
Pamiętasz to pyszne drożdżowe? Zrobiłbyś takie?
Hitem okazał się jednak kisiel. Pojawił się w menu, gdy pierwszy piekarnik dostał przebicia i kopnął Żabę prądem.
W barze mlecznym Turysta w Szczecinie zawsze na deser jest kisiel z całych owoców – opowiada. – Ja daję więcej bitej śmietanki i dużo soku z cytryny, żeby nie był zamulasty. To nie jest gotowiec do picia. To owoce w kisielu, na gęsto. Ważne, żeby go nie przegotować, bo wtedy smakuje jak zżelowany kompot. Ludzie przychodzą i chcą księgę zażaleń, kiedy akurat go nie ma.
Murzynek pojawił się któregoś niedzielnego wieczoru, gdy poprzednie ciasto zostało zjedzone, a w kuchni zostały adekwatnie składniki na chili sin carne i kakao. Nazwali go „mężynkiem”, bo Żabę bawi wymyślanie nazw, które obchodzą słowa, choć – jak sam przyznaje – czasami efekt wychodzi jeszcze gorzej.
Marzy mu się zweganizowany Marcinek, jego ukochane ciasto urodzinowe. Pomysł już ma. Brakuje tylko miejsca w lodówce i odpowiedniego zaplecza. Na razie choćby panna cotta powstaje w dużym pojemniku i jest krojona nożem zamiast robiona w monoporcjach. Tak po prostu mieści się jej więcej.
A ryby? To już osobna epopeja.
Akwarium długo stało puste. Iskra mówi, iż w świadomym życiu nigdy nie kupiła zwierzęcia w sklepie. Zwierzęta raczej do niej trafiały. Do adopcji, na ratunek, na ostatnie miesiące.
Ryba nie miauczy nad rzeką – mówi.
Pierwszego bojownika wymagającego pomocy wypatrzył pies w sklepie zoologicznym. Zignorował wszystkie smaczki i – niczym pies lawinowy – wskazał akwarium. Ryba była obgryziona, z martwicą płetw, pleśniawką, ledwo widziała.
Powiedzieli nam: „Pośpieszcie się z dojrzewaniem akwarium. Trzy dni go potrzymam, ale nie wiem, czy przeżyje. Przyjdzie druga dostawa i pójdzie do zwrotu”.
Przeżył u nich pół roku.
Później była Klusia – starsza bojowniczka z guzami, znaleziona w ogłoszeniu. Do wody wpadła z dźwiękiem kluski, więc imię adekwatnie nadało się samo. Dostała trzy miesiące emerytury.
Był Cinas, najbardziej schorowany. Najpierw podejrzewali ospę, później pojawiły się problemy z pęcherzem pławnym. Weterynarz zajmujący się rybami był akurat na wakacjach, więc weterynarz psa pomógł dobrać leczenie. Cinas wyzdrowiał, ale stracił węch. Nie potrafił jeść niczego, co się nie ruszało.
Żaba dwa–trzy razy w tygodniu jeździł więc po żywy pokarm. Żeby robaki nie zakopywały się w podłożu, dali rybie talerzyk.
I tak Cinas zaczął jadać z talerzyka.
Czasem trafiał, czasem nie. Większość dnia spędzał, patrząc w swoje odbicie w szybie. Przeżył pół roku.
Potem był Kompot, bojownik double tail. Po jego śmierci Żaba wymienił podłoże, przestawił rośliny, dołożył doniczkę. Zbudował adekwatnie zupełnie nowy świat. Akwarium dojrzewało ponad miesiąc.
Teraz mieszka w nim Pięć Złotych. Malutki, kupiony z przeceny.
Już poluje na rozwielitki.
Żaba prenumeruje „Akwarium”. Do porad z grup facebookowych podchodzi ostrożnie, bo – jak mówi – tam niemal wszystko leczy się jednym magicznym specyfikiem.
On najpierw chce wiedzieć, na co.
Bez Facebooka, z herbatą bez granic i pieczątką ze schroniska
Brak mediów społecznościowych nie jest przypadkiem ani zaniedbaniem. To świadoma decyzja.
Musiałabym sama założyć konto i prowadzić profil. A ja choćby nie mam telefona. Znajomi mówili, iż jestem wariatką: jak można w XXI wieku prowadzić gastronomię bez tego? Ale widziałam w poprzedniej pracy, jak to działa. Wrzucisz zupę dnia, a ktoś przychodzi trzy dni później i o nią pyta. Więcej pitolenia niż to warte. Jestem bogatsza o wolność.
Na początku znajomi publikowali relacje u siebie, bo „Iskra biedna, nie ma Facebooka”. Kiedyś koleżanka zamówiła zupę brokułową i zaczęła kręcić rolkę nad talerzem.
Mówię jej: „Jedz, bo stygnie. To przedostatnia porcja. Zanim to wyświetlisz, ostatnia też zejdzie”.
Jest za to sypana herbata – korzenna, z kardamonem, imbirem i goździkami. Miała nazywać się „bez granic” i działać na zasadzie: ktoś płaci sześć złotych, ktoś nic, bo akurat nie ma. Została na stałe, tylko nazwa zniknęła.
Nie miałam czasu każdemu tłumaczyć – kwituje Iskra.
Marzyła jej się też pieczątka jak w górskim schronisku. Klienci najwyraźniej podsłuchali marzenie, bo na Dzień Dziecka przynieśli własnoręcznie zamówioną – z wizerunkiem baru.
Teraz marzy się jeszcze szyld na desce i tabliczka z wysokością nad poziomem morza. Choćby po to, żeby listonosze przestali się mylić, bo adresu na budce nie ma.
Ludzie przychodzą tutaj trochę jak do konfesjonału. Poznają się przy wspólnych stolikach, bo często nie mają innego wyjścia. Spotykają się charaktery i osobowości, które gdzie indziej prawdopodobnie nigdy by na siebie nie trafiły. Ekipa budowlana. Ktoś, kto przed jedzeniem się modli. Stali mieszkańcy dzielnicy. Przypadkowi przechodnie.
Nie ma tu wegańskiej bańki hipsterów.
Nie lubię miejsc hipsterskich – mówi Iskra. – Tutaj jest taki przekrój ludzi, jaki mało gdzie się zbierze.
Niskie ceny również są świadomą decyzją. Sezonowość i korzystanie z dostępnych produktów pozwalają ograniczać koszty. Chodzi o to, żeby do Przygody można było przyjść na jedzenie codziennie, a nie od święta.
W okolicy dominują fast foody. Tutaj ludzie kupują sobie trochę czasu: mogą spokojnie zjeść, a potem jeszcze zdążyć do kina Mikro. Rabat dla jego widzów i pracowników działa od początku.
Co się marzy, kiedy już prawie wszystko działa
Iskrze – więcej czasu.
Na psa, którego określa jako „wybitną krzyżówkę ryjówki z nietoperzem”. Na bezsensowne jeżdżenie rowerem. Na myślenie, które nie prowadzi do kolejnego zadania do wykonania.
Pies w budce bywa rzadko, bo źle znosi hałas i harmider.
Żabie marzą się rzeczy bardziej konkretne: zmywarka, własna lodówka i Marcinek.
Obojgu – żeby ludzie przestali czasem traktować budkę jak instytucję od wszystkiego. Bo kiedy nie ma Facebooka ani numeru telefonu, najłatwiej przyjść osobiście. Niekoniecznie jednak w najlepszym momencie: czasem właśnie wtedy, gdy po trzynastu litrach zupy czeka garnek do wyszorowania, a podłoga jeszcze nie zdążyła wyschnąć.
Często komuś się myli, iż jestem aktywistką od wszystkiego – mówi Iskra. – Robię różne rzeczy, ale nie wszystko. I nie wtedy, kiedy muszę otworzyć.
Siedzimy dalej.
Żaba obsługuje, Iskra opowiada. Co jakiś czas ktoś się dosiada, bo innego stolika nie ma. Czasem ktoś wtrąca się do rozmowy, bo w tak małej budce i tak wszyscy wszystko słyszą.
Drewno. Narty Polsport. Korzenna herbata. Kisiel, którego brak grozi żądaniem księgi zażaleń. Pieczątka jak ze schroniska. Pies, który znajduje chore ryby. Bojownik jedzący żywe robaki z talerzyka. I właścicielka bez telefona, która prowadzi gastronomię bez Facebooka i najwyraźniej nie zamierza z tego powodu przepraszać.
Bar Przygoda nie bardzo mieści się w żadnej gastronomicznej kategorii.
I chyba właśnie dlatego mieści się tu tylu różnych ludzi.
Bar znajduje się przy placu Inwalidów – tam gdzie kończy się Lea.













Czytaj także:
- Ten sklep działa od 47 lat. “Tego się nie da włożyć do koszyka online”
- “Nie da się dobrej pizzy zrobić na tanich rzeczach”
- „Szpeje, czyli sztuka codziennego absurdu”
- Bure Wióry – rzeźbią drewno w ciszy
- Sprzęt kiedyś był trwały. Teraz to jednorazówki. Rowery z marketów to w większości katastrofa

















