Awaria prądu może w kilka chwil odciąć dostęp do terminali płatniczych, bankomatów i bankowości internetowej. Dlatego europejskie instytucje coraz częściej przypominają, aby oprócz kart i telefonu mieć w domu także niewielką ilość gotówki. Nie chodzi jednak o wypłacanie wszystkich oszczędności z banku. Gotówka ma być awaryjnym zabezpieczeniem na pierwsze dni kryzysu.
Znak banku na elewacji budynku. Fot. ShutterstockDoświadczenia z dużych awarii energetycznych pokazały, iż choćby bardzo rozwinięte systemy płatnicze mogą przestać działać.
Gdy znika prąd lub łączność, terminal w sklepie może nie przyjąć karty. Problem może dotyczyć także bankomatów, aplikacji bankowych i płatności telefonem.
W takiej sytuacji zwykłe banknoty ponownie stają się jednym z najprostszych sposobów zapłaty.
Europejski Bank Centralny: gotówka szczególnie ważna podczas kryzysów
Europejski Bank Centralny przeanalizował zachowanie ludzi podczas kilku dużych kryzysów.
W opracowaniu „Keep calm and carry cash” wskazano, iż w momentach silnej niepewności zapotrzebowanie na fizyczną gotówkę wyraźnie rośnie.
Tak było między innymi podczas kryzysu finansowego, pandemii, po rosyjskiej agresji na Ukrainę oraz w czasie poważnych awarii infrastruktury.
Powód jest prosty.
Gotówka nie potrzebuje internetu, aplikacji, działającego terminala ani dostępu do sieci komórkowej.
Można jej używać również wtedy, gdy systemy cyfrowe są czasowo niedostępne.
EBC zwraca uwagę, iż w kilku europejskich państwach władze już rekomendują mieszkańcom utrzymywanie niewielkiej rezerwy pieniędzy na podstawowe zakupy.
Szwecja podała konkretną kwotę
Jedne z najbardziej konkretnych zaleceń wprowadził szwedzki bank centralny.
Riksbank zaleca, aby gospodarstwa domowe posiadały około 1000 koron w gotówce na każdego dorosłego mieszkańca.
To w tej chwili równowartość około kilkuset złotych.
Kwota została obliczona tak, aby pozwoliła pokryć podstawowe wydatki przez około tydzień.
Bank centralny podkreśla jednak, iż to tylko wartość orientacyjna.
Rodzina z dziećmi może potrzebować większej rezerwy, a osoba mieszkająca samotnie mniejszej.
Szwedzi otrzymali także inne zalecenia. W miarę możliwości warto posiadać:
- fizyczną kartę płatniczą,
- zapamiętany lub dostępny PIN,
- karty działające w różnych sieciach,
- możliwość płatności telefonem,
- gotówkę w różnych nominałach.
Chodzi o to, aby awaria jednego systemu nie oznaczała całkowitej utraty możliwości płacenia.
W Polsce również zalecają gotówkę
W Polsce nie ma w tej chwili oficjalnej kwoty, którą każdy obywatel powinien trzymać w domu.
Jest jednak jasne zalecenie Rządowego Centrum Bezpieczeństwa.
W przygotowanym przez RCB zestawie na sytuacje kryzysowe znajduje się gotówka w niewielkich lub różnych nominałach.
To element plecaka ewakuacyjnego obok dokumentów, wody, leków, latarki, radia i powerbanku.
Dlaczego właśnie drobne nominały?
W sytuacji poważnej awarii sprzedawca może nie mieć możliwości wydawania reszty z dużych banknotów. Łatwiej zapłacić za wodę, żywność czy lekarstwa banknotami o mniejszej wartości.
Nie oznacza to, iż trzeba wypłacać oszczędności
To najważniejsza różnica.
Zalecenie dotyczące posiadania gotówki nie oznacza wezwania do opróżniania rachunków bankowych.
Nie chodzi również o trzymanie w domu dziesiątek tysięcy złotych.
Duża ilość gotówki niesie własne zagrożenia – może zostać skradziona, zgubiona albo zniszczona.
Celem rezerwy jest przede wszystkim zapewnienie możliwości kupienia podstawowych produktów podczas kilkudniowych problemów z płatnościami elektronicznymi.
W praktyce wysokość takiej kwoty powinna zależeć od wydatków gospodarstwa domowego.
Blackout pokazuje problem z płatnościami kartą
Duże awarie energetyczne w Europie pokazały, jak gwałtownie codzienne życie może zostać zakłócone.
Przy braku energii mogą przestać działać:
- terminale płatnicze,
- część bankomatów,
- sieci komórkowe,
- internet,
- stacje paliw,
- transport publiczny,
- systemy sprzedaży w sklepach.
Nawet jeżeli sam bank działa prawidłowo i pieniądze przez cały czas znajdują się na rachunku, klient może mieć czasowy problem z ich wykorzystaniem.
Dlatego odporność systemu finansowego nie polega tylko na zabezpieczeniu banków.
Znaczenie ma również przygotowanie samych gospodarstw domowych.
72 godziny to często punkt odniesienia
W europejskich zaleceniach dotyczących przygotowania na sytuacje kryzysowe często pojawia się okres 72 godzin.
To czas, przez który gospodarstwo domowe powinno być w stanie funkcjonować bez natychmiastowego wsparcia z zewnątrz.
Dotyczy to nie tylko pieniędzy.
W domu warto mieć także zapas:
- wody,
- żywności,
- leków,
- baterii,
- źródła światła,
- naładowanego powerbanku.
Gotówka jest jednym z elementów takiego przygotowania.
Niektóre państwa zalecają jednak zabezpieczenie pozwalające funkcjonować choćby przez tydzień. Tak właśnie skonstruowana została rekomendacja szwedzkiego banku centralnego.
Czy w Polsce grozi teraz blackout?
Samo zalecenie posiadania gotówki nie oznacza, iż służby spodziewają się w Polsce konkretnego blackoutu.
Przygotowanie na awarie jest elementem ogólnej odporności państwa i obywateli.
Problemy z płatnościami elektronicznymi mogą być skutkiem nie tylko wielkiej awarii energetycznej.
Podobny efekt może spowodować:
- awaria operatora telekomunikacyjnego,
- cyberatak,
- problem z systemem bankowym,
- lokalna przerwa w dostawie energii,
- awaria sieci płatniczej.
Dlatego eksperci coraz częściej wskazują na zasadę dywersyfikacji: karta, telefon i gotówka powinny się uzupełniać.
Ile gotówki warto mieć w domu?
W Polsce RCB nie podaje jednej konkretnej sumy.
Nie ma więc oficjalnej zasady mówiącej, iż każdy Polak powinien wypłacić 500, 1000 czy 3000 zł.
Najrozsądniej dopasować kwotę do własnych potrzeb i podstawowych wydatków gospodarstwa domowego.
Warto uwzględnić przede wszystkim:
- żywność,
- wodę,
- lekarstwa,
- paliwo,
- podstawowy transport,
- potrzeby dzieci lub osób starszych.
Dobrze również podzielić pieniądze na mniejsze nominały.
Nie chodzi o przygotowywanie się na finansową katastrofę ani o masowe wypłacanie pieniędzy z banków. Chodzi o prostą rezerwę, która pozwoli zrobić najpotrzebniejsze zakupy wtedy, gdy karta lub telefon przez kilka godzin albo dni okażą się bezużyteczne.
